IV SA/Wa 2011/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Golat, po rozpoznaniu w dniu 6 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym z wniosku Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. Stowarzyszenie [...] z siedzibą w W. (dalej: "stowarzyszenie", "wnioskodawca") wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Jego działalność opiera się na pracy społecznej członków. Aktualnie stowarzyszenie liczy trzech członków, którzy są zobowiązani do uiszczania składki członkowskiej w wysokości 50 zł miesięcznie. Dziewięciu byłych członków Stowarzyszenia współpracuje z organizacją wyłącznie na zasadach wolontariatu. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 20 lipca 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 2011/15 odmówił stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 4 sierpnia 2015 r. stowarzyszenie wniosło sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu podkreśliło, że w 2014 r. na koszty sądowe przeznaczyło 4.817 zł (ok. 50 zł na miesiąc na członka stowarzyszenia), natomiast w 2015 r. - 2000 zł. Jednocześnie podniosło, że ilość członków stowarzyszenia uległa zmniejszeniu (na skutek działań podjętych przeciwko części członków Stowarzyszenia przez kancelarię prawną), a wraz z tym zmniejszyły się środki finansowe na jego działalność. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", w wersji obowiązującej przed dniem 15 sierpnia 2015 r. (mającego w sprawie zastosowanie na podstawie art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2015 r. poz. 658), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem postępowania po złożeniu sprzeciwu nie jest więc ocena postanowienia, czy też zarządzenia wydanego przez referendarza sądowego, lecz ponowne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez skarżącego. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że stowarzyszenie wniosło w terminie sprzeciw od postanowienia z dnia 20 lipca 2015 r. i nie zawiera on braków skutkujących jego odrzuceniem. W konsekwencji postanowienie referendarza sądowego utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje Sąd. Wskazać należy, że na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie z którą koszty sądowe pokrywa osoba dochodząca swych roszczeń przed sądem. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008 r., str. 587). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyznania stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści uchwały z dnia 18 października 2014 r. wynika, iż stowarzyszenie liczy 3 członków, którzy miesięcznie uiszczają składkę członkowską w wysokości 50 (pięćdziesiąt) złotych. Sądowi z urzędu wiadomym jest, że zgodnie z przyjętym przez założycieli, a następnie członków stowarzyszenia regulaminem, Stowarzyszanie [...] w W. jest stowarzyszeniem zwykłym, utworzonym w celu podejmowania różnego rodzaju działań na rzecz ochrony środowiska m.in. inicjatywy obywatelskiej w ustanawianiu prawa, interwencji w przypadku naruszenia przepisów ochrony środowiska, występowania w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych (podobnie w sprawach o sygn. akt: IV 963/14 czy IV SA/Wa 2502/14). Zdaniem Sądu powołane we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak również w sprzeciwie okoliczności nie przesądzają o tym, że stowarzyszenie nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu przywołać należy ugruntowany w orzecznictwie pogląd, podzielany przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że prowadzenie przez stowarzyszenie, jako organizację non-profit, działalności statutowej nie jest automatyczną przesłanką do zwolnienia jej od kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie ma bowiem obowiązek zapewnienia środków na prowadzenie takiej działalności – w zakres której wchodzą również spory sądowe (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 11 lipca 2012 r. o sygn. akt II OZ 592/12, 1 marca 2012 r. o sygn. akt: II OZ 123/12, z 30 października 2009 r. o sygn. akt I OZ 1011/09, wskazane orzeczenia i orzeczenie powołane poniżej dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem stowarzyszenie nie podjęło dotychczas przewidzianych prawem instrumentów umożliwiających zgromadzenie środków finansowych na funkcjonowanie podmiotu. Stowarzyszenie, które ma ustawową liczbę członków a wysokość ustalonych składek członkowskich uniemożliwia mu funkcjonowanie i realizowanie celów, dla których zostało powołane, powinno podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku, np. podwyższyć wysokość składek członkowskich, zwiększyć liczbę jego członków czy zmienić formę prowadzenia działalności na tzw. stowarzyszenie rejestrowe. Podkreślić należy, że stowarzyszenie jest dobrowolnym zrzeszeniem osób, które przede wszystkim opiera swoją działalność na pracy społecznej swych członków. Istota stowarzyszenia pozwala zatem osiągnąć cele, które dla pojedynczych osób są niedostępne. Dlatego właśnie członkowie stowarzyszenia winni wykazywać się determinacją w dążeniu do osiągnięcia założonego celu, a zatem również w gromadzeniu swojego majątku, który w całości będzie mógł być przeznaczony na prowadzoną działalność społeczną. W przeciwnym razie, tzn. w sytuacji, gdy stowarzyszenie nie wykazuje zamiaru pozyskania środków finansowych, idea zawiązania stowarzyszenia upada, a jego dalszy byt pozostaje pod znakiem zapytania. Brak jest zatem podstaw, aby ciężary związane z funkcjonowaniem takiego stowarzyszenia przerzucać na Państwo, czyli ogół obywateli. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06). W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że Stowarzyszenie [...] w W. nie spełnia przesłanki uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.