IV SA/Wa 1759/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 19 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy UZASADANIENIE A. S. (dalej: "skarżąca") wniosła skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2016 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania. W piśmie z dnia 29 lipca 2016 r. w odpowiedzi na wezwanie Sądu, skarżąca wskazała, że wartość przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie wynosi 43.270 zł. Jednocześnie skarżąca złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem oraz pełnoletnimi dziećmi (córką i synem). Podała, że jest właścicielką domu o pow. 196 m2 oraz ziemi rolnej o pow. 1,60 ha. Skarżąca podała, że z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód w wysokości 2.924,11 zł netto. Mąż obecnie pozostaje bez pracy, działalność gospodarcza, którą prowadził została zawieszona w dniu 1 kwietnia 2016 r. bowiem nie przynosiła dochodu. Syn oraz córka studiują. Skarżąca wymieniła następujące wydatki miesięczne: rata kredytu hipotecznego – 414,62 zł, rata pożyczki – 439,50 zł, energia elektryczna – 160 zł, wywóz nieczystości – 40,50 zł, usługi kanalizacyjne – 150 zł, usługi telekomunikacyjne i Internet – 200 zł, koszty utrzymania samochodu – 300 zł, artykuły spożywcze oraz środki czystości – 1100 zł. Zarządzeniem z dnia 4 sierpnia 2016 r. referendarz sądowy na podstawie art. 258 § 2 pkt 5 w zw. z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez: a) nadesłanie dokumentu wskazującego wysokość uzyskiwanego przez nią dochodu (np. zaświadczenia o wysokości dochodu z zakładu pracy), b) nadesłanie wyciągów z posiadanych przez A. S., R. S., M. S.. i M. S. wszelkich rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z historią operacji na kontach dokonanych w tym okresie), b) nadesłanie kopii umowy kredytowej oraz umowy pożyczki wraz z harmonogramami spłaty tych zobowiązań, c) udzielenie informacji, czy studiującym dzieciom wypłacane są środki z przyznanych kredytów studenckich; d) udzielenia informacji, czy mąż skarżącej posiada status osoby bezrobotnej, jeżeli tak, należy złożyć stosowne zaświadczenie z urzędu pracy, potwierdzające ten fakt; e) udzielenie informacji, czy została już skarżącej wypłacona kwota 22.283,00 zł (lub jej część) tytułem odszkodowania – o czym mowa w zaskarżonej decyzji, f) udzielenie informacji, czy w związku z wypłatą – jak wynika z treści zaskarżonej decyzji – na rzecz skarżącej kwoty 139.517,00 zł w dniu 26 kwietnia 2013 r. tytułem odszkodowania, skarżąca jest nadal w posiadaniu tych środków pieniężnych (lub ich części). W piśmie z dnia 12 września 2016 r. skarżąca poinformowała, że: - córka nie korzystała z kredytów studenckich, - mąż nie posiada statusu osoby bezrobotnej, - kwota 22.283 zł została wypłacona – skarżąca nie jest w jej posiadaniu, środki pieniężne zostały wykorzystane, - nie jest w posiadaniu środków pieniężnych w wysokości 139.517 zł Ponadto do pisma dołączyła: zaświadczenie o wysokości dochodów z zakładu pracy, wyciągi z posiadanych rachunków bankowych, kopię umowy kredytowej i umowy pożyczki wraz z harmonogramami spłat tych zobowiązań, informację na temat środków przyznanego kredytu studenckiego dla syna (którego to kredytu skarżąca jest poręczycielem). Rozpoznając wniosek zważono co następuje: Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 omawianego przepisu). Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Mając powyższe na uwadze, w ocenie referendarza sądowego, w rozpatrywanej sprawie skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do otrzymania prawa pomocy. Oceniając sytuację materialną skarżącej pod względem ustalenia, czy spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, należy mieć na uwadze, że na obecnym etapie skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1.299 zł. Zgodnie bowiem z § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193), wpis stosunkowy zależy od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem i wynosi – w przypadku należności od 10 000 do 50 000 zł – 2 %, nie mniej jednak niż 400 zł. Skarżąca w piśmie z dnia 29 lipca 2016 r. podała, że wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 43.270 zł. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPF wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i dwójką pełnoletnich dzieci (studentów). Skarżąca podała, że uzyskuje dochód w wysokości 2924,11 zł netto. Podała także, że mąż nie pracuje (od 1 kwietnia 2016 r. zawiesił działalność gospodarczą). Wskazała m. in. na koniczność spłaty kredytu hipotecznego (rata miesięczna 414,62 zł ) i pożyczki gotówkowej (rata miesięczna 439,50 zł). Należy jednak wskazać, że – jak wynika z nadesłanych przez skarżącą wyciągów z konta bankowego – na jej konto w miesiącu czerwcu 2016 r. oprócz wynagrodzenia za pracę w wysokości 2924,11 zł, wpłynęła od pracodawcy kwota 411,30 zł tytułem dodatku a ponadto dwie odnotowano dwie wpłaty: w dniu 7 czerwca 2016 r. w wysokości 2350 zł oraz w dniu 23 czerwca 2016 r. – wysokości 1400 zł. W lipcu 2016 r. oprócz wynagrodzenia od pracodawcy wpłynęły dwa przelewy – w wysokości 1044,86 zł ("nagroda") oraz w wysokości 327,06 zł ("dodatek"). W miesiącu sierpniu 2016 r. również oprócz wynagrodzenia w wysokości 2924,11 zł na konto skarżącej od pracodawcy wpłynęły środki pieniężne: 1180 zł ("dofinansowanie do wypoczynku") oraz 366,15 zł ("dodatek"). Dodatkowo z dokumentów nadesłanych w dniu 13 września 2016 r. w uzupełnieniu wniosku wynika, że syn skarżącej korzysta w kredytu studenckiego. Według umowy – w dniu zawarcia kredytu wysokość miesięcznej raty wypłacanego kredytu wynosi 600 zł. Z powyższego wnika, że skarżąca oraz jej rodzina dysponują środkami pieniężnymi w wysokości wyższej niż wskazana w rubryce nr 10 formularza PPF. Fakt zaciągnięcia kredytu i pożyczki w banku, nie może przemawiać za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Korzystanie z kredytów bankowych oznacza, że skarżąca posiada zweryfikowaną przez profesjonalną instytucję finansową zdolność kredytową, a dodatkowo, że otrzymała i dysponowała określoną w umowie kredytowej kwotą. Co do konieczności spłaty zaciągniętego kredytu, należy podkreślić, że w orzecznictwie sądowym ustabilizował się pogląd, że obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która obliguje do przyznania prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez skarżącego. Spłata kredytów nie może być uznawana za wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym (por. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpatrywanej sprawie skarżąca nie wskazała na jakiekolwiek trudności ze spłatą zaciągniętych kredytów. Jednakże w ocenie referendarza zasadnicze znaczenie ma fakt, że kwestionowaną w niniejszej sprawie decyzją m. in. orzeczono o wypłacie na rzecz skarżącej odszkodowania w kwocie 22.283 zł. Skarżąca w piśmie z dnia 12 września 2016 r. podała, że kwota ta została wypłacona i stwierdziła: "nie jestem w posiadaniu środków pieniężnych, środki zostały wykorzystane". Jednakże skarżąca nie podała (ani tym bardziej nie udokumentowała), na jaki cel środki te zostały przeznaczone. W ocenie referendarza sądowego jedynie wykazanie, że środki te zostały wykorzystane na cele związane z utrzymaniem koniecznym, mogłoby stanowić podstawę do uwzględnienia wniosku. W niniejszej sprawie powyższa okoliczność nie została przez skarżącą wykazana. Zdaniem referendarza sądowego, skoro skarżąca podjęła decyzję o wystąpieniu na drogę sądową, bowiem nie jest zadowolona z kwoty przyznanego jej odszkodowania, to powinna była zabezpieczyć środki potrzebne na dochodzenie swych praw. Nawet bowiem mając na uwadze, że wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 1299 zł oraz ewentualne koszty sądowe, do uiszczenia których skarżąca może być zobowiązana na następnych etapach postępowania – przy założeniu niekorzystnego dla niej wyniku sprawy - np. opłata kancelaryjna za doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem w wysokości 100 zł, wpis od skargi kasacyjnej - 650 zł, to kwota przyznanego i wypłaconego odszkodowania (22.283 zł) w pełni pozwala na poniesienie tych kosztów. Podsumowując, w ocenie referendarza sądowego, brak jest podstaw do zwolnienia skarżącej w niniejszej sprawie od kosztów sądowych. Skarżąca w momencie wszczęcia postępowania posiadała środki na opłacenie kosztów związanych z jego prowadzeniem. Jej decyzja o wykorzystaniu całości środków na cele, których zdecydowała się nie ujawniać w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, nie uzasadnia przerzucenia finasowania zainicjowanego przez nią postępowania na budżet państwa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.