IV SA/Wa 1920/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. z siedzibą w J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. z siedzibą w J. na postanowienie Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. J. z siedzibą w J. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] maja 2012 r. w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału na prawach strony w postępowaniu administracyjnym wniosło również o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ze względu na status organizacji pożytku publicznego. Ze złożonego w sprawie formularza PPPr, dołączonych do niego dokumentów, oraz oświadczeń i dokumentów złożonych przy piśmie z dnia 22 listopada 2012 r. wynika, że J. jest organizacją pożytku publicznego. Przedmiotem działalności wnioskodawcy jest m. in. inicjowanie i realizacja inwestycji proekologicznych na rzecz mieszkańców gminy, inicjowanie projektów zmierzających do oszczędności wody i wykorzystania wody deszczowej, segregacji odpadów odzysku energii, wspieranie inicjatywy budowy domów energooszczędnych, wykorzystania energii odnawialnej, podejmowanie działań na rzecz ochrony środowiska, wspomaganie rozwoju wspólnot lokalnych i małych społeczności, wspieranie inicjatyw lokalnych oczekiwanych społecznie, artykułowanie ich wobec organów samorządu dla uzyskania wsparcia dla ich realizacji, w tym reprezentacja społeczna, instytucjonalna, prawna i sądowa grup mieszkańców, których interesy są zagrożone lub pomijane ze szczególnym uwzględnieniem wspólnot mieszkaniowych i indywidualnych właścicieli lokali. Wnioskodawca domaga się zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2010 r., Nr 234, poz. 1536 ze zm.). Wnioskodawca stwierdził, że w trakcie postępowań sądowoadministracyjnych był zwalniany z kosztów sądowych z tytułu wymienionych uprawnień ustawowych. Ponadto wnioskodawca wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) podnosząc, że nie prowadzi działalności zarobkowej. Otrzymywane środki z odpisów podatkowych (tzw. 1% podatku) w rocznej kwocie ok. 1500,-zł są z góry dekretowane przez darczyńców na konkretne cele lub konkretne grupy beneficjentów i podlegają ścisłej kontroli, ochronie i ewidencji wydatkowania i rozliczania w ramach sprawozdania rocznego. Nikt w stowarzyszeniu nie pobiera wynagrodzeń. Jedynym majątkiem trwałym jest sprzęt medyczny do ratowania życia (defibrylator, respirator itp.), który jest użytkowany w szpitalu w G. i nie może podlegać spieniężeniu. Wysokość środków trwałych wnioskodawcy wynosi 24.500,-zł, zaś strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 1.269,70 zł. Wnioskodawca posiada trzy konta bankowe ze zgromadzonymi środkami pieniężnymi w wysokości: 7.613,30 zł, 0,0 zł, i 424,54 zł. Wnioskodawca podał, że środki w wysokości 7.613,30 zł pochodzą z wpływów z tzw. 1% podatku i ich ofiarodawcy zawsze piszą na jakie cele mają być przeznaczone. Konto na którym jest 424,54 zł jest kontem wspieranego przez wnioskodawcę społecznego komitetu gazowego. Wnioskodawca oświadczył, że składki członkowskie są dobrowolne, opłacane zwyczajowo od 0 zł do 60 zł rocznie od jednego członka. W 2011 r. wyniosły 120,-zł i nie pozwoliły na pokrycie podstawowych kosztów zużycia materiałów biurowych – stąd wynik finansowy – strata 1.269,70 zł. Powyższy wniosek rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 9 stycznia 2013 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia J., w piśmie z dnia 4 lutego 2013 r., wniosło sprzeciw, w którym polemizuje z uzasadnieniem postanowienia z dnia 9 stycznia 2013 r. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego z dnia 9 stycznia 2013 r. r. utraciło moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 § 2 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym. Od Sądu zależy więc uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy. Użyte w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 powołanej ustawy określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego dochody i sytuacja majątkowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania czy choćby dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504). W przedmiotowej sprawie skarżące Towarzystwo nie wykazało, że podjęło jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Nie jest wystarczającym twierdzenie, że Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i dochodu, a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków. Jeżeli działalność Stowarzyszenia związana jest z realizacją jego praw przed sądem, to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczania kosztów postępowania sądowego. Towarzystwo powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki np. w formie składek członkowskich. Z obowiązku tego nie zwalnia fakt, że nie zdecydowało się podjąć uchwały w przedmiocie obowiązku uiszczania składek członkowskich. Wskazać bowiem należy, że przesłany regulamin Stowarzyszenia zakłada w § 12, że do obowiązków członków Stowarzyszenia należy m. in. popieranie i realizowanie celów Stowarzyszenia. Nic nie stoi więc na przeszkodzie, aby członkowie Towarzystwa, w przypadku braku innych źródeł finansowania, celem prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego, zebrali środki konieczne do opłacenia wpisu sądowego. Ponieważ skarżące Stowarzyszenie nie korzysta z żadnej możliwości zdobycia środków finansowych, nie może skutecznie żądać pokrycia kosztów postępowania przez Skarb Państwa. Przyznanie skarżącemu prawa pomocy w sytuacji rezygnacji z podjęcia uchwały w przedmiocie obowiązku uiszczania składek członkowskich, stanowiłoby de facto przeniesienie ciężaru prowadzenia działalności statutowej Towarzystwa na Skarb Państwa, podczas gdy Stowarzyszenie powinno było co do zasady we własnym zakresie zabezpieczyć środki na swoją działalność, w tym na występowanie do sądów administracyjnych z pismami, które podlegają opłacie sądowej. Sąd rozpoznający przedmiotowy wniosek w pełnej rozciągłości popiera stanowiska zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach: z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II OZ 1433/06 (dostępne na stronie Centralnej Bazy Orzeczeń i Informacji o Sprawach: https://cbois.nsa.gov.pl); z dnia 30 listopada 2009 r., sygn. akt II OZ 1004/09 (LEX nr 587353); z dnia 1 grudnia 2009 r., sygn. akt II OZ 1056/09 (LEX nr 582885). Wbrew twierdzeniom strony skarżącej, ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi pełną regulację procedury sądowoadministracyjnej. Odesłania do stosowania innych przepisów zostały w sposób wyraźny wskazane w przepisach tejże ustawy. Nie ulega wątpliwości, że brak jest takiego odesłania w odniesieniu do innych przepisów proceduralnych w zakresie w jakim reguluje ona uprawnienia organizacji społecznej. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują ustawowego, ogólnego zwolnienia organizacji społecznych z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, a zatem jedyną drogą uzyskania takiego zwolnienia jest ubieganie się o możliwość skorzystania z dobrodziejstwa instytucji prawa pomocy. Jednocześnie jednak ustawa w sposób wyraźny jako zasadę wskazuje, że w kosztach postępowania obowiązana jest partycypować strona, a prawo pomocy jest ściśle rozumianym wyjątkiem od tejże zasady. W niniejszej sprawie wnioskodawca pomija całkowicie istotę działania stowarzyszeń, która opiera się na samodzielności działania stowarzyszenia. Samodzielność ta przejawia się między innymi w oparciu działalności na własnym majątku. Majątek ten powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Nie ulega wątpliwości, że cele, które nakłada na siebie stowarzyszenie realizowane są z tego właśnie majątku. Jeżeli założyciele stowarzyszenia, przyjmując cele swojej działalności są świadomi, że nie posiadają ani też nie będą w stanie zdobyć środków na jej prowadzenia, to powstaje pytanie o cel działania takiej organizacji. Istota działania stowarzyszenia z natury rzeczy wyklucza bowiem przerzucenie niemalże całości kosztów jego działalności na Skarb Państwa, a do takiej sytuacji prowadziłoby zaakceptowanie stanowiska reprezentowanego przez wnioskodawcę. Odmiennie oceniać należałoby sytuację, w której stowarzyszenie, zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określa sposoby pozyskania środków, z których owe cele będą realizowane, lecz z przyczyn od siebie niezależnych nie jest w stanie z tych sposobów skorzystać. Tymczasem w niniejszej sprawie analiza oświadczeń wnioskodawcy, jak również dokumentów znajdujących się w aktach sprawy prowadzi do wniosku, że Stowarzyszenie od samego początku miało świadomość, że nie będzie w stanie podołać kosztom własnej działalności. Nie jest rzeczą sądu administracyjnego ocenianie pobudek, jakimi kierowali się członkowie Towarzystwa przy jego tworzeniu, ani też podważanie racji jego istnienia, niemiej jednak oceny wymagały wszelkie podniesione wyżej okoliczności w kontekście możliwości uzyskania przez wnioskodawcę prawa pomocy. Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny należy stwierdzić, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił, że jest podmiotem, któremu przysługuje możliwość skorzystania z prawa pomocy. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.