IV SA/Wa 1860/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. J. na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] maja 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. M. J. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] maja 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) oświadczeniu z dnia 25 września 2017 r. (data oddania w urzędzie pocztowym) o stanie rodzinnym, majątku i dochodach M. J. podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jako jedyne źródło utrzymania wskazał rentę w wysokości około 850 zł miesięcznie. Oświadczył, że jest współwłaścicielem w 1/3 działki o powierzchni 15,30 a oraz właścicielem mieszkania o powierzchni 105,39 m2. Oświadczył, że nie ma innych nieruchomości, wartościowych przedmiotów, ani zasobów pieniężnych. Skarżący wymienił następujące wydatki: spłata zadłużenia kredytowego w [...] (260 zł), splata pożyczki zaciągniętej w [...] (139,41 zł), opłaty telekomunikacyjne (111,07 zł), opłaty za energię elektryczną (69,77 zł), koszty wpłat (5 zł). Oświadczył, że na pozostałe utrzymanie (wyżywienie, utrzymanie mieszkania itd.) pozostaje mu 264,75 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że w miesiącach jesiennych i zimowych kwota środków na utrzymanie jest jeszcze niższa z powodu dużych wydatków na ogrzewanie. Skarżący dołączył do wniosku kopie: 1) potwierdzenia wypłaty kwoty 850 zł z rachunku bankowego w [...].; 2) dowodu wpłaty kwoty 139,41 zł na rachunek [...] tytułem raty pożyczki; 3) faktury za usługi telekomunikacyjne na kwotę 111,07 zł oraz dowodu zapłaty tej faktury; 4) potwierdzenia wpłaty w wysokości 260 zł dokonanej przez M. J. w dniu 8 września 2017 r. na własny rachunek w Plus [...]; 5) potwierdzenia wpłaty, dokonanej 10 sierpnia 2017 r., za rachunek za energię elektryczną w wysokości 69,77 zł. W piśmie z dnia 31 stycznia 2018 r. wezwano skarżącego do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych potwierdzających jego stan majątkowy i możliwości płatnicze, to jest: a. wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy, w szczególności z rachunku bankowego (lub rachunków bankowych) w [...] i [...] a także z rachunku bankowego (lub rachunków bankowych) prowadzonych dla działalności gospodarczej pod nazwą "[...]". Wskazano przy tym, że wystarczające będą wydruki komputerowe zawierające zestawienie wszystkich operacji na rachunkach bankowych we wskazanym okresie oraz saldo tych rachunków; b. dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanego świadczenia (np. kopii decyzji ZUS określającej aktualną wysokość świadczenia lub wyciągu z rachunku bankowego z zaznaczoną odpowiednią pozycją - wpływu świadczenia); c. kopii zgłoszenia identyfikacyjnego lub aktualizacyjnego (zgłoszeń aktualizacyjnych) złożonego do właściwego naczelnika urzędu skarbowego w ramach wniosku o wpis do CEIDG (Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej) działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego pod nazwą "[...]", albo zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego wskazującego, jakie dane podał M. J. (w części obejmującej wykaz rachunków bankowych) w zgłoszeniu indentyfikacyjnym/zgłoszeniu aktualizacyjnym (zgłoszeniach aktualizacyjnych). W odpowiedzi na opisane wezwanie, przy piśmie z dnia 15 lutego 2018 r., skarżący złożył do akt sprawy: 1. kopię decyzji ZUS z dnia 25 października 2017 r., zgodnie z którą wysokość emerytury M. J. wynosi 1.316,04 zł netto miesięcznie; 2. kopie sześciu potwierdzeń wypłat, których skarżący dokonał z rachunku w [...]: 8 września 2017 r. (850 zł), 9 października 2017 r. (850 zł), 10 listopada 2017 r. (1.774,00 zł), 8 grudnia 2017 r. (1.312,00 zł), 12 stycznia 2018 r. (1.312,00 zł) i 10 lutego 2018 r. (1.310,00 zł); 3. kpie sześciu dowodów wpłat, których skarżący dokonał na własny rachunek bankowy w [...]: 8 września 2017 r. (260 zł), 9 października 2017 r. (284 zł), 1 listopada 2017 r. (284,01 zł), 8 grudnia 2017 r. (283,82 zł), 5 stycznia 2018 r. (26 zł) i 12 stycznia 2018 r. (284,31 zł), a także dowodu wypłaty kwoty 3 zł w dniu 22 września 2017 r.; 4. kpie czterech potwierdzeń wpłat: z dnia 28 lipca 2017 r. (407,10 zł), z dnia 10 listopada 2017 r. (135,72 zł), z dnia 8 grudnia 2017 r. (135,72 zł), z dnia 12 stycznia 2018 r. (135,72 zł), tytułem spłat pożyczki na rachunek [...]; 5. kopię potwierdzenia wpłaty kwoty 135,72 zł na rachunek [...] tytułem spłaty pożyczki; 6. kopie sześciu potwierdzeń wpłat (w kwotach 139,14 zł lub 139,41 zł) tytułem spłat rat pożyczki w [...] 7. kopie dwóch potwierdzeń wpłat na rachunek [...]: z dnia 7 lipca 2017 r. (121,38 zł tytułem raty pożyczki) i z dnia 28 lipca 2017 r. (468,25 zł tytułem całkowitej spłaty); 8. kopie rachunków i dowodów wpłat za usługi telekomunikacyjne na rzecz [...]; 9. cztery nieczytelne kpie potwierdzeń przelewów/wpłat gotówkowych; 10. kopię potwierdzenia transakcji z dnia 30 listopada 2016 r. – wpłaty kwoty 295,00 zł na rachunek CEDGiF; 11. kpię zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 14 lutego 2018 r. o dochodzie członka rodziny podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym M. J[...] w 2017 r. osiągnął dochód w wysokości 13.625,65 zł. W piśmie z dnia 15 lutego 2018 r. skarżący wskazał, że nadesłane rachunki obejmują tylko przypływy z emerytury oraz spłaty rat kredytowych zaciągniętych na cele pokrycia braków finansowych. Stwierdził, że nie ma rachunków z działalności gospodarczej, ze względu na brak dochodu i "przerobu" spowodowany złym stanem zdrowia. Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z treści powołanego przepisu instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma wyjątkowy charakter. Pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Brzmienie art. 246 § 1 ppsa nie pozostawia również wątpliwości co do tego, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jej wniosku. Znajduje to potwierdzenie w treści art. 252 § 1 ppsa oraz art. 255 ppsa. Zgodnie z pierwszym ze wskazanych przepisów osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Przepis art. 255 ppsa stanowi natomiast, że, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Uwzględniając powyższe, należy stwierdzić, że M. J., pomimo upływu wyznaczonego terminu (zwrotne potwierdzenie odbioru znajduje się na karcie nr 73 akt sprawy), nie wykonał należycie wezwania z dnia 31 stycznia 2018 r. W tej sytuacji nie można uwzględnić złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oświadczenie z dnia 25 września 2017 r. oraz dołączone do niego dokumenty, a także dokumenty nadesłane przy piśmie z dnia 15 lutego 2018 r. i zwarte w tym piśmie informacje, nie pozwalają bowiem stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, albo że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek jego koniecznego utrzymania. W wezwaniu z dnia 31 stycznia 2018 r. (lit. a) zawarto jasne i jednoznaczne zobowiązanie do nadesłania wyciągów z wszelkich rachunków bankowych skarżącego z okresu ostatnich trzech miesięcy. Co więcej, wskazano, że wykonanie wezwania w tym zakresie może polegać na przedstawieniu wydruków komputerowych, zawierających zastawienie wszystkich (podkr. referendarza sądowego) operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldo rachunków. Wnioskodawcę (lit. c wezwania z dnia 31 stycznia 2018 r.) wezwano także do nadesłania kopii zgłoszenia identyfikacyjnego lub aktualizacyjnego złożonego przez niego do właściwego naczelnika urzędu skarbowego w ramach wniosku o wpis do CEIDG działalności gospodarczej pod nazwą "[...]", albo zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego wskazującego, jakie dane podał M. J. (w części obejmującej wykaz rachunków bankowych) w zgłoszeniu indentyfikacyjnym/zgłoszeniu aktualizacyjnym. Analiza wyciągów z rachunków bankowych wnioskodawcy pozwoliłaby na ustalenie rzeczywistej wielkości środków finansowych pozostających do jego dyspozycji, a także na określenie relacji tej wielkości do wysokości kosztów koniecznego utrzymania. Żądane kopie zgłoszenia identyfikacyjnego (lub aktualizacyjnego), albo zaświadczenie z właściwego urzędu skarbowego, pozwoliłyby z kolei zweryfikować, czy skarżący przedstawił wyciągi z wszelkich rachunków bankowych, w szczególności z tych, które związane są działalnością gospodarczą pod nazwą "[...]". Należy bowiem wskazać, że chociaż skarżący, jako jedyne źródło utrzymania wskazał świadczenie rentowe (obecnie emeryturę), to zgodnie z danymi ujawnionymi w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (www.firma.gov.pl), prowadzi on działalność gospodarczą w zakresie architektury pod wskazaną wyżej nazwą. Status indywidualnej działalności gospodarczej opisany jest jako "aktywny". Działalność gospodarczą wnioskodawca wymienił zresztą w oświadczeniu z dnia 7 sierpnia 2017 r., w którym pierwotnie (na niewłaściwym formularzu) zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowej sprawie. M. J. nie przedstawił, zgodnie z jednoznacznym wezwaniem, wyciągów z rachunków bankowych (bądź wydruków zawierających zestawienie wszelkich operacji na rachunkach oraz saldo rachunków), a wyłącznie potwierdzenia pojedynczych operacji dokonanych za pomocą rachunków w [...] oraz w [...]. Nie złożył także do akt sprawy ani kopii zgłoszenia identyfikacyjnego lub aktualizacyjnego złożonego do właściwego naczelnika urzędu skarbowego w ramach wniosku o wpis do CEIDG, ani zaświadczenia wskazującego, jakie dane podał (w części obejmującej wykaz rachunków bankowych) w zgłoszeniu indentyfikacyjnym/zgłoszeniu aktualizacyjnym. W tej sytuacji, chociaż na podstawie nadesłanych przez M. J. kopii dowodów wpłat, można ustalić, że spłaca pożyczki oraz ponosi koszty opłat za usługi telekomunikacyjne i energię elektryczną, to nie da się określić, jakimi środkami finansowymi w rzeczywistości dysponuje. Nie wiadomo bowiem, jaka jest relacja środków, które wpływają do budżetu domowego wnioskodawcy do wysokości niezbędnych wydatków. Należy przy tym zaznaczyć, że podnoszona przez skarżącego okoliczność nieosiągania dochodu z działalności gospodarczej nie zwalniała go z obowiązku nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, obejmujących całość okresu wskazanego w wezwaniu z dnia 31 stycznia 2018 r. oraz przedstawienia dokumentów (kopii zgłoszenia lub zaświadczenia z urzędu skarbowego) pozwalających zweryfikować, czy złożył do akt sprawy wyciągi z wszelkich rachunków, które posiada. Należy bowiem zaznaczyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych za miarodajną dla oceny możliwości płatniczych przedsiębiorców uznaje się nie kategorię dochodu, rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, lecz kategorię przychodu. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 lutego 2010 r. sygn. akt I FZ 10/10, z dnia 11 kwietnia 2014 r. sygn. akt I FZ 86/14. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego deklarowany przez M. J. brak dochodu z działalności gospodarczej nie musi oznaczać, że w rzeczywistości nie dysponuje on środami finansowymi pozwalającymi na poniesienie kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, należy zaznaczyć, że konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Tymczasem, M. J., nie wykonując należycie wezwania z dnia 31 stycznia 2018 r., w istocie tej współpracy zaniechał. W sytuacji natomiast, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. Bierność wnioskodawczyni należy traktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). Odmowa przyznania prawa pomocy niniejszym postanowieniem nie oznacza, że ustalono, iż wykazane przez skarżącego stan majątkowy i możliwości płatnicze pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Odmowa przyznania prawa pomocy podyktowana jest w tym przypadku nienależytym, sprowadzającym się do przedstawienia niepełnych informacji, wykonaniem nałożonego na stronę obowiązku uzupełnienia oświadczenia z dnia 25 września 2017 r. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu