IV SA/Wa 154/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Sękowska Sędziowie: sędzia WSA Grzegorz Rząsa (spr.) sędzia WSA Katarzyna Golat po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] listopada 2020 r., [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty produktowej oddala skargę. I. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "organ II instancji", "organ" lub "Kolegium") z [...] listopada 2020 r., [...] utrzymująca w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] (dalej: "organ I instancji" lub "Marszałek") z [...] września 2020 r., [...] odmawiającą L. N. (dalej: "skarżący"), prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą: [...], ul. [...] [...], [...] [...], w całości umorzenia zaległości z tytułu opłaty produktowej z tytułu wprowadzanych na rynek krajowy produktów, w tym w pojazdach, typu oleje, preparaty smarowe i opony w wysokości 5.605,00 zł za 2016 r., 5.605,00 zł za 2017 r. i w wysokości 6.005,00 zł za 2018 r., wraz z odsetkami za zwłokę, zaległości z tytułu opłat za kampanie edukacyjne z tytułu wprowadzania baterii i akumulatorów w pojazdach w wysokości 19,00 zł za 2016 r., 20,00 zł za 2017 r. i w wysokości 24.00 zł za 2018 r., wraz z odsetkami za zwłokę oraz zaległości z tytułu opłaty produktowej za baterie i akumulatory przenośne w wysokości 1.00 zł za 2016 r., 1,00 zł za 2017 r. i w wysokości 1,00 zł za 2018 r. wraz z odsetkami za zwłokę. II. Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych. II.1. Pismem z 12 lipca 2020 r. skarżący zwrócił się do Marszałka z wnioskiem o umorzenie zaległych opłat za 2016 r., 2017 r. i 2018 r., związanych z wprowadzaniem na rynek krajowy samochodów osobowych. Powyższe uzasadnione zostało tym, że przy zakładaniu działalności w styczniu 2016 r. skarżący nie otrzymał informacji o obowiązku rejestracji działalności w Bazie Danych o Produktach i Opakowaniach oraz o Gospodarce Odpadami (BDO) oraz obowiązku wnoszenia opłat związanych z wprowadzaniem na rynek krajowy samochodów osobowych i opłaty te zaczął wnosić od 2019 r., tj. po uzyskaniu informacji w tym zakresie. Jednocześnie skarżący podniósł, że wskutek pandemii COVID-19 kryzys dotknął również działalność gospodarczą skarżącego, a umorzenie wnioskowanych zaległości zapobiegłoby zamknięciu jego działalności. W piśmie z dnia 2 sierpnia 2020 r. doprecyzował, że nie korzystał dotąd z żadnej pomocy de minimis. Podniósł ponadto, że jego sytuacja finansowa zaczęła się pogarszać w 2019 r. na skutek zmian przepisów krajowych w Danii, skąd sprowadzane były auta, a pandemia COVID-ł9 pogorszyła jeszcze tę sytuację wskutek wprowadzonych obostrzeń uniemożliwiających wyjazd za granicę przez 3 miesiące. Wnioskodawca przedstawił również zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za rok podatkowy 2018 i 2019 oraz podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2020 r. W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że skarżący złożył w dniu 04.08.2020 r. sprawozdania [...] o wysokości należnej opłaty produktowej za 2016 r., 2017 r. i 2018 r. z tytułu wprowadzania na rynek krajowy produktów, typu oleje, preparaty smarowe i opony, jako części składowe sprowadzanych pojazdów. Decyzją Marszałka z [...] września 2020 r., [...] odmówiono skarżącemu umorzenia ww. należności z tytułu z tytułu opłaty produktowej z tytułu wprowadzanych na rynek krajowy produktów, w tym w pojazdach, typu oleje, preparaty smarowe i opony, z tytułu opłat za kampanie edukacyjne z tytułu wprowadzania baterii i akumulatorów w pojazdach i z tytułu opłaty produktowej za baterie i akumulatory przenośne - wszystkie za lata 2016-2018 wraz z odsetkami za zwłokę. II.3. Decyzją z [...] listopada 2020 r., [...], wydaną na skutek wniesionego przez skarżącego odwołania, SKO utrzymało w mocy decyzję ww. Marszałka z [...] września 2020 r., [...]. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że oceniając, czy w sprawie zaistniały przesłanki do przyznania ulgi, uwzględnić należy nie tylko sytuację finansową i majątkową wnioskującego, ale również okoliczności powstania zaległości, przyczynienie się podatnika do ich powstania, czy podejmowanie działań mających wpływ na sytuację finansową i majątkową przez wnioskującego o ulgę. Przyczyną powstania zaległości, co przyznał sam skarżący, była nieznajomość obowiązujących przepisów prawa w zakresie obowiązku wnoszenia opłat produktowych z tytułu wprowadzanych na rynek krajowy produktów, w tym w pojazdach, typu oleje, preparaty smarowe i opony. Nieznajomość ta, w ocenie organu, nie może znajdować usprawiedliwienia, szczególnie w stosunku do podmiotów prowadzących działalność gospodarczą w zakresie wprowadzania na rynek krajowy samochodów osobowych, które jako podmioty profesjonalne niewątpliwie powinny mieć świadomość przepisów prawnych regulujących bezpośrednio kwestie związane z tego rodzaju działalnością. Analogicznie, zdaniem organu, okolicznością przemawiającą za udzieleniem ulgi w zobowiązaniu nie może być to, że sytuacja finansowa skarżącego zaczęła się pogarszać w 2019 r. na skutek zmian przepisów krajowych w [...], skąd sprowadzane były auta. Jak zaznaczyło bowiem Kolegium, okoliczność ta, choć od skarżącego niezależna, mieści się w zakresie normalnego ryzyka związanego z prowadzeniem tego rodzaju działalności, przez co powinna być uwzględniana przez skarżącego jako jedno z uwarunkowań prowadzenia działalności. Jednocześnie, w ocenie organu, trudna sytuacja skarżącego, wynikająca z trwającego stanu pandemii COVID-19, nie może stanowić uzasadnienia umorzenia zaległości podatkowych powstałych na długo przed pojawieniem się stanu pandemii. Ponadto, jak wskazało Kolegium, powstanie przedmiotowych zaległości nie miało żadnego związku ze stanem pandemii. Okoliczność ta, w ocenie organu, mogłaby mieć znaczenie jedynie w przypadku ewentualnych zaległości powstałych w 2020 r. - wówczas bowiem możliwe byłoby wykazanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy powstaniem zaległości a pogorszeniem się sytuacji przedsiębiorcy wskutek istniejącego stanu pandemii. Kolegium zaznaczyło, że podziela zapatrywanie Marszałka, iż umorzenie zaległości finansowych z tytułu opłaty produktowej w okolicznościach niniejszej sprawy byłoby niezgodne z interesem publicznym, szczególnie jeśli chodzi o względy sprawiedliwości i równości. Umorzenie to skutkowałoby bowiem nieuprawnionym uprzywilejowaniem skarżącego względem pozostałych przedsiębiorców działających w tej samej branży, którzy sumiennie i terminowo wykonują zobowiązania w zakresie wnoszenia opłaty produktowej. W związku z powyższym, Kolegium nie znalazło podstaw do zakwestionowania decyzji organu I instancji. III.1. Na ww. decyzję Kolegium skarżący złożył w dniu 11 stycznia 2021 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie decyzji, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, jak również przyznanie mu pomocy prawnej z urzędu. Skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 67a ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacji podatkowej (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm.; dalej: "o.p.") poprzez jego niezastosowanie. W uzasadnieniu skargi skarżący powołał się na problemy związane z pandemią COVID-19. III.2. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w pełni stanowisko zaprezentowane w rozstrzygnięciu zaskarżonej decyzji oraz w jej uzasadnieniu. IV. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. IV.1. Skarga jest bezzasadna i podlega oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.). IV.2. Istota sprawy sprowadza się do oceny, czy Kolegium nie naruszyło art. 67a § 1 pkt 3 o.p. (stosowanego w zw. z art. 40 ustawy z 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi - Dz.U. z 2020, poz. 1114) utrzymując w mocy decyzję Marszałka odmawiającą umorzenie w całości zaległości podatkowych skarżącego z lat 2016 – 2018 z tytułu z tytułu opłaty produktowej z tytułu wprowadzanych na rynek krajowy produktów, w tym w pojazdach, typu oleje, preparaty smarowe i opony oraz z tytułu opłaty produktowej za baterie i akumulatory przenośne (szczegółowo opisanej na wstępie niniejszego uzasadnienia). Zgodnie z art. 67a § 1 pkt 3 o.p., organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może morzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Oceniając legalność zastosowania wspomnianego przepisu ordynacji podatkowej należy po pierwsze przypomnieć, że instytucja umorzenia zaległości podatkowych ma charakter zupełnie wyjątkowy. Sama trudna sytuacja materialna zobowiązanego nie przesądza automatycznie o konieczności przyznania ulgi w postaci umorzenia zaległości. Przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby do sytuacji, że każdy podatnik znajdujący się w trudnej sytuacji majątkowej spełniałby przesłankę do przyznania ulgi. Takie stanowisko byłoby sprzeczne z zasadą wyrażoną w art. 84 Konstytucji RP, z której wynika, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków (por. wyrok NSA z 18 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FSK 2119/10, CBOSA). Trzeba w tym miejscu wspomnieć o zasadzie równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). W świetle tej zasady, a także zasady zaufania do działań organów władzy publicznej (art. 2 Konstytucji RP), podmiot naruszający przepisy prawa nie powinien być w lepszej sytuacji niż podmiot stosujący się do obwiązujących regulacji prawnych. Tymczasem szerokie, tj. poza przypadkami zupełnie wyjątkowymi ,stosowanie instytucji umorzenia zaległości podatkowych prowadziłoby do swoistego "promowania" zachowań sprzecznych z prawem, co godzi również w zasadę dobra wspólnego (art. 1 Konstytucji RP). Po drugie, instytucja umorzenia zaległości podatkowych została oparta na instytucji uznania administracyjnego (użycie zwrotu "może"). Oznacza to, że nawet w razie stwierdzenia przez organ ważnego interesu strony, organ nie jest zobowiązany do umorzenia administracyjnej kary pieniężnej (wyrok NSA z 5 grudnia 2012 r., II FSK 639/11, CBOSA). Kontrola sądowa decyzji uznaniowych ma charakter ograniczony. Kontrola sądowoadministracyjna nie obejmuje w szczególności oceny, w jaki sposób organy administracji, realizując określoną politykę stosowania prawa, wypełniają treść pozasystemowych kryteriów słusznościowych czy celowościowych (por. np. wyrok NSA z 23 marca 2016 r., I OSK 1761/14, CBOSA). Zadaniem Sądu administracyjnego jest w takim przypadku przede wszystkim ocena, czy organy rozważyły wszystkie okoliczności podnoszone przez stroną. Po trzecie, nie można tracić z pola widzenia, że opłaty produktowe, których umorzenia domaga się skarżący, związane były z prowadzeniem przez skarżącego działalności mogącej negatywnie wpływać na środowisko. Zasada wysokiego poziomu ochrony środowiska, jak również zasada prewencji (zob. art. 191 ust. 2 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska -Dz. U. z 2020 r., poz. 1219), stanowią dodatkowy argument na rzecz restrykcyjnego podchodzenia do kwestii umorzenia wspominanych opłat IV.3. Przenosząc te ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że orzekające organy w sposób zgodny z prawem zastosowały instytucję uznania administracyjnego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, podobnie jak w uzasadnieniu decyzji Marszałka, odniesiono się do wszystkich argumentów podnoszonych przez skarżącego. Sąd podziela w całości argumentację podniesioną w zaskarżonej decyzji SKO. Zasadnie w szczególności zwrócono uwagę, że co do zasady nieznajomość przepisów prawa nie zwalania z realizacji obowiązków administracyjnoprawnych, w tym uiszczania opłat produktowych. W realiach niniejszej sprawy nie chodzi przy tym o złożone zagadnienia prawne czy też sytuację budzącą spory w doktrynie lub orzecznictwie. Wręcz przeciwnie, chodzi o podstawowe obowiązki podmiotów sprowadzających na rynek krajowy używane samochody. Ponadto, odwoływanie się przez skarżącego do stanu pandemii COVID-19 jest o tyle bezzasadne, że sporne opłaty dotyczą lat 2016-2018, a nadto ograniczenia w handlu używanymi samochodami przez władze [...], na które to powołuje się skarżący, dotyczą roku 2019, a nie okresu pandemii. Dalej trzeba wskazać, że mając na uwadze wysokie przychody uzyskiwane przez skarżącego w latach 2018 i 2019 (około 800 000 i około 500 000) wskazują, że kwota około 17 000 zł nie powinna stanowić ciężaru, który nie mógłby być poniesiony przez skarżącego. Co więcej, z podsumowania księgi przychodów i rozchodów za I półrocze 2020 r. wynika, że skarżący dokonał zakupu towarów za prawie 400 000 zł. Niezależnie od tego trzeba podnieść, że ewentualne problemy z płynnością finansową winny być przede wszystkim rozważane w ramach instytucji rozłożenia zaległości na raty, a nie instytucji umorzenia zaległości. Raz jeszcze trzeba podkreślić, że umorzenie zaległości podatkowych winno być ograniczone do sytuacji zupełnie wyjątkowych, takich zwłaszcza jak ciężka choroba podatnika lub zdarzenia losowe skutkujące utratą majątku (np. w wyniku klęsk żywiołowych). Sytuacja taka w odniesieniu do skarżącego nie miała miejsca. Instytucja umorzenia zaległości podatkowych nie może być natomiast wykorzystywana przez stronę do przerzucenia na innych obywateli ryzyka prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej. Uwaga ta dotyczy zwłaszcza podnoszonej przez skarżącego na etapie postępowania administracyjnego zmiany w 2019 r. przepisów w [...]. IV.4. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji.