IV SA/Wa 2313/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków T. K. i M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T. K. i M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2017 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: 1. ustanowić dla T. K. i M. K. adwokata w ramach przyznania prawa pomocy, o którego wyznaczenie zwrócić się do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...]; 2. odmówić zwolnienia T. K. i M. K. od kosztów sądowych. T. K. i M. K. w piśmie z dnia 11 sierpnia 2017 r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2017 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie wymierzenia kary pieniężnej za zniszczenie zieleni. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału IV z dnia 5 września 2017 r. wezwano skarżących do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi w wysokości 200 zł. W złożonych na urzędowych formularzach wnioskach z dnia 20 września 2017 r. T. K. i M. K. zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W oświadczeniach o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy podali, że są małżeństwem i utrzymują się ze świadczeń emerytalnych: T. K. w wysokości 1.310,49 zł netto miesięcznie i M. K. w wysokości 1.086,34 zł netto miesięcznie. Jako posiadany majątek wykazali działkę o powierzchni 408 m2 z domem o powierzchni 106 m2 wymagającym remontu, budynki gospodarcze o powierzchni 100 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 2,8 ha, która nie przynosi dochodu. Podali, że nie mają oszczędności, innych zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazali, że są osobami w podeszłym wieku, chorują, a otrzymywane emerytury przeznaczają na płatności za rachunki, leki i żywność. Państwo K. wykazali następujące wydatki gospodarstwa domowego: rata kredytu (182,00 zł), dostawa wody i odprowadzenie ścieków (35,00 zł), podatek od nieruchomości (114,00 zł), gaz do ogrzewania i gotowania (400 zł), energia elektryczna (115,00 zł), wywóz nieczystości (45,00 zł), środki czystości (80,00 zł), leki (400 zł), telefony (w sumie 105,00 zł), wyżywienie (około 924,00 zł). W odpowiedzi na wezwanie z dnia 5 października 2017 r., przy piśmie z dnia 25 października 2017 r., skarżący złożyli do akt sprawy wyciągi z rachunku bankowego T. K. w Banku [...] za okres od 21 lipca do 20 października 2017 r. Poza wpływami świadczenia emerytalnego skarżącej na rachunku nie zaksięgowano innych wpływów. W okresie od 21 lipca do 20 sierpnia 2017 r. suma wpływów na rachunek wyniosła 1.310,49 zł, a suma obciążeń 762,54 zł, w okresie od 21 sierpnia do 20 września 2017 r. suma wpływów wyniosła 1.310,50 zł, zaś suma obciążeń 1.621,93 zł, natomiast w okresie od 21 września do 20 października 2017 r. suma wpływów wyniosła 1.310,49 zł, a suma obciążeń 712,24 zł. Na koniec okresu ujętego w nadesłanych zestawieniach, po wypłacie emerytury i spłacie raty kredytu w wysokości 182,24 zł, saldo rachunku wyniosło 1.234,76 zł. Przy piśmie z dnia 25 października 2017 r. wnioskodawcy złożyli do akt sprawy także: 1. zaświadczenie ZUS z dnia 26 października 2017 r. o wysokości emerytury T. K. i odcinek wypłaty emerytury M. K. z października 2017 r., potwierdzające podane we wnioskach kwoty otrzymywanych świadczeń; 2. kserokopie rachunków i dowodów wpłat opłat za gaz, energię elektryczną, wywóz śmieci, wodę i ścieki, telefon, podatek od nieruchomości, a ponadto rachunki za leki i kserokopie dokumentacji medycznej oraz kopię umowy pożyczki z dnia 21 marca 2017 r. z harmonogramem spłat (182,24 zł miesięcznie); 3. oświadczenie T. K. z dnia 25 października 2017 r. (zgodne z informacjami podanymi w wyżej wymienionych rachunkach i dowodach wpłat) zawierające zestawienie wydatków gospodarstwa domowego w rozliczeniu miesięcznym: gaz (420 zł), wywóz nieczystości (45 zł), podatki od nieruchomości (16,50 zł i 98 zł), energia elektryczna (115 zł), woda i ścieki (35 zł), telefon T. K. (65 zł), telefon M. K. (35 zł), środki higieniczne (80 zł), leki i środki przeciwbólowe (400 zł), rata kredytu (182 zł). W piśmie z dnia 25 października 2017 r. wnioskodawcy oświadczyli, że nie prowadzą działalności rolniczej, dlatego nie posiadają rachunków bankowych otwartych dla takiej działalności. Wskazali także, że w latach 2016 – 2017 nie otrzymali płatności bezpośrednich, ani innych świadczeń wypłacanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Potwierdzili również podaną w oświadczeniach z dnia 20 września 2017 r. wielkość wydatków ponoszonych na leki. Ponadto, w piśmie z dnia 15 grudnia 2017 r., T. K. oświadczyła, że nieruchomość rolna o powierzchni 2,8 ha nie jest przedmiotem dzierżawy. Potwierdziła także, że nieruchomość ta nie przynosi dochodu, zaś ona i jej mąż nie otrzymywali płatności z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Przystępując do oceny wniosków T. K. i M. K., w pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z treści powołanego przepisu instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma wyjątkowy charakter. Pomoc ta stosowana jest wobec osób niemających żadnego dochodu lub oszczędności lub mających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Co przy tym istotne, oceniając, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów, ale również stan majątkowy. Trzeba także zaznaczyć, iż brzmienie art. 246 § 1 ppsa wskazuje, że jedynym kryterium, od jakiego ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy ma charakter materialny. Jest nim brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Stąd też takie okoliczności, jak np. wiek, czy stan zdrowia, mają znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy tylko w takim zakresie, w jakim wpływają one na możliwości płatnicze wnioskodawcy. Analiza przedstawionych przez skarżących informacji o stanie rodzinnym, majątku, osiąganych dochodach i ponoszonych wydatkach nie daje podstaw do stwierdzenia, że nie są oni w stanie wygospodarować środków pozwalających na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Przedmiotem skargi T. K. i M. K. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie wymierzenia kary pieniężnej ze zniszczenie zieleni. Wpis od skargi na tę decyzję, do którego uiszczenia wezwano skarżących solidarnie zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału IV z dnia 5 września 2017 r., wynosi 200 zł (§ 2 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Jest to najwyższa opłata sądowa w przedmiotowej sprawie. Wysokość, ewentualnie należnego wpisu od skargi kasacyjnej, wyniesie połowę wskazanej kwoty, czyli 100 zł (§ 3 powołanego rozporządzenia). Wysokość innych, ewentualnie należnych, opłat sądowych w postępowaniu wszczętym skargą T. K. i M. K., jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, czy wpis od zażalenia, jednorazowo również nie przekroczy 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192, § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Co istotne, uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Skarżący osiągają stałe dochody z emerytur. Łączna wysokość otrzymywanych przez nich świadczeń wynosi prawie 2.400 zł miesięcznie. Jakkolwiek, zgodnie z oświadczeniami stron, ponoszone w gospodarstwie domowym wydatki, w tym wydatki na leki, pochłaniają praktycznie całość środków utrzymania, to należy zauważyć, że nie wszystkie z tych wydatków, jak chociażby raty podatku od nieruchomości, ponoszone są co miesiąc. Ponadto, część comiesięcznych obciążeń budżetu domowego stanowią raty kredytu. Koszty sądowe należy natomiast traktować jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r. sygn. akt II OZ 1125/11. Niepublikowane. Dostępne: Lex nr 1070506, https://cbois.nsa.gov.pl/). Dlatego wydatki ponoszone na spłatę zaciągniętych kredytów lub pożyczek zasadniczo nie mają pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 486700 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) Przy dochodzie gospodarstwa domowego kształtującym się na wskazanym wyżej poziomie oraz źródłach i wielkości wydatków wykazanych przez Państwa K.., nie można zatem stwierdzić, że nie są oni w stanie wygospodarować 200 zł na wpis od skargi, bądź środków – ewentualnie potrzebnych w przyszłości - na inne opłaty sądowe. Możliwość wygospodarowania dodatkowych środków z przeznaczeniem na inne cele niż konieczne utrzymanie potwierdza analiza nadesłanego przez wnioskodawców wyciągu z rachunku bankowego. Wynika z niego bowiem, że chociaż w okresie od 21 sierpnia do 20 września 2017 r. suma obciążeń przekroczyła sumę wpływów o nieco ponad 310 zł, to w okresie od 21 lipca do 20 sierpnia wpływy przewyższyły obciążenia o prawie 550 zł, a w okresie od 21 września do 20 października o prawie 600 zł. Co więcej, poza nieruchomością zabudowaną domem, w którym skarżący mieszkają, w skład ich majątku wchodzi nieruchomość rolna o powierzchni 2,8 ha. Chociaż wedle oświadczenia wnioskodawców nieruchomość ta nie przynosi dochodu, to niewątpliwie wpływa na ocenę możliwości płatniczych Państwa K. Osiągany przez skarżących dochód z emerytur i należący do nich majątek nieruchomy nie pozwalają zatem przyjąć, że nie są oni w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec stwierdzenia, że T. K. i M. K. nie spełniają przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, rozważenia wymagało, czy spełniają warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, które określono w powołanym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Kluczowe dla prawidłowego zastosowania przesłanki wskazanej w tym przepisie było ustalenie, jaką część kosztów skarżący mogą ponieść, aby nastąpiło to bez uszczerbku w ich koniecznym utrzymaniu. Jak ustalono, analizując dopuszczalność przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, wykazana przez wnioskodawców relacja wielkości środków utrzymania do źródeł i wysokości ponoszonych wydatków oraz dane przedstawione na wyciągu z rachunku bankowego w Banku [...] pozawalają stwierdzić, że bez uszczerbku koniecznego utrzymania Państwo K. są w stanie uiścić wpis od skargi w wysokości 200 zł oraz inne – ewentualnie należne na dalszych etapach postępowania – opłaty sądowe. W sytuacji jednak, gdy skarżący nie posiadają oszczędności i poza środkami zgromadzonymi na rachunku bankowym, z którego wyciąg złożyli do akt sprawy, nie mają zasobów pieniężnych, natomiast ze względu na wiek i stan zdrowia, muszą ponosić dodatkowe wydatki na leki i leczenie, których wielkość nie zawsze sposób przewidzieć, należy stwierdzić, że bez uszczerbku koniecznego utrzymania nie są oni w stenie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. T. K. i M. K. wykazali zatem, że spełniają przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.