IV SA/Wa 1946/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Anna Sękowska, sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant ref. Bartłomiej Grzybowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia paszportu 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych na rzecz K. P. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych z [...] kwietnia 2015 r. nr DS.[...], wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2, art. 17 pkt 2 w zw. z art. 127 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej zwanej "k.p.a.") oraz art. 42 ust. 3 ustawy z 13 lipca 2006 r. o dokumentach paszportowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 268 ze zm.; dalej zwanej "u.d.p."), uchylająca w całości decyzję Wojewody [...] z [...] lutego 2015 r. nr [...] umarzającą w całości postępowanie w sprawie unieważnienia paszportu małoletniej D. O. i unieważniająca paszport serii [...] numer [...] wydany przez Wojewodę [...] dnia [...] marca 2014 r., ważny do dnia [...] marca 2019 r., na nazwisko D. O., ur. [...] maja 2008 r. w W. (PESEL [...]), córce A. i K. zd. K. Stan sprawy przedstawiał się następująco: Wojewoda [...] [...]marca 2014 r. wydał małoletniej D. O. paszport serii [...] nr [...] ważny do dnia [...] marca 2019 r., w oparciu o pisemną zgodę matki dziecka – K. O. oraz odpis prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w K. Wydział [...] Cywilny-Rodzinny z [...] czerwca 2013 r. sygn. akt [...] w przedmiocie ograniczenia władzy rodzicielskiej A. O. nad małoletnią córką D. Zgodnie z powyższym wyrokiem matce dziecka powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej, ograniczając władzę ojcu – A. O. m.in. do prawa współdecydowania wraz z drugim rodzicem o istotnych sprawach dziecka dotyczących wyboru szkoły, kierunku kształcenia, wychowania religijnego dziecka oraz zmianie miejsca zamieszkania i pobytu dziecka trwającego dłużej niż 3 tygodnie. Skargę na nieprawidłowe wydanie paszportu małoletniej D. wniósł A. O., argumentując, iż dokument ten został wydany bez jego zgody, podczas gdy z powołanego wyżej orzeczenia Sądu wynika, iż posiadając prawo współdecydowania z matką dziecka o zmianie miejsca zamieszkania i pobytu córki trwającego dłużej niż 3 tygodnie, ma również prawo decydowania o wydaniu paszportu dla dziecka. Pogląd ten podzielił Minister Spraw Wewnętrznych uznając skargę za zasadną. Dokumentacja dotycząca unieważnienia paszportu D. O. została przekazana przez Wojewodę [...], zgodnie z art. 43 ust. 2 u.d.p., Wojewodzie [...], jako organowi właściwemu miejscowo, z uwagi na fakt, iż małoletnia posiada miejsce zameldowania na pobyt stały na terenie województwa [...]. W nadesłanych wyjaśnieniach z 10 grudnia 2014 r. i 4 lutego 2015 r. A. O. podtrzymał swoje stanowisko, iż paszport córki D. został wydany z naruszeniem prawa, albowiem przy jego realizacji pominięto zgodę ojca dziecka. Podkreślił, iż w związku z posiadanym prawem współdecydowania o zmianie miejsca zamieszkania i pobytu córki na okres powyżej 3 tygodni, przysługuje mu prawo decydowania o wydaniu dokumentów umożliwiających dokonanie zmian w tym zakresie. K. P. (uprzednio O.) w swoim oświadczeniu z 14 stycznia 2015 r. wskazała, iż Sąd Okręgowy w K. w orzeczeniu z [...] czerwca 2013 r. ściśle określił katalog spraw, do których ograniczona została władza rodzicielska ojca dziecka i brak wśród nich uprawnienia do wyrażania zgody na wydanie dokumentów tożsamości dla córki D. Ponadto zwróciła uwagę, iż Sąd, regulując kontakty ojca z córką, ustalił, iż przerwa między kontaktami z dzieckiem nie może być dłuższa niż 3 tygodnie, więc wyjeżdżając z dzieckiem na okres powyżej 3 tygodni, bez zgody ojca naruszyłaby postanowienie Sądu. W dniu 21 stycznia 2015 r. do organu I instancji wpłynęły odpowiedzi Sądu Okręgowego w K. na zapytanie [...] Urzędu Wojewódzkiego w G., czy organ paszportowy miał podstawę do wydania paszportu małoletniej D. O. bez wyrażenia zgoda ojca dziecka. Sąd poinformował, że uprawnienia A. O. w zakresie władzy rodzicielskiej nad małoletnią D., zgodnie z art. 58 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ograniczają się do tych, które wymienione zostały w pkt II wyroku rozwodowego z [...] czerwca 2013 r. Wojewoda [...] decyzją z [...] lutego 2015 r. umorzył w całości postępowanie w sprawie unieważnienia paszportu małoletniej D. O., ur. [...] maja 2008 r. w W., wskazując w podstawie prawnej art. 105 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu organ I instancji podkreślił, iż wśród atrybutów władzy rodzicielskiej pozostawionych ojcu dziecka, zgodnie z ww. wyrokiem, brak jest uprawnienia do decydowania o wydaniu paszportu dla małoletniej. Jednocześnie zauważył, że Sąd przyznał wprawdzie A. O. prawo do współdecydowania o zmianie miejsca zamieszkania i pobytu córki dłuższego niż 3 tygodnie, jednakże stwierdził, iż trudno uznać, że uprawnienie to nierozerwalnie związane jest z prawem do decydowania w sprawach paszportowych dziecka. Stałe przebywanie dziecka w znacznej odległości od rodzica, któremu ograniczono władzę rodzicielską może mieć przecież miejsce również w razie zmiany miejsca zamieszkania w kraju. Za bezsporne uznał natomiast, że K. P. została zobowiązana orzeczeniem Sądu do uzgadniania z ojcem dziecka zmiany miejsca zamieszkania i pobytu córki na okres powyżej 3 tygodni. Organ I instancji wskazał, iż w niniejszej sprawie organ paszportowy przyjął, że uprawnionym do złożenia wniosku o wydanie dokumentu paszportowego jest tylko jeden z rodziców, tj. matka dziecka. W związku z tym paszport małoletniej D., zrealizowany w oparciu o pisemną zgodę matki dziecka K. O. (obecnie P.) oraz ww. prawomocne orzeczenie z [...] czerwca 2013 r. w przedmiocie ograniczenia władzy rodzicielskiej A. O. nad córką D. - uznał za wydany zgodnie z przepisami u.d.p. W odwołaniu od powyższej decyzji A. O. wniósł o jej uchylenie i unieważnienie paszportu małoletniej córki. W uzasadnieniu stwierdził, że działania prowadzone przez organ I instancji nie miały na celu anulowania nieprawidłowo wydanego paszportu małoletniej córki, lecz bezpodstawne podważanie zaleceń Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, wydanych w toku rozpatrywania złożonej skargi. Podkreślił, że mimo kierowanych do Sądu Okręgowego w K. zapytań odnośnie zakresu władzy rodzicielskiej, organ paszportowy nie otrzymał wyraźnej informacji, że paszport dla małoletniej córki może być wydany na podstawie zgody tylko jednego z rodziców. Minister Spraw Wewnętrznych wskazaną na wstępie decyzją z [...] kwietnia 2015 r. uchylił zaskarżoną decyzję i unieważnił paszport wydany D. O. W uzasadnieniu decyzji Minister wyjaśnił, iż zgodnie z dyspozycją art. 14 ust. 1 u.d.p., na wydanie dokumentu paszportowego osobie małoletniej jest wymagana pisemna zgoda obojga rodziców, chyba że na podstawie orzeczenia sądu jeden z rodziców został pozbawiony władzy rodzicielskiej lub władza ta została ograniczona. Następnie organ II instancji odwołując się do ww. wyroku Sądu Okręgowego w K. stwierdził, iż skoro uzyskanie paszportu umożliwia zmianę miejsca zamieszkania dziecka i jego stałe przebywanie w znacznej odległości od rodzica, któremu władzę rodzicielską ograniczono należy uznać, iż prawo do współdecydowania o miejscu zamieszkania dziecka ściśle wiąże się również z prawem do otrzymania dokumentu paszportowego, który zgodnie z art. 4 u.d.p. uprawnia do przekraczania granicy i pobytu za granicą. W tym miejscu organ II instancji zaznaczył, że z wyjaśnień Ministerstwa Sprawiedliwości z 2 lipca 2014 r. w zakresie interpretacji orzeczeń w spawach sprawowania władzy rodzicielskiej jednoznacznie wynika, że katalog "istotnych spraw dziecka" jest zbiorem otwartym, a przepisy nie zawierają definicji ustawowej tego pojęcia. Jednak w orzecznictwie wyrażany jest pogląd, iż do istotnych spraw dziecka zaliczana jest m.in. zgoda na wydanie dokumentu paszportowego (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 3 lutego 2012 r., sygn. akt I CZ 153/11 i z 6 marca 1985 r., sygn. akt III CRN 19/85). Minister Spraw Wewnętrznych, powołując się na informację przekazaną przez Sąd Okręgowy w K., podzielił pogląd A. O., że Sąd nie wskazał wprost, że ojciec nie ma prawa do decydowania w kwestii wydania paszportu małoletniej córce. Zdaniem organu odwoławczego powyższe w pełni koresponduje z treścią ww. stanowiska Ministerstwa Sprawiedliwości, iż sam fakt ograniczenia władzy rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem nie zwalania z uzyskania pisemnej zgody rodzica, któremu ta władza została ograniczona, na wydanie dokumentu paszportowego. Z orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej musi wprost wynikać, że wyrażenie zgody na wydanie dokumentu paszportowego zostało wyłączone z uprawnień rodzica, któremu ograniczono władzę rodzicielską. W związku z powyższym organ odwoławczy stwierdził, iż w świetle art. 14 ust. 1 u.d.p., orzeczenie sądu przedłożone w przedmiotowej sprawie przez K. P. - matkę małoletniej D. O. nie mogło zastąpić zgody ojca dziecka i stanowić samoistnej podstawy do wydania małoletniej dokumentu paszportowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję K. P. wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1) art. 38 ust. 1 pkt 2 u.d.p. poprzez uznanie, iż wydanie paszportu dla małoletniej D. O. nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa, mimo że zgodnie z ww. orzeczeniem władza rodzicielska ojca dziecka została ściśle określona, tj. ograniczona do współdecydowania jedynie o istotnych sprawach dotyczących wyboru szkoły, kierunku kształcenia, wychowania religijnego dziecka oraz zmiany miejsca zamieszkania pobytu dziecka trwającego dłużej niż 3 tygodnie, nie zaś m.in. do wyrażenia zgody na wyrobienie paszportu; 2) art. 14 ust 1 u.d.p. poprzez uznanie, iż ww. orzeczenie nie mogło zastąpić zgody ojca dziecka i stanowić samoistnej podstawy do wydania małoletniej dokumentu paszportowego; 3) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego polegającą na błędnej wykładni orzeczenia w zakresie ograniczenia władzy rodzicielskiej; 4) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 oraz w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez całkowicie dowolną ocenę materiału dowodowego skutkującą ustaleniem, że wyrobienie dla małoletniej D. paszportu bezpośrednio prowadzi niejako automatycznie do zmiany miejsca zamieszkania/pobytu dziecka i to trwającego dłużej niż 3 tygodnie, podczas gdy wyjazd poza granice Polski nie jest zawsze równoznaczny ze zmianą miejsca zamieszkania/pobytu dziecka na taki okres, a wyjazdy zagraniczne często trwają po 1-2 tygodnie; 5) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez uchylenie decyzji I instancji i wydanie orzeczenia co do istoty sprawy, podczas gdy Wojewoda [...] dokonał prawidłowej interpretacji przedłożonego wyroku Sądu Okręgowego w K. w zakresie dotyczącym ograniczenia władzy rodzicielskiej A. O. nad małoletnią córką. Skarżąca podniosła, iż z praktyki orzeczniczej sądów rodzinnych wynika, iż orzeczenia w zakresie ograniczenia władzy rodzicielskiej wskazują wprost i enumeratywnie zakres spraw, co do których rodzic uzyskuje uprawnienie do współdecydowania z rodzicem posiadającym pełnię władzy rodzicielskiej. W związku z tym stwierdziła, że gdyby w przedmiotowej sprawie wymagana byłaby ewentualnie zgoda ojca dziecka na wyrobienie paszportu, tylko i wyłącznie wtedy, gdyby w sentencji orzeczenia sądowego widniało wyraźne stwierdzenie o ograniczeniu władzy rodzicielskiej do współdecydowania o istotnych sprawach dziecka w zakresie wyrażenia zgody na wyrobienie paszportu. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej zwanej "P.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem , tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi uznał, iż skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawą materialną rozstrzygnięcia były przepisy u.d.p. Zgodnie z art. 14 ust. 1 tej ustawy na wydanie dokumentu paszportowego osobie małoletniej jest wymagana zgoda obojga rodziców, chyba że na podstawie orzeczenia sądu jeden z rodziców został pozbawiony władzy rodzicielskiej lub władza ta została ograniczona. Jak wynika z art. 95 § 1 oraz art. 98 § 1 k.r.o. władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz wykonywania uprawnień i obowiązków jego przedstawiciela ustawowego. W doktrynie przyjmuje się powszechnie, że o ograniczeniu władzy rodzicielskiej można mówić wówczas, gdy dochodzi do ingerencji sądu w jej wykonywanie i w wyniku tej ingerencji następuje zmiana władzy rodzicielskiej, polegająca na zmniejszeniu jej zakresu w stosunku do zakresu przewidzianego we wskazanych wyżej przepisach. Nie ulega wątpliwości, że orzeczenie o władzy rodzicielskiej wydane na podstawie art. 58 § 1 k.r.o. i polegające na powierzeniu jej wykonywania jednemu z rodziców, a ograniczeniu władzy drugiego do określonych uprawnień i obowiązków w stosunku do osoby dziecka, zawiera oba powyższe elementy. W wyniku ingerencji sądu dochodzi do ograniczenia władzy rodzicielskiej tego z rodziców, któremu jej nie powierzono i którego władza ograniczona została jedynie do określonych w wyroku rozwodowym uprawnień i obowiązków. Takie stanowisko prezentowane jest obecne na gruncie art. 58 § 1 k.r.o. zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie (porównaj m.in. uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 1968 r., III CZP 70/66, OSNCP 1968, nr 5, poz. 77 oraz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1971 r., III CZP 69/71, OSNCP 1972, nr 3, poz. 49). Bezspornie jest, iż w niniejszej sprawie sprawa rozwodowa pomiędzy rodzicami małoletniej D. O. zakończyła się wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z [...] czerwca 2013 r., sygn. akt [...]. W pkt II tego wyroku Sąd wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem stron D. O. powierzył matce dziecka, ograniczając władzę rodzicielską ojca dziecka do zasięgania informacji o stanie zdrowia i przebiegu leczenia dziecka u lekarzy i w zakładach opieki zdrowotnej, w których dziecko jest leczone, ponadto do zasięgania informacji o postępach w nauce córki stron w szkołach do których dziecko będzie uczęszczało, jak również współdecydowania wraz z matką dziecka o istotnych sprawach dziecka dotyczących wyboru szkoły, kierunku kształcenia, wychowania religijnego dziecka oraz zmianie miejsca zamieszkania i pobytu dziecka trwającego dłużej niż 3 tygodnie, nakładając na pozwaną obowiązek informowania powoda za pośrednictwem e-maila o nazwach i adresach placówek, w których dziecko jest leczone najpóźniej w terminie 3 dni po rozpoczęciu takiego leczenia. Przywołując pogląd, że ograniczenie władzy rodzicielskiej w wyroku rozwodowym polega na tym, że rodzicowi temu przysługują jedynie te prawa i obowiązki, które są wymienione w tym wyroku, należy stwierdzić, co poniżej. Zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z [...] czerwca 2013 r., wśród atrybutów władzy rodzicielskiej pozostawionych ojcu dziecka brak jest uprawnienia do decydowania o wydaniu paszportu dla małoletniej. Sąd przyznał wprawdzie A. O. prawo do współdecydowania o zmianie miejsca zamieszkania i pobytu córki dłuższego niż 3 tygodnie, jednak trudno się zgodzić z twierdzeniem, iż uprawnienie to nierozerwalnie związane jest z prawem do decydowania o sprawach paszportowych dziecka. Stałe przebywanie dziecka w znacznej odległości od rodzica, któremu ograniczono władzę rodzicielską, może wystąpić również w przypadku zmiany miejsca zamieszkania w kraju. Natomiast bezspornym jest, że K. P. została zobowiązana orzeczeniem Sądu do uzgadniania z ojcem dziecka zmiany miejsca zamieszkania i pobytu córki na okres powyżej 3 tygodni. Wnioskiem z 14 marca 2015 r. matka małoletniej K. O. wystąpiła o wydanie paszportu dla córki D. O. Zatem w momencie składania wniosku o wydanie paszportu rodzice małoletniej byli już rozwiedzeni. W związku z powyższym organ paszportowy zasadnie przyjął, iż w niniejszej sprawie stosownie do treści ww. wyroku orzekającego rozwód uprawnionym do złożenia wniosku o wydanie dokumentu paszportowego jest tylko jeden z rodziców tj. matka dziecka. Należało zatem uznać, że paszport małoletniej D. O. zrealizowany w oparciu o pisemną zgodę matki dziecka K. O. (obecnie P.) oraz prawomocne orzeczenie Sądu Okręgowego w K. Wydział [...] Cywilny-Rodzinny z [...] czerwca 2013 r. w przedmiocie ograniczenia władzy rodzicielskiej A. O. nad córką D., wydany został zgodnie z przepisami u.d.p. W ocenie Sądu jako naruszające przepisy należało uznać unieważnienie paszportu małoletniej z tego powodu, że z wnioskiem o jego wydanie nie wystąpili łącznie obydwoje rodzice. Stanowisko uczestnika postępowania należało uznać za wadliwe. Jeżeli A. O. chciał również współdecydować w zakresie składania wniosku o wydanie paszportu dla małoletniej córki mógł wystąpić o zmianę wyroku rozwodowego w tym zakresie. Katalog spraw, w których ojciec małoletniej ma prawo współdecydować, określając je jako istotne sprawy dziecka, Sąd Okręgowy w K. wymienił w pkt II ww. wyroku. Za nieuprawnione należało zatem uznać stanowisko organu odwoławczego, iż władza rodzicielska A. O. obejmuje także konieczność uzyskania jego pisemnej zgody na wydanie dokumentu paszportowego, gdyż byłaby to interpretacja rozszerzająca. Wbrew stanowisku organu, skoro władza rodzicielska podlega ograniczeniu to z orzeczenia sądu wprost musi wynikać przede wszystkim uprawnienie rodzica do współdecydowania o istotnych sprawach dziecka, zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego. Natomiast nie można domniemywać, że uprawnienie to obejmuje również kwestie nieuregulowane przez sąd. Zasadne okazały się zatem zarzuty skargi względem zaskarżonej decyzji w zakresie interpretacji przepisów u.d.p. oraz wyroku Sądu z [...] czerwca 2013 r. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ uwzględni przedstawioną powyżej ocenę prawną i poczynione uwagi, stosownie do treści art. 153 P.p.s.a. Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 152 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji wyroku.