IV SA/Wa 2121/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków D. W. i B. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. W. i B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2014 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia opłaty z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolniczej niezgodnie z przepisami postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. D. W. i B. W. w piśmie z dnia 1 października 2014 r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2014 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia opłaty z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolniczej niezgodnie z przepisami. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 28 października 2014 r. skarżących wezwano do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi w wysokości 1.536 zł. Złożonymi na urzędowych formularzach wnioskami z dnia 6 listopada 2014 r. D. W. i B. W. zwrócili się o przyznanie prawa pomocy, stwierdzając, że nie stać ich na zapłatę "tak dużej kwoty". Ze złożonych przez skarżących oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, a także z nadesłanych na wezwanie dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń wynika, że wnioskujący prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie z trojgiem dzieci, z których dwaj synowie uczęszczają do szkoły, a córka studiuje w [...] - poza miejscem zamieszkania rodziców ([...]). D. W. uzyskuje dochód ze stosunku pracy. Według zaświadczenia pracodawcy (Sąd Rejonowy w [...]) z dnia [...] grudnia 2014 r. w listopadzie bieżącego roku otrzymała wynagrodzenie w wysokości 7.108,72 zł brutto (4.235,45 zł netto). W dniu 24 października 2014 r. wpływ wynagrodzenia w takiej samej wysokości (za październik) odnotowano na rachunku bankowym w [...], na który wpływa wynagrodzenie skarżącej. Natomiast 25 września i 1 października odnotowano dwukrotnie wpływ kwot, odpowiednio 4.158,61 zł i 4.446,29 zł tytułem wynagrodzenia za wrzesień 2014 r. Ponadto, 27 listopada odnotowano wpływ kwoty 104,70 zł na rzecz D. W. za [...], za listopad 2014 r. B. W. również uzyskuje dochód ze stosunku pracy w wysokości (według zaświadczenia pracodawcy – Gmina [...] - z dnia [...] grudnia 2014 r.) średnio 4.106,18 zł brutto miesięcznie za ostatnie trzy miesiące. Jak wynika z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego w [...], wynagrodzenie netto skarżącego za listopad wyniosło 2.845,59 zł, a za październik 2.882,01 zł. Poza wynagrodzeniem, wskazany rachunek bankowy regularnie zasilany jest wpłatami od Gminy [...] za wykonane zlecania: 9 października 2014 r. (560,63 zł), 26 listopada (167,60 zł), 27 listopada (218,57 zł), 10 grudnia (250,11 zł). Ponadto, na rachunek bankowy w [...] comiesięcznie wpływają środki na rzecz B. W. jako ryczałt dla [...]: 19 września (422,00 zł), 20 października (495,00 zł), 20 listopada 2014 r. (430,00 zł). Wedle oświadczeń skarżących, w skład ich majątku nieruchomego wchodzi dom o powierzchni 150 m2 oraz mieszkanie w W. o powierzchni 58,5 m2, zakupione na kredyt. Jak podali wnioskujący, w mieszkaniu w W. wraz ze studiującą córką zamieszkują dwie osoby, które płacą za wynajem 900 zł miesięcznie. Z wyciągu z rachunku bankowego w [...] wynika, że comiesięcznie zasilany jest on wpłatami czynszu dokonywanymi przez M. B. i M. J. w kwotach po 450 zł (powiększanych o opłaty za energię elektryczną i gaz). Poza wskazanymi wpłatami czynszu, na rachunku odnotowano wpłaty czynszu za garaż od P. S.: 10 października (130 zł za miesiąc) i 9 grudnia (260 zł za dwa miesiące), a także wpłatę 1.000 zł od B. W. tytułem "zaległości", dokonaną w dniu 4 grudnia 2014 r. Skarżąca złożyła do akt sprawy oświadczenie o stałych "względnie" wydatkach związanych z utrzymaniem domu, mieszkania i prowadzeniem gospodarstwa domowego w "przypuszczalnym" rozliczeniu miesięcznym. Do wydatków takich zaliczyła: czynsz za mieszkanie w W. (566 zł), opłaty za energię elektryczną (łącznie 235 zł), opłaty za telewizję i internet (łącznie 193 zł), kredyt na mieszkanie (393 EUR), kredyt na dom (600 zł), opłaty za wodę (80 zł), opłaty za telefony (400 zł), zaległości wobec [...] (600 zł), zaległości z tytułu podatku (1.300 zł – po dokonaniu wpłaty 275 zł pozostało 1.025 zł), opłaty za naukę języka [...] synów (260 zł), wydatki na studiującą córkę (900 zł – w odrębnym zestawieniu skarżąca wskazała kwotę 1.263 zł wydatków związanych ze studiowaniem córki), podatek od nieruchomości (58 zł), zakup węgla (3.000 zł), zaległe rozliczenie mediów (162,50 zł). D. W. podała, że pozostałe wypłaty z rachunku bankowego zostały przeznaczone na zakup żywności i odzieży. Poza wyciągami z rachunków bankowych skarżący złożyli do akt sprawy inne dokumenty mające potwierdzać wysokość ponoszonych przez nich wydatków. Wśród nich znalazły się: 1) postanowienie Prezydenta [...] z dnia [...] września 2014 r. o wszczęciu z urzędu postępowania wobec D. W. i B. W. celem ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za lata 2010-2014 za mieszkanie w W. i miejsce w garażu wielostanowiskowym, a także kopie decyzji ustalających wysokość zobowiązań z tego tytułu za wskazane lata (ostania decyzja określa kwotę zobowiązania z 2014 r. na 275,00 zł); 2) kopie dwóch faktur za energię elektryczną (za okres od 11 września do 15 listopada 2014 r. na kwotę 359,42 zł i za wrzesień 2014 r. na kwotę 57,60 zł); 3) kopia faktury z 29 października 2014 r. za wodę i ścieki za okres trzymiesięczny na kwotę 181,02 zł; 4) kopia nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 7 października 2014 r. nakazującego B. W., aby zapłacił na rzecz [...] S.A. w W. kwotę 518,79 zł z odsetkami ustawowymi oraz kwotę 205,04 zł tytułem kosztów procesu; 5) kopia rachunku z dnia 22 października 2014 r. za zakup telewizora LED na kwotę 1.149,00 zł; a także 6) dotyczące dwóch kredytów walutowych wydruki informacji o wysokości rat i aktualnej wysokości kapitału pozostającego do spłaty. Wynika z nich, że raty kredytów wynoszą 168,04 CHF i 390,06 EUR, a kapitał pozostały do spłaty, odpowiednio 21.950,57 CHF i 27.711,74 EUR. Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. W świetle art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Treść powołanego przepisu wskazuje, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób, które znajdują się w sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Należy zaznaczyć, że przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy. Skarżący ubiegają się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedmiotowy wniosek należałoby zatem uwzględnić, jeżeli wykazane przez nich możliwości płatnicze, stan majątkowy i stan rodzinny uprawniałyby do twierdzenia, że bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i dzieci nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Ustalenie, czy zachodzi taka sytuacja wymaga określenia relacji kosztów postępowania w sprawie wszczętej skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2014 r. do wykazanych przez D. W. i B. W. możliwości płatniczych i stanu majątkowego. Wysokość wpisu od skargi, do którego uiszczenia wezwano skarżących zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 28 października 2014 r. wynosi 1.536 zł. Wysokość ewentualnie należnego wpisu od skargi kasacyjnej wyniesie połowę wskazanej kwoty, co wynika z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Wysokość innych opłat sądowych, jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, czy wpisy od zażaleń, jednorazowo nie przekroczy 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192, § 3 i § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Obydwoje skarżący uzyskują regularne dochody ze stosunku pracy. Nadesłane dokumenty źródłowe wskazują przy tym, że wysokość miesięcznych dochodów Państwa W. przekracza kwotę deklarowaną przez nich w oświadczeniach z dnia 6 listopada 2014 r. (około 6.000 zł netto). Same wynagrodzenia skarżących przynoszą miesięczny dochód w wysokości prawie 7.100 zł. Po uwzględnieniu zaś comiesięcznych wpływów ryczałtów na rzecz B. W. za czynności . (1.347 zł przez trzy miesiące) oraz regularnych wpłat od Gminy [...] za wykonywane zlecenia (1.196,91 zł przez trzy miesiące) dochód rodziny sięga prawie 7.950 zł miesięcznie. Ponadto, budżet domowy skarżących regularnie zasilany jest wpływami z tytułu najmu należących do nich nieruchomości: mieszkania (900 zł) i miejsca w garażu wielostanowiskowym (130 zł). Po uwzględnieniu wszystkich wymienionych źródeł, stały dochód skarżących sięga prawie 9.000 zł netto miesięcznie (prawie 1.800 zł na osobę), przekraczając dochód zadeklarowany przez nich w oświadczeniach o stanie rodzinnym, majątku i dochodach o około 3.000 zł miesięcznie, zatem o kwotę znacznie przekraczającą wysokość wpisu od skargi, do którego uiszczenia są solidarnie zobowiązani. Co więcej, w okresie ujętym w nadesłanych wyciągach rachunki bankowe skarżących zasilane były także innymi, nieregularnymi wpłatami. Przykładowo można wskazać, że D. W. dwukrotnie (25 września i 1 października 2014 r.) otrzymała środki od pracodawcy tytułem wynagrodzenia za wrzesień 2014 r., a w dniu 4 grudnia 2014 r. na rachunku bankowym w [...] odnotowano wpłatę kwoty 1.000 zł dokonaną przez B. W. tytułem "zaległości". Należy dodać, że referendarzowi sądowemu z urzędu wiadome jest (oświadczenia wnioskujących z dnia 25 października 2012 r. złożone do sprawy sygn. akt IV SA/Wa 2412/12), iż w październiku 2012 r. skarżący – poza wymienionymi wyżej domem i mieszkaniem – byli właścicielami kawalerki w W. o powierzchni 28,8 m2 kupionej na kredyt. Obecnie wnioskujący nie wykazują tej nieruchomości w złożonych oświadczeniach, co może świadczyć o tym, że zbyli ją, uzyskując w ten sposób dodatkowe środki pieniężne. Przy sytuacji dochodowej i majątkowej skarżących kształtującej się w ustalony powyżej sposób nie ma jakichkolwiek podstaw, aby uznać ich za osoby zdolne do zaspokojenia wyłącznie koniecznych kosztów utrzymania siebie i trojga dzieci. Powyższe znajduje odzwierciedlenie w wykazywanych przez wnioskujących źródłach wydatków gospodarstwa domowego. Znaczną część tych wydatków stanowią obciążenia związane ze spłatą dwóch kredytów hipotecznych, przy czym przypomnieć należy, że skarżący – wedle oświadczenia – są właścicielami zarówno domu, w którym mieszkają, jak i mieszkania w W., którego część zajmuje ich studiująca córka, a pozostała część jest wynajmowana. Mając to na uwadze, należy podkreślić, że koszty sądowe powinny być traktowane jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, jak koszty mieszkania, wyżywienia, czy leczenia (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r. sygn. akt II OZ 1125/11. Niepublikowane. Dostępne: Lex nr 1070506, https://cbois.nsa.gov.pl/). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym niekwestionowane jest stanowisko, że nie ma podstaw do przyjęcia, iż prywatne zobowiązania strony postępowania mają pierwszeństwo przed obowiązkiem uiszczenia przez nią kosztów postępowania (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 486700 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie można więc przyznać pierwszeństwa finansowaniu zakupu kolejnej nieruchomości wchodzącej w skład majątku skarżących (mieszkania) przed obowiązkiem uiszczenia kosztów sądowych, w sytuacji, gdy ich potrzeby mieszkaniowe są już zabezpieczone. Należy też zaznaczyć, że udzielenie wnioskującym kredytu hipotecznego na zakup nieruchomości świadczy o tym, że posiadają oni zweryfikowaną przez profesjonalne instytucje finansowe, zdolność kredytową, a więc po uwzględnieniu podstawowych kosztów utrzymania są w stanie zaoszczędzić część dochodu z przeznaczeniem na inne cele. Przeciwko przyjęciu założenia, że całość posiadanych środków pieniężnych skarżący przeznaczają wyłącznie na koszty koniecznego utrzymania, przemawiają także inne wykazywane przez nich wydatki. Przykładowo można tu wskazać wyszczególniony przez wnioskujących wydatek na zakupu telewizora LED (1.149 zł), opłaty za telewizję cyfrową w wysokości 80 zł miesięcznie, płatności dokonane 14 września 2014 r. na rzecz [...] i [...] w łącznej kwocie 1.585,36 zł, czy koszty lekcji [...] dla synów. Nie kwestionując w żaden sposób konieczności regularnego wywiązywania ze zobowiązań prywatnoprawnych, jak należności wobec operatora telewizji cyfrowej, potrzeby zapewnienia dzieciom dodatkowych możliwości kształcenia, czy poprawy komfortu życia codziennego, należy ponownie podkreślić, że koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego nie może być mowy o tym, aby wskazane powyżej źródła obciążeń budżetu domowego Państwa W. uwzględnić jako wydatki o niezbędnym charakterze. Przeciwnie, wskazują one na to, że skarżący są w stanie finansować koszty zakupu dóbr i usług, które niewątpliwie nie mają na celu pokrycia kosztów koniecznego utrzymania. Należy też zauważyć, że nie wszystkie z wykazywanych przez wnioskujących obciążeń finansowych to wydatki o stałym charakterze, które regularnie, comiesięcznie obciążają ich budżet domowy. Do takich należy zaliczyć koszty zakupu węgla, dokonaną w dniu 15 października 2014 r. płatność w kwocie 556,11 zł na rzecz [...] S.A., czy należności z tytułu podatku od nieruchomości za okres pięciu lat (w sumie 1.282 zł), których ustalenie decyzjami wydanymi w listopadzie bieżącego roku było wyłącznie konsekwencją niezłożenia przez skarżących po zakupie mieszkania w 2010 roku informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych (patrz postanowienie Prezydenta [...] z dnia [...] września 2014 r.). Również przedstawione przez strony zestawienie wydatków związanych ze studiami córki zawiera szereg wydatków, które z pewnością nie są ponoszone regularnie. Tytułem przykładu można tu wymienić: zakup palnika, czy książki do nauki języka [...]. Co więcej, przedstawione przez skarżących wyliczenia wydatków charakteryzują się niekonsekwencją i brakiem precyzji. Deklarowany przez wnioskujących brak możliwości wygospodarowania dodatkowych środków na pokrycie kosztów postępowania powinien tymczasem wiązać się z konicznością skrupulatnego planowania wydatków gospodarstwa domowego, która to wiedza powinna znaleźć odzwierciedlenie w złożonym do akt sprawy, dokładnym oświadczeniu o ponoszonych wydatkach. Tytułem przykładu braku precyzji i konsekwencji w przedstawieniu wielkości niezbędnych wydatków gospodarstwa domowego można wskazać, że wśród niezbędnych obciążeń budżetu domowego skarżący wykazują dwukrotnie opłaty za energię elektryczną, przedstawiając faktury dotyczące tych opłat zarówno jeżeli chodzi o dom, jak i o mieszkanie. Z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego w [...] wynika tymczasem, że przynajmniej część opłat za energię elektryczną i gaz w wynajmowanym mieszkaniu pokrywają najemcy. Konkludując, należy zauważyć, że ponoszenie kosztów postępowania sądowego zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącego. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, albo że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jej i jej rodziny. D. i J. W. nie wykazali, że w ich przypadku zachodzi taka sytuacja. Przeciwnie, ocena ich sytuacji dochodowej i stanu majątkowego w zestawieniu ze strukturą i wielkością ponoszonych wydatków prowadzi do wniosku, że bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i dzieci są oni w stanie wygospodarować kwotę 1.536 zł należną tytułem wpisu od skargi, a w dalszej kolejności środki niezbędne do uiszczenia innych – ewentualnie należnych – opłat sadowych. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.