IV SA/Wa 1757/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędzia WSA Teresa Zyglewska (spr.), Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2009 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej - oddala skargę - IV SA/Wa 1757/08 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] września 2008 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2008 r. stwierdzającą iż nieruchomość położona w M., oznaczona w ewidencji gruntów jako działki nr [...] i [...] o łącznej pow. [...] ha, pochodząca z folwarku H., stanowiąca współwłasność spadkobierców S. P. podpada pod działanie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Wnioskiem z dnia 19 października 2007r. S.P. zwrócił się do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, iż przejęcie na rzecz Skarbu Państwa działek nr [...],[...] o łącznej pow. [...] ha, będących częścią folwarku H. położonych w obrębie M. nastąpiło z naruszeniem przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13). W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż folwark H., stosownie do wyroku Sądu Okręgowego w R. z dnia [...] maja 1913r. i zgodnie z wpisem w dziale drugim księgi wieczystej Kw nr [...] był własnością S. P. W latach 1929-1937 majątek ten został przez właściciela poddany parcelacji. W tym okresie nie rozparcelowano jednak [...] ha gruntów ornych, z czego [...] ha rozparcelowano dopiero w 1945r. na mocy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej przewidywał, iż przeznaczenie na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym, stanowiących własność lub współwłasność osób fizycznych jeżeli łączny obszar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej lub 50 ha użytków rolnych, podczas gdy obszar folwarku H. wynosił w 1945r. [...] ha. Ponadto w księdze wieczystej nie dokonano wpisu dot. przejęcia folwarku na rzecz Skarbu Państwa. Po rozpatrzeniu wniosku, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2008r. stwierdził, iż przedmiotowa nieruchomość podpada pod działanie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w uzasadnieniu wskazując, iż przejęciu w trybie dekretu podlegały łącznie wszystkie nieruchomości stanowiące własność lub współwłasność tych samych osób, jeżeli ich IV SA/Wa 1757/08 łączna powierzchnia odpowiadała normom określonym w tym dekrecie. W niniejszej sprawie przejęciu na rzecz Skarbu Państwa podlegały wszystkie nieruchomości stanowiące własność spadkobierców S.P. Nie ma przy tym znaczenia fakt założenia odrębnych ksiąg wieczystych dla odrębnych folwarków lub poszczególnych majątków, gdyż o wielkości przejmowanych dóbr decydowało kryterium własności. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł S. P. wnosząc o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ stopnia wojewódzkiego. W uzasadnieniu odwołania S. P. podniósł, iż resztówka folwarku H. nie została z mocy prawa przejęta na rzecz Skarbu Państwa ponieważ nie dokonano odpowiedniego wpisu w księdze wieczystej. Do dokonania wpisu na rzecz Skarbu Państwa w ocenie S.P. konieczne było wydanie deklaratoryjnej decyzji administracyjnej potwierdzającej fakt przejęcia nieruchomości na własność Skarbu Państwa. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymując w mocy decyzję organu I instancji podniósł, iż dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej wszedł w życie z dniem jego ogłoszenia, tj. w dniu 13 września 1944r. Z tą datą wszystkie nieruchomości ziemskie objęte dekretem przeszły (ex legę) bez żadnego wynagrodzenia, w całości na własność Skarbu Państwa, były obejmowane niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Potwierdzenie przejęcia nieruchomości następowało przez wpisanie Skarbu Państwa jako właściciela do księgi hipotecznej (gruntowej) na wniosek wojewódzkiego urzędu ziemskiego w oparciu o zaświadczenie stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej, które to zaświadczenie nie było decyzją administracyjną. Przedmiotowa nieruchomość została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, zgodnie z którym, na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. IV SA/Wa 1757/08 Zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51) do użytków rolnych wliczane były: grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. S. P., stosownie do wyroku Sądu Okręgowego w R. z dnia [...] maja 1913r. był właścicielem dóbr M. Z zapisów w dziale I księgi wieczystej hip. [...] pn. "M." wynika, iż w 1931r. wyłączono obszar o pow. [...] ha dla którego założono nową księgę wieczystą pn. "K.". Następnie w 1932r. z dóbr M. został wyłączony obszar o pow. [...] ha, dla którego założono księgę wieczystą pn. "F.", a w 1936r. dokonano wyłączenia nieruchomości pn. "K.". Po dokonaniu powyższych wydzieleń, obszar nieruchomości pn. "M." (dla której prowadzona była księga wieczysta hip. pn. "M.") w 1936r. stanowił [...] ha. Dla wydzielonego Folwarku H. została założona księga wieczysta hip. [...] pn. "F." w którym w dziale I wskazano, iż folwark ten obejmuje [...] ha. W dziale II tej księgi jako właściciel folwarku został ujawniony S. P. (wpis został przeniesiony z księgi wieczystej hip. [...] pn. "M."). Orzeczeniem Powiatowego Urzędu Ziemskiego w O. z dnia [...] maja 1933r. nr [...] zatwierdzony został projekt parcelacji [...] ha z majątku M. pod nazwą H., stanowiącego własność S. P. Natomiast z pisma Starosty Powiatowego O. z dnia [...] czerwca 1935r. znak: [...] skierowanego do Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w R. wynika, że w dniu [...] maja 1935r. wydane zostało zezwolenie na parcelację około [...] ha użytków rolnych i łąkowych z nieruchomości ziemskiej H. Orzeczeniem Starosty Powiatowego O. z dnia [...] listopada 1935r. znak: [...] zatwierdzono parcelację [...] ha z majątku H. W dziale III tej księgi zostało zawarte ostrzeżenie co do wydania zezwolenia na parcelację [...] ha użytków rolnych i łąkowych z nieruchomości "H.". Ponadto dział ten zawiera ostrzeżenie, że w dniu [...] września 1936r. wydane zostało zezwolenie na parcelację [...] ha użytków rolnych, a w dniu [...] grudnia 1936r. zezwolono na parcelację ok. [...] ha użytków rolnych i łąkowych. S. P. zmarł w dniu 12 października 1937r. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] marca 1961r. sygn. akt [...] prawa spadkowe po tej osobie nabyli: S. P., J.P. i M. P. W związku z powyższym w dniu przejęcia przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa jej współwłaścicielami byli spadkobiercy S.P. W dacie przejęcia tego majątku na rzecz Skarbu Państwa jego powierzchnia według wpisu w księdze wieczystej hip. [...] M. wynosiła [...] ha, natomiast według protokołu z przejęcia tego majątku sporządzonego w dniu 28 lutego 1945r. nieruchomość ta stanowiła obszar [...] ha. W protokole tym wskazano, iż w skład tej nieruchomości wchodzi m.in. [...] ha gruntów ornych oraz [...] ha łąk, w związku z tym majątek M. przekraczał normy określone w art. 2 ust. 1 lit e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organ I instancji w decyzji z dnia [...] maja 2008r. słusznie stwierdził, zdaniem Ministra, iż nie można podzielić podnoszonego przez wnioskodawcę stanowiska, iż nieruchomość rolna o łącznej pow. [...] ha pochodząca z folwarku H. ze względu na niespełnienie norm obszarowych nie mogła być objęta działaniem dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przejęciu w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu podlegały bowiem łącznie wszystkie nieruchomości stanowiące własność lub współwłasność tych samych osób, jeżeli ich łączna powierzchnia odpowiadała normom określonym w tym dekrecie. W niniejszej sprawie przejęciu na cele reformy rolnej podlegały wszystkie nieruchomości stanowiące w dniu wejścia w życie dekretu współwłasność spadkobierców S. P., w tym również pozostałości z folwarku H. Nie ma przy tym znaczenia fakt założenia dla poszczególnych folwarków i majątków odrębnych ksiąg wieczystych, gdyż jednym z kryteriów, które decydowało o przejęciu nieruchomości na cele reformy rolnej było kryterium własności. Fakt wydzielenia części nieruchomości do odrębnej księgi wieczystej, podczas gdy właściciel pozostaje bez zmian nie stanowi o jego odrębności. Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej z datą jego wejścia w życie odnośnie nieruchomości ziemskich wymienionych w jego art. 2 ust. 1 lit. e, wywoływał skutki rzeczowe w zakresie przejścia na własność Państwa tych nieruchomości ex legę, a więc nie były wydawane decyzje administracyjne. Zaistnienie tych skutków rzeczowych nie było uzależnione ani od wystawienia zaświadczenia wojewódzkiego urzędu ziemskiego stwierdzającego, że nieruchomość jest przeznaczona na cele reformy rolnej, ani od dokonania na jego podstawie wpisu w księdze wieczystej na IV SA/Wa 1757/08 zasadach określonych w art. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 39, poz. 233 ). Na decyzję z dnia [...] września 2008 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł S.P. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż aby nieruchomości ziemskie objęte dekretem przeszły na własność Państwa, wymagane były procedury, które winny znaleźć odzwierciedlenie w dokumentach, m.in. poprzez wpis w księdze wieczystej. W odniesieniu do przejęcia Folwarku H.(pow. [...] ha) nie dopełniono żadnych procedur: - brak deklaratoryjnej decyzji administracyjnej potwierdzającej fakt przejęcia nieruchomości na własność Państwa, wymaganej obowiązującym w tym czasie Rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (art. 68 i nast.), * nie dokonano w księdze wieczystej nieruchomości "F." wpisu o przejęciu nieruchomości, * brak jest protokołu z przejęcia, * nie wykonano spisu uwzględniającego powierzchnię i rodzaj użytków rolnych, * nie dokonano parcelacji gruntu z określeniem nabywcy, numeru parceli, nadanej wielkości powierzchni i ceny nabycia, * z całego areału [...] ha, tytułu nadano dwóm nabywcom, obecnie są to działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha, pozostałe [...] ha zostało zawłaszczone samowolnie. W tej sytuacji skarga, zdaniem skarżącego, jest zasadna. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności IV SA/Wa 1757/08 zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną (art.134 § 1 ustawy P.p.s.a.). Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja opowiada prawu procesowemu jak i materialnemu. Organ procedujący w sprawie nie naruszył treści prawa materialnego, a w szczególności art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (tekst jednolity Dz. U. nr 3, poz. 13 z 1945r.). Zgodnie z powołanym przepisem na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Z powyższego przepisu wyraźnie wynika, że kryterium obszarowe nie odnosiło się jedynie do własności, ale także do współwłasności. W sytuacji więc, gdy nieruchomość ziemska spełniała kryterium obszarowe określone w tym przepisie przechodziła z mocy prawa na własność Skarbu Państwa, także w sytuacji, gdy stanowiła współwłasność wielu osób. W dacie 1 września 1939r. współwłaścicielami majątku ziemskiego stanowiącego uprzednio własność S.P. byli: S.P., J.P. i M.P. W skład spadku po S. P. wchodziła nieruchomość ziemska pod nazwą "M." o powierzchni [...] ha oraz pozostała po parcelacji część "F." o powierzchni [...] ha. Fakt, że majątek ten odziedziczyły trzy osoby nie oznacza, że nie podlegał on pod działanie dekretu o reformie rolnej, gdyż wyraźnie z przepisu art. 2 ust.1 lit. e wynika, że przy spełnieniu przesłani obszarowej nieruchomość ziemska stanowiąca współwłasność kilku osób nie zostaje wyłączona spod działania tego przepisu ( por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2007r., I OSK 824/06, LEX nr 320603, wyrok NSA z 26 stycznia 2007r., I OSK 387/06, LEX nr 291451, wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2006r., I OSK 851/05, LEX nr 320601). IV SA/Wa 1757/08 Słusznie organ zauważył, że na treść decyzji nie mógł mieć wpływu fakt, że z "F." pozostało po parcelacji jedynie [...] ha, a nieruchomość ta miał urządzoną księgę wieczystą. O łącznym rozmiarze nieruchomości ziemskiej w rozumieniu dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej decyduje kryterium własności i gospodarcze przeznaczenie nieruchomości ( patrz wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 marca 2008r., IV SA/Wa 2570/07, LEX nr 477594). Łączny obszar majątku M. i "F." stanowiącego współwłasność spadkobierców S. P. przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej. Dodać należy, że już samych twierdzeń skarżącego wynika, że pozostałość z "F." stanowiła użytki rolne i grunty będące przedmiotem sprawy faktycznie z mocy dekretu zostały przeznaczone na cele reformy rolnej ( por. wyrok NSA z 5 czerwca 2008r., I OSK 823/07, LEX nr 498360). Zarzut skarżącego, że odnośnie nieruchomości ziemskich wchodzących w skład "f." nie dochowano żadnych procedur nie wpływa w żadnej mierze na legalność wydanej w sprawie decyzji. Zasadnie organ przyjął, że przejście własności nieruchomości na własność Skarbu Państwa następowało z mocy prawa, przy czym nie wymagane było wydanie w tym względzie jakiejkolwiek decyzji w tym decyzji deklaratoryjnej ( por. wyrok WSA w Warszawie z 24 listopada 2005r., IV SA/Wa 1791/05, LEX 213675, postanowienie SN z 13 października 2004r. II CK 235/03, LEX nr 182094). Przepisy dekretu o reformie rolnej, jak i rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. nr 10, poz. 51 z 1945r. ze zm.) samodzielnie normował kwestie proceduralne związane z reformą rolną. W tym zakresie nie miało więc - wbrew twierdzeniom skarżącego- zastosowanie Rozporządzenie Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym. O tym, że nieruchomość oznaczona obecnie geodezyjnie jako działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha, pochodzące z "F." nie podlegały pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej nie świadczy również podniesiona przez skarżącego okoliczność, iż w księdze wieczystej nr [...] "F." nie dokonano wpisu o przejęciu nieruchomości. W sytuacji określonej w dekrecie o reformie rolnej zmiana stanu prawnego nieruchomości nastąpiła z mocy prawa. Wpis do księgi wieczystej ma w takiej sytuacji jedynie charakter deklaratoryjny, co oznacza IV SA/Wa 1757/08 że zmiana własności następuje z mocy prawa i jest ono skuteczne wobec wszystkich, niezależnie o treści wpisu w dziale drugim księgi wieczystej ( patrz wyrok SN z 8 lutego 2008r., I CSK 371/07, LEX nr 457845). Również pozostałe zarzutu skarżącego o braku sporządzenia protokołu, nie wykonania spisu uwzględniającego powierzchnię i rodzaj użytków rolnych, nie dokonanie parcelacji gruntu z określeniem nabywcy, numeru parceli, nadanej wielkości powierzchni i ceny nabycia nie rzutują na ocenę wydanej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzji, albowiem o czym wcześniej była mowa przejście nieruchomości na własność Skarbu Państwa nastąpiło z mocy prawa i de facto skutek ten nie był uzależniony od podjęcia jakichkolwiek działań. Zauważyć należy, że w legalność zaskarżonej decyzji nie godzi również fakt, że jedynie dwie działki oznaczone obecnie numerem geodezyjnym [...] i [...] ( których dotyczy postępowanie) zostały nadane nabywcom, wręcz przeciwnie świadczy to o tym, że nieruchomości te zostały wykorzystane na cele reformy rolnej. Mając na względzie powyższe skarga została oddalona. Orzeczenie oparto o treść art. 151 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z póz. zm.).