IV SA/Wa 2239/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 14 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Z. S. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 3 września 2018 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną (L.S.) i małoletnim synem (M. S.). Wskazał, że źródła dochodu rodziny stanowią: otrzymywane przez niego wynagrodzenie za pracę w wysokości 4.049,20 zł miesięcznie, renta żony w wysokości 878,12 zł miesięcznie i zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł miesięcznie. Jako posiadany majątek wykazał mieszkanie o powierzchni 43,50 m2 oraz kupiony na kredyt samochód osobowy Skoda Rapid. Oświadczył także, że posiada oszczędności w wysokości 7.545,40 zł i 3.200 USD, a także ulokowane w funduszu inwestycyjnym zasoby w wysokości 3.000,00 zł. Wymienił następujące wydatki gospodarstwa domowego: opłaty za mieszkanie, energię elektryczną i wodę (642,18 zł), koszty rehabilitacji, leczenia i leków (1.500,00 zł), opłaty za przedszkole specjalne (110,00 zł), raty kredytu na samochód (790,31 zł), telefon i internet (105,00 zł) oraz polisy ubezpieczeniowe (235,17 zł). W uzasadnieniu wniosku Z. S. stwierdził, że ma na utrzymaniu żonę pobierającą najniższą rentę i niepełnosprawnego syna. Wskazał, że kwota kapitału pozostałego do spłaty kredytu na samochód wynosi obecnie 23.709,00 zł. Podał, że chory syn objęty jest rygorystyczną dietą, co zwiększa wydatki. Stan zdrowia syna zwiększa też zapotrzebowanie na środki higieniczne i odzież. Dodał, że ma do zwrotu, zaciągnięte u członków rodziny, pożyczki na leczenie i utrzymanie. W tym celu, a także w celu dalszego leczenia i rehabilitacji syna, gromadzi środki finansowe. Przystępując do rozpoznania przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Stosownie do treści art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Treść powołanego przepisu wskazuje, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy. Przywołana regulacja wskazuje także, że jedynym kryterium, od jakiego ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy ma charakter materialny. Jest nim brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Stąd też takie okoliczności, jak stan zdrowia, czy wiek mogą mieć znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale tylko w takim zakresie, w jakim wpływają na możliwości płatnicze wnioskodawcy. Łączny dochód trzyosobowego gospodarstwa domowego skarżącego wynosi 5.080,32 zł. Wykazane w przedmiotowym wniosku wydatki gospodarstwa domowego wynoszą zaś w sumie 3.382,66 zł. Należy przy tym zaznaczyć, że Z. S. uwzględnił w przedstawionym zestawieniu koszty rehabilitacji, leczenia i leków (1.500 zł). Nawet więc przy założeniu, że poza wymienionymi we wniosku wydatkami, Państwo S. ponoszą inne jeszcze koszty koniecznego utrzymania, jak wydatki na jedzenie, środki higieniczne, czy ubranie, osiągany przez nich dochód pozwala wygospodarować dodatkowe środki z przeznaczeniem na inne cele niż bieżące utrzymanie. Możliwość taką potwierdzają natomiast podane przez wnioskodawcę informacje o posiadanych zasobach, które wynoszą w sumie 10.545,40 zł oraz 3.200 USD. Biorąc powyższe pod uwagę, należy podkreślić, że koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Nie ma więc podstaw, aby zobowiązaniom prywatnoprawnym przyznawać pierwszeństwo przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie natomiast wskazywano, że wydatki ponoszone na spłatę zaciągniętych kredytów lub pożyczek nie mają pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10; z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10; z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10; z dnia 1 grudnia 2009 r. sygn. akt II OZ 1054/09; z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie kwestionując zatem w żadnym razie obowiązku spłaty przez skarżącego kredytu na samochód, czy też pożyczek zaciągniętych u członków rodziny, ani konieczność zabezpieczenia środków na zwiększone wydatki związane ze stanem zdrowia małoletniego syna, należy stwierdzić, że zasoby posiadane przez Z. S. z pewnością pozwalają na wygospodarowanie 100 zł na wpis od skargi (i ewentualnie takich samych kwot na inne opłaty sądowe, należne na kolejnych etapach postępowania), jak również na pokrycie kosztów ustanowienia adwokata. Wobec podanej przez wnioskodawcę wysokości oszczędności (10.545,40 zł oraz 3.200 USD), wielkości dochodu gospodarstwa domowego (5.080,32 zł) i wykazanej kwoty wydatków tego gospodarstwa, w tym wydatków na rehabilitację, leczenie i leki (w sumie 3.382,66 zł), nie ma też podstaw, by zakładać, że poniesienie pełnych kosztów postępowania wszczętego skargą na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 9 kwietnia 2018 r. spowoduje uszczerbek koniecznego utrzymania skarżącego i jego domowników, bądź ograniczy możliwość finansowania leczenia i rehabilitacji małoletniego syna. Ponoszenie kosztów sądowych zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącego. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, iż jej sytuacja finansowa i rodzinna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, albo że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek koniecznego utrzymania. Jak wykazano powyżej, ocena możliwości płatniczych Z. S. nie pozwala stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie zachodzi taka sytuacja. Osiągając stały dochód i dysponując zasobami pieniężnymi w podanej wyżej wysokości może on obecnie – bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny - ponieść pełne koszty postępowania przed Sądem. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.