IV SA/Wa 2696/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska - Bigiej po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi B. P. na postanowienie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy B. P. wniosła skargę na postanowienie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] sierpnia 2017 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ponownego ustalenia odszkodowania. W dniu 25 października 2017 r. doręczono skarżącej m. in. wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł. W dniu 6 listopada 2018 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) skarżąca złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. We wniosku podała, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z mężem. Jest właścicielką domu o pow. 75 m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. 0,59 ha. Skarżąca uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 1300 zł, zaś jej mąż – 1430 zł. Jako stałe zobowiązania i wydatki wymieniła: ubezpieczenie 170 zł, media 100 zł, leczenie recepty 200 zł, koszty na mieszkanie 800 zł. Zarządzeniem z dnia 9 listopada 2017 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez: a) nadesłanie dokumentu wskazującego wysokość uzyskiwanego skarżącą i jej męża F. P. dochodu (np. kopii decyzji ustalającej aktualną wysokość świadczenia emerytalnego), b) nadesłanie wyciągów z posiadanych przez skarżącą oraz jej męża wszelkich rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy – z historią operacji, b) udokumentowanie (w miarę możliwości) wydatków ponoszonych na utrzymanie, o których mowa we wniosku o przyznanie prawa pomocy (koszty utrzymania mieszkania, ubezpieczenia, opłaty za media), c) złożenie wszelkich innych dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej, które w ocenie skarżącej mogą mieć wpływ na ocenę jej możliwości finansowych (np. dokumentów wskazujących na aktualne problemy ze spłatą jakichkolwiek zobowiązań, rachunków itp.) W piśmie z dnia 12 kwietnia 2017 r. stanowiącym odpowiedź na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wniosła o doręczenie jej: "orzeczenia wraz z uzasadnieniem i pouczeniem o wszczęciu procedury sprawdzającej oraz wzorca kontroli". Rozpoznając wniosek, zważono co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze z.), dalej: p.p.s.a., prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. W rozpatrywanej sprawie skarżąca we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF wskazała, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem, posiadają dom oraz nieruchomość rolną (0,59 ha), uzyskują dochody w łącznej wysokości 2 730 zł, wydatki na media, utrzymanie domu, lekarstwa i ubezpieczenie wynoszą 1270 zł. W tej sytuacji uzasadnione było wezwanie skarżącej do uzupełnienia wniosku w szczególności poprzez udokumentowanie dochodów, wydatków, nadesłanie wyciągów z kont bankowych skarżącej i jej męża. Skarżąca wezwanie wykonała tylko częściowo. Nadesłała potwierdzenie wysokości tylko własnego świadczenia emerytalnego. Odnośnie męża podała, że do wysokości jego świadczenia "nie ma dostępu", gdyż są w separacji fatycznej, podała tylko, że pobiera emeryturę z [...]. Ponadto złożyła rachunki za telefon (na kwotę 36,22 zł – termin płatności do 5 października 2017 r. oraz na kwotę 31,98 zł – opłacony w dniu 4 września 2017 r.), wyniki badań lekarskich (skarżąca podała, że jest po operacji, musi codziennie brać leki, które są coraz droższe), polisę ubezpieczenia domu, z której wynika, że składka roczna na ubezpieczenie domu wynosi 147 zł. Skarżąca nie udokumentowała ponoszenia opłat za mieszkanie w wysokości 800 zł miesięcznie oraz opłat za media w wysokości 200 zł miesięcznie. Oczywiście należy stwierdzić, że skarżąca nie ma obowiązku gromadzić rachunków, jednakże to na stronie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu do co twierdzeń o ponoszonych wydatkach. Nie nadesłała także wyciągów z rachunków bankowych (swoich oraz męża), ani nie złożyła oświadczenia, że nie posiadają rachunków bankowych. W rozpatrywanej sprawie, mając na uwadze opisane okoliczności faktyczne, należało dojść do wniosku, że skarżąca nie wykazała, w sposób dostateczny, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Brak jest podstaw do przyjęcia, że sytuacja majątkowa skarżącej jest krytyczna. Oboje z mężem uzyskują stały comiesięczny dochód (według deklaracji skarżącej w wysokości ok. 2730 zł), mają zapewnione warunki lokalowe. Skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów, które wskazywałyby, że ma jakiekolwiek problemy z regulowaniem bieżących należności, zalega z opłatami itp. Odnosząc się natomiast do oświadczenia zawartego w piśmie z dnia 22 listopada 2017 r. o pozostawaniu w separacji (nie sądowej) z mężem, należy wskazać, że fakt pozostawania w separacji faktycznej nie zwalnia z obowiązku udzielenia informacji - a na wezwanie do uzupełnienia wniosku również udokumentowania - sytuacji majątkowej męża. Zresztą w rubryce nr 6 formularza PPF skarżąca wymieniła męża jako osobę pozostającą z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Zgodnie z art. 27 zd. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Stosownie zaś do treści art. 23 zd. 2 tej samej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Jeszcze raz należy podkreślić, że to wnioskodawca chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien w sposób precyzyjny i niebudzący wątpliwości wykonywać wezwania do uzupełnienia wniosku. Stosownie bowiem do cytowanych wyżej przepisów –art. 246 § 1 p.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy wyłącznie ocenia złożone przez stronę oświadczenia i dokumenty. Jeżeli wnioskodawca, pomimo wezwania, nie przedstawia oświadczeń czy dokumentów, na podstawie których można by precyzyjnie ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty utrzymania, to należy uznać, że nie wykazał przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy podkreślić, że w ugruntowanym już orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 21/15, LEX nr 1640412). Mając na uwadze powyższe okoliczności, orzeczono na podstawie art. 246 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.