IV SA/Wa 2242/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska - Bigiej po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. A. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie uznania zażalenia za nieuzasadnione postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Postanowieniem z dnia 23 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w warszawie odrzucił skargę J. A. (dalej: "skarżącego") na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] maja 2015 r. w przedmiocie uznania zażalenia za nieuzasadnione. W piśmie z dnia 8 listopada 2016 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Następnie nadesłał urzędowy formularz PPF, w którym wskazał, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że gospodarstwo domowe prowadzi sam, jednakże korzysta z pomocy finansowej i rzeczowej rodziny. Posiada mieszkanie o pow. 42 m2. Podał, że uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 1353 zł. Wymienił następujące wydatki: mieszkanie, ogrzewanie i media – 500 zł, leczenie i zabiegi rehabilitacyjne – 400 zł, opłaty na dojazdy do lekarzy i zabiegi – 400 zł. Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, powołując jako podstawę prawną swego rozstrzygnięcia art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718), dalej: p.p.s.a., który stanowi, że prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. W wyniku uwzględnienia zażalenia na ww. postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2016 r. (sygn. akt I OZ 310/16) uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę wniosku o przyznanie prawa pomocy do ponownego rozpoznania podnosząc, że po wydaniu orzeczenia o dorzuceniu skargi, sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może powoływać się na oczywistą bezzasadność skargi. Taki wniosek powinien podlegać rozpoznaniu w świetle przesłanek o jakich mowa w art. 261 § 1 p.p.s.a. W związku z powyższym, po zwrocie akt z NSA, zarządzeniem z dnia 4 maja 2016 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie: - wyciągów z posiadanych rachunków bankowych; - dokumentu (wyciągu z rachunku bankowego z zaznaczonymi odpowiednimi pozycjami albo oświadczenia członka/członków rodziny o udzielaniu pomocy finansowej), potwierdzającego wskazaną we wniosku okoliczność otrzymania takiej pomocy i jej wysokość; - kopii dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków w gospodarstwie domowym; - dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanej przez niego emerytury; - faktur, rachunków, związanych z leczeniem oraz kupnem leków z okresu ostatnich trzech miesięcy W piśmie z dnia 26 maja 2016 r. skarżący oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych. Potwierdził, że korzysta z okazjonalnej pomocy finansowej rodziny (zakup żywności, leków, dokonywanie niektórych opłat) – nie wskazał jednak wysokości tej pomocy ani nie przedstawił oświadczeń członków rodziny udzielających mu wsparcia. Do pisma dołączyć kopie odcinków emerytury za ostatnie trzy miesiące, kopie opłat za energię elektryczną (58,73 zł) i kipię rachunku za telefon (49,20 zl). Ponadto skarżący oświadczył, że jest stałym pacjentem przychodni: okulistycznej, dermatologicznej i chirurgicznej. Musi kupować leki, które nie są refundowane (przejściowo stosuje maść, która kosztuje 300 zł za opakowanie). Oświadczył także, że nie zbiera rachunków za leki, przejazdy i zabiegi rehabilitacyjne. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzono, co następuje: Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na podstawie wszystkich przedstawionych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń ustalono, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe Jest właścicielem mieszkania o pow. 42 m2. Uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 1385 zł netto. Skarżący oświadczył, że "cały czas" korzysta z pomocy finansowej i rzeczowej rodziny. Należy podkreślić, że mimo wezwania do nadesłania dokumentów lub oświadczeń wspierających go członków rodziny, skarżący nie przedstawił wymaganych dokumentów, nie podał także nawet w przybliżeniu wysokości otrzymywanej pomocy finansowej. W piśmie z dnia 26maja 2016 r. oświadczył jedynie, że jest to pomoc okazjonalna. Ponadto, mimo wezwania do udokumentowani wysokości wydatków ponoszonych na utrzymanie, nadesłał jedynie kopie dokumentów potwierdzających wysokość wydatków na energię elektryczną - 58,73 zł miesięcznie oraz za telefon –49,20 zł. Nie udokumentował natomiast wysokości innych ponoszonych wydatków dotyczących kosztów utrzymania mieszkania, w tym choćby deklarowanych należności za "mieszkanie, ogrzewanie i media – 500 zł". Wykazanie tych okoliczności stosownymi dokumentami nie powinno stwarzać trudności. Ponadto z deklaracji skarżącego wynika, że na leczenie, rehabilitację i dojazdy do lekarzy wydaje miesięcznie ok. 800 zł, jednakże nie przedstawił żadnego rachunku z okresu ostatnich trzech miesięcy, choćby w części dokumentującego te wydatki. Skarżący oświadczył, że nie gromadzi rachunków. Oczywiście należy stwierdzić, że skarżący nie ma takiego obowiązku, jednakże to na stronie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu do co twierdzeń o ponoszonych wydatkach, Należy bowiem podkreślić, że to wnioskodawca ma obowiązek wykazać niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, gdyż to w jego interesie leży uzyskanie, w drodze wyjątku od generalnej zasady, zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wskazał NSA w postanowieniu z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 43/15, to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Podobnie stwierdził NSA w postanowieniu z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 13/15 dodatkowo wskazując, że to wnioskodawca jest zobowiązany do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wyczerpującego opisu stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych i dopiero wówczas Sąd może w pełni ocenić sytuację strony. Zatem orzeczenie w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym zależy od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Jeśli tego nie czyni, winna liczyć się z ryzykiem nieuwzględnienia jego wniosku, gdyż w takiej sytuacji brak jest podstaw do przyjęcia, że w sposób rzetelny przedstawiła wszystkie okoliczności dotyczące wysokości ponoszonych wydatków, co rzutuje na ocenę o braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów utrzymania. Wyznacznikiem tych możliwości jest bowiem z jednej strony wysokość uzyskiwanych dochodów, z drugiej zaś – wielkość niezbędnych do utrzymania wydatków. Skoro mają to być wydatki niezbędne dla utrzymania, to referendarz sądowy rozpoznający wniosek musi poznać ich wysokość oraz strukturę. W sprawie zaś jest bezsporne, że skarżący dokumentów co do wielkości ponoszonych wydatków – poza wydatkami na energię elektryczną w wysokości 58,73 zł oraz telefon – w wysokości 49,20 zł - nie przedstawił. Natomiast poprzestanie jedynie na złożeniu oświadczeń (tu: w zakresie wysokości ponoszonych wydatków) nie jest wystarczające, muszą one być bowiem co do zasady poparte dokumentami lub dowodami przemawiającymi za zasadnością twierdzeń zawartych we wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 25 listopada 2011 r., I GZ 518/14). W sytuacji zatem, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niekompletne, obowiązek wykazania przez niego sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy ("gdy osoba ta wykaże" – art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) nie może być uznany za spełniony (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., II OZ 1394/15). Wobec powyższego, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie może zostać uwzględniony. Dlatego też, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.