IV SA/Wa 2300/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska po rozpoznaniu w dniu 4 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Fundacji [...] z siedzibą w W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 marca 2011 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w formie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi Fundacji [...] z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2010 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania prawa pomocy Pismem z dnia 13 stycznia 2011 r. Fundacja [...] zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w formie ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 17 marca 2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Fundacja nie przedłożyła bowiem - mimo wezwania – dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych (wyciągu z rachunku bankowego Fundacji oraz oświadczenia dotyczącego wymagalności jej zobowiązań). W ten sposób uniemożliwiła ocenę jej sytuacji majątkowej pod katem warunków uzyskania prawa pomocy. Pismem z dnia 29 marca 2011 r. Fundacja ponownie wniosła o wyznaczenie adwokata z urzędu. Podała, że jako organizacja charytatywna o statusie organizacji pożytku publicznego utrzymuje się jedynie z dotacji. W piśmie które wpłynęło do Sądu w dniu 17 sierpnia 2011 r. strona wyjaśniła, że pismo z dnia 29 marca 2011 r. jest w istocie sprzeciwem od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 8 września 2011 r. skarżący został wezwany do nadesłania wyciągów z rachunku bankowego, obejmujących okres ostatnich trzech miesięcy oraz oświadczenia o obecnych zaległościach Fundacji (dot. czynszu najmu dla PKP w kwocie 120 000 oraz podatku gminnego (30 000)). W odpowiedzi na wezwanie strona skarżąca nadesłała zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego (z dnia 23 maja 2011 r.) z wniosku [...] Towarzystwa K. Podała, że zobowiązania z tytułu czynszu najmu dla PKP oraz z tytułu podatku gminnego (30 000) nie zostały dotychczas uregulowane. Nie przedstawiła jednak wyciągu z rachunku bankowego, albowiem "są one odpłatne". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Osoby prawne i pozostałe jednostki organizacyjne podobnie jak osoby fizyczne mogą ubiegać się prawo pomocy w zakresie częściowym. Norma zawarta w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej p.p.s.a.), wymaga od składającego wniosek, aby do uzyskania okrojonej postaci prawa pomocy wykazał brak dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Nie jest w tym przypadku konieczne udowodnienie braku jakichkolwiek środków majątkowych przez wnoszącego o prawo pomocy. Wykazanie tej okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Odnosząc się do wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, iż stosownie do powołanych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04; z dnia 21 grudnia 2010, sygn. akt I OZ 967/10; z dnia 22 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 606/08). We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie przekazał wszystkich niezbędnych do prawidłowej oceny jego stanu majątkowego informacji. Mimo wezwania nie przedłożył wyciągu z rachunku bankowego. Wyjaśnił bowiem, że wyciągi bankowe są odpłatne i skarżącego nie stać na ich opłacenie (skarżący uiścił jednak wpis od skargi). Wskazać należy, że istnieją inne możliwości uzyskania wyciągu bankowego, np. skarżący może uzyskać wyciągi bezpośrednio w placówce banku. W ocenie Sądu skarżący posiada wiedzę o takim sposobie uzyskania dokumentów, ale nie chce jej wykorzystać. Jeszcze raz podkreślić należy, że obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy ciąży na osobie o taką pomoc występującą. Jeżeli skarżący nie może przedstawić dokumentów, o które był wzywany, jego obowiązkiem jest wykazanie, że w istocie istniały przeszkody uniemożliwiające wypełnienie nałożonych na skarżącego obowiązków. Skarżący mógł więc przedstawić tabelę opłat, z której wynika, że nieodpłatne uzyskanie wyciągów z rachunku bankowego w banku, gdzie skarżący taki rachunek posiada, nie jest możliwe. Zaznaczyć należy, iż dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Fundacja pytana o obecne zadłużenie, nie podała czy egzekucja komornicza została już zakończona (zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego nosi datę 23 maja 2011 r.) ewentualnie na jakim jest etapie. Odnosząc się do argumentu, że Stowarzyszenie jest organizacją pożytku publicznego i dlatego winno być zwolnione od ponoszenia kosztów sądowych, wyjaśnić należy, że przepis art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873 ze zm.), nie jest podstawą do przyjęcia, że organizacje pożytku publicznego z mocy prawa są zwolnione od kosztów sądowych, gdyż stanowi, że organizacji pożytku publicznego przysługuje, na zasadach określonych w przepisach odrębnych, zwolnienie od opłat sądowych w odniesieniu do prowadzonej przez nią działalności pożytku publicznego. Artykuł 24 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie odsyła do przepisów odrębnych, a zatem nie stanowi samodzielnej podstawy zwolnienia od opłat sądowych. Natomiast przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują z mocy prawa zwolnienia od opłat sądowych organizacji pożytku publicznego. Zgodnie z art. 240 p.p.s.a.Rada Ministrów może, w drodze rozporządzenia, zwolnić organizacje społeczne od obowiązku uiszczania wpisu w ich własnych sprawach. Takie rozporządzenie nie zostało jednak wydane. W tej sytuacji zwolnienie skarżącego Stowarzyszenia od kosztów sądowych mogło nastąpić wyłącznie na zasadach ogólnych, tj. po spełnieniu warunków określonych w art. 246 § 2 p.p.s.a. Zatem przyznanie organizacji pożytku publicznego prawa pomocy bez względu na posiadanie środków pieniężnych oznaczałoby, że organizacja ta powinna być zwolniona od kosztów sądowych z uwagi na regulację prawną statuującą jej działalność. To zaś prowadziłoby do generalnego zwolnienia takich organizacji od kosztów sądowych, co byłoby nie do pogodzenia z istotą instytucji prawa pomocy. Gdyby ustawodawca chciał zwolnić organizacje pożytku publicznego od ponoszenia kosztów sądowych wprowadziłby określoną regulację prawną. Tymczasem brak jest takiego generalnego zwolnienia od kosztów sądowych. Niejako na marginesie sprawy wyjaśnić należy, że udział profesjonalnego pełnomocnika przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie jest obligatoryjny, a co więcej nawet osobiste stawiennictwo samej strony na rozprawie nie jest obowiązkowe. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w granicach sprawy, nie jest związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi. Ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 ale także i art. 6 oraz 140 § 1 P.p.s.a. nie można przyjąć, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika skarżąca nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Sąd administracyjny udziela bowiem stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego, potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Dodatkowo stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (por. np. postanowienie NSA z dnia 13 maja 2010 r. sygn. akt II FZ 185/10, postanowienie NSA z dnia 9 listopada 2009 r. sygn. akt II OZ 1118/07). Ponadto z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy Stowarzyszenie może wystąpić w toku całego postępowania sądowego, a więc np. po wydaniu wyroku przez Sąd I instancji, a – co do zasady - przed jego uprawomocnieniem. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 tej ustawy.