IV SA/Wa 1528/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. J. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 grudnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. J. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku o udostępnienie z rejestru PESEL danych adresowych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 12 grudnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 1528/16. W dniu 15 lipca 2016 r. J. J. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem, złożonym na urzędowym formularzu, o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z podanych przez skarżącego informacji wynika, że jest kawalerem, nie ma dzieci i nie pracuje z uwagi na posiadane wykształcenie podstawowe i stan zdrowia. Podał ponadto, że jest pozbawiony wolności na okres od 1 lutego 2000 r. do 26 maja 2019 r. i nie jest zatrudniony odpłatnie w zakładzie karnym. Z zaświadczenia wystawionego przez pracownika Aresztu Śledczego w [...] wynika, że skarżący w jednostce penitencjarnej nie jest zatrudniony odpłatnie. Przedmiotowy wniosek został rozpoznany postanowieniem referendarza sądowego z dnia 12 listopada 2016 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia referendarz stwierdził, że przedstawienie zaświadczenia depozytora, dyrektora lub upoważnionego funkcjonariusza, bądź pracownika zakładu karnego wskazującego, jaka jest kwota środków pieniężnych do dyspozycji J. J., pozostających obecnie w depozycie, ewentualnie jaka kwota środków pieniężnych została przez wymienionego przekazana z depozytu na książeczkę oszczędnościową lub wybrany rachunek bankowy, było nieodzowne dla ustalenia, czy i ewentualnie w jakiej części skarżący może ponieść koszty postępowania przed sądem. Z uwagi na nieprzedstawienie żądanego dokumentu referendarz sądowy nie był w stanie zweryfikować, czy w rozpoznawanej sprawie zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, określone w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Od orzeczenia referendarza skarżący wniósł sprzeciw w ustawowym terminie, wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, wobec czego postanowienie referendarza sądowego z dnia 12 grudnia 2016 r. należało utrzymać w mocy. Zgodnie z treścią art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Jednocześnie, zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej, przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, stosuje się do postępowań wszczętych po dniu jej wejścia w życie. Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. W związku z powyższym stwierdzić należy, że w nowym stanie prawnym, obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, nie rozpoznaje natomiast wniosku o przyznanie prawa pomocy na nowo. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swoich spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej i w art. 214 § 1 tej ustawy, w świetle którego do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie wyjątkowe traktowanie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza bowiem konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści przepisów art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 252 § 1 powyższej ustawy wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie jej pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Tymczasem na gruncie niniejszej sprawy argumentację strony we wskazanym wyżej zakresie należy uznać za oczywiście bezzasadną, gdyż skarżący nie przedstawił żadnych okoliczności swojej sytuacji majątkowej uzasadniających uwzględnienie wniosku. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Nie można promować sytuacji, w której podmioty będą prowadziły spory z organami państwa kosztem Skarbu Państwa. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący. Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, że skarżący nie wykazał w sposób wystarczająco przekonywujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Referendarz sądowy prawidłowo odmówił skarżącemu udzielenia prawa pomocy i w sposób właściwy stanowisko to uzasadnił. Wnioskodawca nie zdołał wykazać, że spełnia ustawowe przesłanki skutkujące uwzględnieniem jego wniosku. Stanowiska tego również nie zdołał obalić wniesionym sprzeciwem. Referendarz sądowy prawidłowo ocenił, że skarżący pomimo wezwania go w trybie art. 255 powołanej ustawy, nie przedłożył żądanego dokumentu w postaci zaświadczenia z właściwego zakładu karnego o posiadaniu lub nieposiadaniu środków na koncie depozytowym pozostających do dyspozycji skarżącego. Skoro zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy dane okazały się niewystarczające skarżący miał obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jego stanu majątkowego. Niedopełnienie tego obowiązku skutkowało niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1294/14, dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Referendarz sądowy zasadnie również uznał, że brak zaspokojenia żądania w przedmiocie przedłożenia dowodu uznanego za niezbędny w celu przyznania prawa pomocy prowadzi do niewykazania przez stronę istnienia przesłanek wymienionych w art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, co w konsekwencji uzasadniało odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I FZ 388/14 i z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 58/15 – dostępne na wskazanej wyżej stronie internetowej). Konkludując, zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu, a sprzeciw skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy okoliczności sprawy nie uzasadniały uwzględnienia zgłoszonego żądania i dlatego należało orzec jak w sentencji, na podstawie art. 260 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.