IV SA/Wa 2616/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Karolina Kisielewicz-Malec po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. N., B. R. i M. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości odszkodowania za nieruchomość postanawia: - odmówić skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych. M. R. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o zwolnienie od kosztów sadowych w niniejszej sprawie. Z podanych przez skarżącą w formularzu informacji oraz z dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że prowadzi ona gospodarstwo domowe razem z matką B. R. i E. G. Skarżąca osiąga miesięczny dochód w wysokości ok. 2.000 zł. netto z tytułu umowy o pracę, jej matka oraz E. G. pobierają emerytury (odpowiednio w wysokości: 2.973,46 zł. i 1.300 zł. netto). Skarżąca i jej rodzina mieszkają w domu w H. Dom ten wymaga remontu, co wiąże się ze znacznymi wydatkami. Skarżąca oświadczyła, że koszt ogrzania domu wynosi 8.000 zł. rocznie, opłaty za media - 200 zł. miesięcznie. Na telefon i internet skarżąca przeznacza miesięcznie 130 zł. Wnioskodawczyni spłaca pożyczkę zaciągniętą na zakup roweru. Jest studentką studiów zaocznych (opłata za studia wynosi 1.500 zł – semestr). Stwierdzono, co następuje: M. R. ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wobec tego powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr z 2012r., poz. 270 ze zm.). Przesłanka ta na gruncie orzecznictwa sądowo-administracyjnego jest definiowana jako: pewne zachwianie sytuacji materialnej i bytowej (por. np. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2008r., sygn. akt I FZ 104/08, dostępne na stronie: www.nsa.gov.pl), jak również jako zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. np. postanowienie NSA z 27 października 2005r., sygn. akt I FZ 532/05, dostępne na stronie: www.nsa.gov.pl). Wydatki utrzymania koniecznego są natomiast w orzecznictwie utożsamiane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność i mieszkanie. Ocena, czy wskazane okoliczności zachodzą należy do sądu (referendarza) rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, z uwzględnieniem wskazań logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy. Podkreślić należy, że przesłanki niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego nie należy utożsamiać z niemożnością poniesienia tych kosztów bez jakiegokolwiek uszczerbku (por. np. postanowienie NSA z dnia 19 grudnia 2008r., sygn. akt I FZ 15/08). Nawet bowiem istotnie odczuwalny uszczerbek związany z poniesieniem kosztów sądowych nie powinien skutkować przyznaniem prawa w zakresie częściowym jeżeli pozostałe po ich pokryciu środki finansowe wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb strony i jej rodziny (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 30 września 2005r., sygn. akt III SA/Wa 760/05 dostępne na stronie: www.nsa.gov.pl). W tym miejscu należy wyjaśnić, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę sytuację dochodową i majątkową nie tylko samego wnioskodawcy, lecz wszystkich osób, wraz z którymi tworzy on wspólne gospodarstwo domowe. Stanowisko takie potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, między innymi w postanowieniu z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt I OZ 657/06 (Lex nr 181557), gdzie stwierdził, że przepis art. 252 § 1 p.p.s.a. nie może być interpretowany wąsko, gdyż wymienione w tym unormowaniu pojęcie "stanu majątkowego strony" nie jest tożsame z "jej majątkiem". Jego zakres jest bowiem zbliżony do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe. W tym kontekście należy podnieść, że dochód netto rodziny skarżącej wynosi 6.600 zł (na trzy osoby). Zgodnie z oświadczeniami skarżących, obciążają ich miesięczne koszty utrzymania domu (ogrzewanie – 8.000 zł. rocznie, media – 200 zl. miesięcznie, podatek od nieruchomości – 400 zł. rocznie). Wnioskodawczyni spłaca raty pożyczki na zakup roweru (187 zł. miesięcznie), 250 zł. przeznacza na bilety komunikacji miejskiej, 140 zł. na telefon i internet. Na zakup pożywienia dla siebie i zwierząt (psów i kota) przeznacza 600 zł. miesięcznie. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego może być przyznane stronie, dla której zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy może zatem zostać przyznane tylko takiej osobie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w www.nsa.gov.pl.). W świetle powyższego, uwzględnienie wniosku strony mogłoby nastąpić tylko wtedy, gdyby wykazała, że uiszczenie kosztów związanych z postępowaniem sądowym naraziłoby ją lub jej rodzinę na uszczerbek, w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., czyli innymi słowy na takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych. Tymczasem uwzględniwszy relację pomiędzy dochodem wszystkich członków rodziny skarżącej i rozmiarem koniecznych wydatków przeznaczanych na utrzymanie tego gospodarstwa domowego, nie sposób uznać, aby opłacenie, na obecnym etapie postępowania sądowego, wpisu od skargi mogło spowodować dla niej tak dotkliwy uszczerbek. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt w związku z art. 246 §1 pkt 2 powołanej ustawy.