IV SA/Wa 2237/15

Dnia 12 stycznia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wykowski, po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2016 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku H. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi H. O., G. S., S. S., L. S., J. D., K. S., L. S. i B. G. na postanowienie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] maja 2015 roku, znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca H. O. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego (wniosek k. 48, k. 54). W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólnie z mężem W. O. gospodarstwo domowe. Małżonkowie O. utrzymują się z emerytury męża skarżącej w wysokości 2.769,19 zł netto miesięcznie. Skarżąca oświadczyła również, że nigdy nie pracowała zarobkowo, gdyż posiadała gospodarstwo rolne "na papierze" i stale pozostawała na utrzymaniu rodziny. Wymieniła następujące zobowiązania i wydatki: pożyczka "na rzecz syna" - 1.150 zł miesięcznie, koszty mieszkaniowe: 6.000 zł - zakup węgla, 500 zł – zakup drewna, około 200 zł – światło, woda i ścieki, 360 zł – leki, 60 zł – telefon, 28 zł miesięcznie - wywóz śmieci, 350 zł - utrzymanie pojazdu (oświadczenie k. 55 – 56). Referendarz sądowy uznał oświadczenie strony za niewystarczające do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych i zarządzeniem z dnia 7 października 2015 roku wezwał skarżącą do złożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów: 1. wyciągów z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych z okresu ostatnich czterech miesięcy; 2. wyciągów z posiadanych przez męża skarżącej rachunków bankowych z okresu ostatnich czterech miesięcy; 3. dokumentu potwierdzającego wysokość emerytury męża; 4. oświadczenia, gdzie skarżąca mieszka (w domu/ w mieszkaniu) i jaki posiada tytuł prawny do zajmowanego lokalu; 5. zaświadczenia w sprawie nieruchomości należących do skarżącej oraz jej męża; 6. kopii umowy pożyczki udzielonej synowi wraz z harmonogramem spłaty tej pożyczki, 7. kopii dokumentów wskazujących wysokość, ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy, opłat na mieszkanie oraz innych stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym (zarządzenie k. 62 – 63). W wykonaniu zarządzenia z dnia 7 października 2015 roku w piśmie procesowym z dnia 16 listopada 2015 roku (k. 76 – 76v) skarżąca zakwestionowała zasadność przedłożenia dokumentów obrazujących jej aktualną sytuację majątkową, w tym w szczególności dotyczących sytuacji majątkowej W. O. Podniosła, że dochodzone przez nią prawa dotyczą jej osobistego majątku, zatem mąż nie może "stanowić zabezpieczenia finansowego wobec toczącego się postępowania przed sądem administracyjnym i okazywać swoją sytuację materialną". Potwierdziła, że utrzymuje się wyłącznie z dochodów męża i nie otrzymuje świadczenia emerytalnego z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, co potwierdziła przedkładając decyzję z dnia [...].07.2015r., znak sprawy: [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do emerytury rolniczej (decyzja k. 77 – 79). Postanowieniem z 20 listopada 2015r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie k. 83 – 87). Postanowienie zostało doręczone skarżącej w dniu 18 grudnia 2015r. (potwierdzenie odbioru k. 91). Skarżąca pismem z 28 grudnia 2015r. wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego (sprzeciw k. 92 – 92v). Potwierdziła, że nie posiada żadnych dochodów i utrzymuje się wyłącznie z emerytury męża. Małżonkowie posiadają majątek, który powstał na przestrzeni lat wyłącznie z dochodów uzyskanych przez małżonka skarżącej. Współmałżonek skarżącej zakazał posługiwania się dowodami majątkowymi, które pochodzą z jego osobistych dochodów, gdyż dochodzone roszczenia dotyczą majątku osobistego skarżącej. Skarżąca nie załączyła do sprzeciwu żadnych dokumentów potwierdzających jej aktualną sytuację majątkową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), zmieniającej ustawę z dniem 15 sierpnia 2015 roku przepis art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) – dalej "p.p.s.a." w brzmieniu dotychczasowym stosuje się do postępowań wszczętych przed dniem 15.08.2015r. Postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte 15.06.2015r. (data stempla pocztowego k. 5), zatem w przypadku wniesienia sprzeciwu od orzeczenia referendarza sądowego zastosowanie znajduje art. 260 p.p.s.a. w dotychczasowym brzmieniu. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. – w brzmieniu nadanym ustawą p.p.s.a. przed dniem 15.08.2015r., znajdującym zastosowanie w przedmiotowej sprawie, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że H. O. wniosła w ustawowym terminie sprzeciw od postanowienia z 20 listopada 2015r. Sprzeciw nie zawiera braków skutkujących jego odrzuceniem. Oznacza to, że postanowienie referendarza sądowego utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd. Na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie z którą koszty sądowe pokrywa osoba dochodząca swych roszczeń przed sądem (art. 199 p.p.s.a.). Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają jednak stronom postępowania nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W pierwszym rzędzie należy wskazać, że przyznanie stronie prawa pomocy stanowi swoistą formę dofinansowania z budżetu państwa poprzez zapewnienie bezpłatnego udziału w postępowaniu, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków na pokrycie kosztów tego postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Strona powinna zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na stronie. Wynika to z treści art. 252 § 1 p.p.s.a. (tak Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 25.06.2014r., sygn. akt II FZ 910/14, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/0A3828226F). Na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, że znajduje się w takim położeniu, że nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania, i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc państwa (tak Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 13 listopada 2013r., II FZ 925/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/A465CC0C13). Skarżąca nie tylko nie wykonała zarządzania 7 października 2015 roku uchylając się od złożenia żadnych dokumentów, lecz również nie załączyła żadnych dokumentów potwierdzających jej sytuację majątkową do sprzeciwu od postanowienia z dnia 20 listopada 2015 roku. Taka postawa skarżącej uniemożliwia ustalenie jej aktualnej sytuacji majątkowej, w tym w szczególności weryfikację oświadczenia o stanie majątkowym, jak również ustalenie faktycznej relacji między dochodami rodziny skarżącej i wielkością ponoszonych wydatków stanowiących koszty koniecznego utrzymania. Jak wskazano powyżej to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, czy rodzinnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. Niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/E6CA19C2E5). Strona uchylając się od przedstawienia wskazanej przez sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 02.12.2013r., II FZ 1090/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/BCB8ED9EB0). Ponadto podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który nie przedstawia żądanych wyjaśnień musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności. W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o niekompletny materiał dowodowy przedłożony przez stronę (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 07.12.2011r., II FZ 651/11, Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/B2F3AA04EB). Bierność wnioskodawczyni i brak przedłożenia jakichkolwiek dokumentów wskazujących na jej aktualną sytuacją majątkową należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa. Jedynie na marginesie należy wskazać, że na podstawie złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Sąd nie mógł ustalić, czy rzeczywiście skarżąca nie posiada majątku umożliwiającego ponoszenie kosztów postępowania w toku niniejszego postępowania. Zwłaszcza w sytuacji, gdy małżonek skarżącej posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalnego oraz zgromadził majątek, na który skarżąca wskazała w sprzeciwie od postanowienia z dnia 20 listopada 2015 roku. W tym miejscu należy odnieść się do podnoszonego przez skarżącą argumentacji, w której kwestionuje ona zasadność żądania dokumentów dotyczących dochodów i majątku męża, ponieważ sprawa dotyczy wyłączenia osobistego majątku skarżącej, a małżonek skarżącej zakazał jej ujawniania jego majątku osobistego. Należy stwierdzić, że okoliczność ta nie ma znaczenia dla obowiązku skarżącej w zakresie wykazania sytuacji materialnej obojga małżonków. Zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.) małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy stanowi, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Skarżąca nie wykazała, aby został ustanowiony pomiędzy nią a jej mężem ustrój rozdzielności majątkowej, zatem istniała konieczność wykazania sytuacji materialnej obojga małżonków, co najmniej w zakresie wystarczającym do ustalenia rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Na skarżącej z jednej strony spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów w toku niniejszego postepowania, z drugiej zaś obowiązek lojalnej współpracy z Sądem w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych. Konkludując, skarżąca nie przedkładając żadnych dokumentów wskazujących na jej sytuację majątkową nie wykazała, że nie może ponieść kosztów przedmiotowego postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że H. O. nie spełnia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.