IV SA/Wa 2797/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Anna Sękowska (spr.), Protokolant ref. staż. Aleksandra Larkiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi W. N. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., Nr [...], Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...]z dnia [..] czerwca 2015 r., Nr [...], orzekającą o wymeldowaniu W. N. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia [...] lutego 2015 r. B.Z. wystąpił o wymeldowanie z lokalu nr [...] położonego przy ul. [...] w W., wszystkich zameldowanych tam osób, w szczególności W.S.. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, iż lokal ten stanowi jego własność, a Sąd w dniu [...]czerwca 2008 r. nakazał W. S. jego opróżnienie i opuszczenie. W toku postępowania organ ustalił, że w lokalu zameldowany jest również W. N., o czym wnioskodawca nie wiedział. Organ ustalił na podstawie zeznań pana N., że nie mieszka w tym lokalu od 10 lat i nie pozostawił tam żadnych swoich rzeczy. Prezydent [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (jedn. tekst Dz. U. z 2015 r., poz. 388 ze zm.), orzekł o wymeldowaniu W. N. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W.. Organ I instancji przedstawił treść wyjaśnień stron postępowania, tj.: W. N. i uznał, że na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zasadne jest twierdzenie, że zaistniały przesłanki do orzeczenia o wymeldowaniu W. N.. Odwołanie od powyższej decyzji złożył W. N., wnosząc o jej zmianę wskazując, że decyzja jest błędna. Zdaniem pana N. organy administracji nie wykonały wyroków sądów i nie wprowadziły go do lokalu nr [...] przy ul. [...], mimo że miał do tego prawo. Z odwołania wynika również, że nie opuścił lokalu dobrowolnie, ale wymieniono zamki i klucze podczas gdy on był w pracy. Do odwołania pan N. załączył kopię wyroku z dnia 4 listopada 1999 r., sygn. akt II C 841/97, orzekającego o przywróceniu panu N. posiadania przedmiotowego lokalu, kopię postanowienia z dnia [...] stycznia 2004 r. nakładającego grzywnę na W.S. i wyznaczającego jej nowy termin do wydania panu N. kluczy do ww. lokalu; pismo Zakładu Administrowania Nieruchomościami z dnia [...] maja 2000 r. informujące o konieczności zgłoszenia do Zespołu Komorników celem wprowadzenia do lokalu Nr [...] przy ul. [..]. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku w z art. 35 ustawy o ewidencji ludności, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie doszło do opuszczenia miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisów art. 35 ustawy o ewidencji ludności, ponieważ pan N. opuścił przedmiotową nieruchomość w sposób dobrowolny i trwały. Wojewoda zaznaczył, że okoliczność nieprzebywania W. N. w miejscu stałego zameldowania w W. przy ul. [...] jest bezsporna, i jakkolwiek nie pogodził się on z zaistniałą sytuacją, to jednak nigdy nie doprowadził do wykonania wyroków sądowych, gdyż próby ich wyegzekwowania nie były skuteczne. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Wojewody [...]o wniósł W. N. wskazując, iż jest oparta na błędnie ustalonym stanie faktycznym. Skarżący ponownie podkreślił, że nie opuścił lokalu dobrowolnie, lecz po wymianie zamków nie udostępniono mu wejścia do lokalu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (jedn. tekst Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "ppsa". Orzekanie – w myśl art. 135 ppsa – następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa. Przeprowadzona na płaszczyźnie zgodności z prawem, kontrola zaskarżonej decyzji w ramach wskazanych kryteriów, prowadzi do konstatacji, że skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu jest decyzja utrzymująca w mocy decyzję orzekającą o wymeldowaniu z pobytu stałego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (jedn. tekst Dz.U. z 2015, po. 388 ze zm.), w myśl którego organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że wskazany przepis miał zastosowanie w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym, ponieważ art. 69 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności stanowi, że postępowania administracyjne w sprawach indywidualnych o wymeldowanie wszczęte na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.) i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy – prowadzi się na podstawie ustawy z 2010 roku. Zauważyć również należy też, że ustawa o ewidencji ludności weszła w życie w dniu 1 marca 2015 r., a uprzednio obowiązująca ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. w art. 15 ust. 2 przewidywała, że organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z uwagi na zachowaną tożsamość przesłanek decyzji o wymeldowaniu, uznać należy, że wypracowane na gruncie poprzedniego stanu prawnego orzecznictwo sądowe dotyczące kwestii wymeldowania pozostaje aktualne. Z orzecznictwa tego wynika, że wyrażoną w ustawie wprost przesłanką wymeldowania danej osoby jest opuszczenie przez nią bez wymeldowania dotychczasowego miejsca pobytu. Natomiast przez opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu rozumie się opuszczenie, które jest dobrowolne, czyli jest wyrazem woli zainteresowanego, a nie wynika z bezprawnego działania innych osób, oraz ma charakter trwały. Przy tym na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu traktuje się także sytuację, w której wprawdzie dana osoba wyprowadza się pod przymusem bądź zostaje z lokalu bezprawnie usunięta jednak godzi się z tym i nie korzysta z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Oceniając zatem merytoryczną poprawność decyzji o wymeldowaniu zbadać należy, czy skarżący istotnie w sposób określony powyżej (trwały i dobrowolny) opuścił miejsce pobytu, z którego został wymeldowany. Jak wynika z akt sprawy zarówno organ I jak też II instancji uznały, iż skarżący opuścił miejsce stałego pobytu w sposób uzasadniający wymeldowanie z lokalu. Analizując przedłożony w sprawie materiał dowodowy zdaniem Sądu ocenę tę należy w całej podzielić. Trwałość opuszczenia lokalu przez pana N. nie budzi wątpliwości i nie jest sporna. Pan N., zarówno podczas przesłuchań w dniu [...] kwietnia 2015 r., jak i podczas rozprawy przed tutejszym Sądem w dniu [...] stycznia 2016 r. przyznał, że lokalu nie zamieszkuje, mieszka u kolegi bądź śpi w pracy. Kwestią sporną jest ustalenie czy opuszczenie lokalu nastąpiło w sposób dobrowolny. Przystępując do oceny ziszczenia tej przesłanki, podkreślić należy, że konieczność wystąpienia dobrowolności opuszczenia lokalu pojmowanej jako wyraz woli osoby, która lokal opuściła, badana winna być i oceniana w sytuacji gdy istnieje wątpliwość czy dana osoba opuściła lokal z własnej woli czy też na skutek bezprawnych działań innych podmiotów. Bezprawność owa, o ile przymuszony do opuszczenia mieszkania podjął określone kroki prawne, wyłącza bowiem możliwość wymeldowania osoby z lokalu. W rozpoznanej sprawie, skarżący wielokrotnie podkreśla iż nie opuścił lokalu dobrowolnie, ale że pozbawiono go możliwości wejścia do lokalu, na skutek bezprawnej wymiany zamków w drzwiach. Okoliczność wymiany zamków nie jest sporna. Jednak sama nawet bezprawna wymiana zamków, nie przesądza o uznaniu, że opuszczenie lokalu nie może być uznane za dobrowolne. Wskazać bowiem należy, że w sytuacji, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela bądź w razie gdy dana osoba wyprowadziła się pod przymusem bądź została z lokalu bezprawnie usunięta, można mówić od dobrowolnym opuszczeniu lokalu, o ile dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, umożliwiających powrót do lokalu lub gdy podjęte środki okazały się nieskuteczne (wyroki WSA w Gliwicach z 25 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Gl 1620/14, LEX nr 1749978, z dnia 24 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Wr 231/15, NSA z dnia 23 marca 2016 r. o sygn. akt II OSK 1826/14, (dostępny: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Innymi słowy nie jest dobrowolnym jedynie takie opuszczenie lokalu, do którego strona została zmuszona, ale pod warunkiem, że podjęła ona przewidziane prawem środki w celu zagwarantowania sobie możliwości przebywania w tym lokalu albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym. Z okoliczności rozpoznanej sprawy wynika, że jakkolwiek skarżący doprowadził do wydania wyroku przywracającego posiadanie lokalu nr [...] położonego w W. przy ul. [...] (wyrok Sądu Rejonowego [...]), to jednak – jak sam przyznaje – nigdy nie doprowadził do jego wyegzekwowania. Mając zaś na uwadze, że od wydania wyroku upłynęło ponad 16 lat, należy uznać że zaakceptował on taki stan rzeczy, który polega na pozbawieniu go prawa do zamieszkiwania w ww. lokalu i go toleruje. W dacie wydania decyzji o wymeldowaniu nie mieszkał on bowiem w przedmiotowym lokalu już od wielu lat, zaś miejscem jego stałego pobytu jest mieszkanie kolegi. Nadto jak wynika z wyjaśnień, Skarżący nie podjął żadnych kroków prawnych zmierzających do przywrócenia poprzedniego stanu. Skarżący wskazuje bowiem, że to organy nie zdołały wyegzekwować wykonania wyroku. Ten brak inicjatywy w przywróceniu prawa do lokalu przez tak długi okres, zdaniem Sądu, przemawia za przyjęciem zarówno dobrowolności jak i trwałości opuszczenia przez W. N. lokalu, w którym przebywał. Skoro zatem prawidłowe było przyjęcie przez organy, że skarżący dobrowolnie opuścił przedmiotowy budynek, to orzekającą o wymeldowaniu decyzję organu I instancji uznać należy za zgodną z prawem. Prawidłowo też Wojewoda [...] decyzję tę utrzymał w mocy rozstrzygnięciem stanowiącym przedmiot skargi. Niewątpliwym jest bowiem, w świetle materiału dowodowego, nie tylko dobrowolne opuszczenie budynku ale również zerwanie z nim dalszych więzi. W. N. nie podejmował działań świadczących o utrzymywaniu kontaktu ze spornym lokalem, czy też traktowaniu go jako centrum spraw życiowych, nie podejmował również prawem przewidzianych działań celem odzyskania lokalu. Jeszcze raz przypomnieć w tym miejscu należy, że z art. 35 ustawy o ewidencji ludności wynika, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego przed deklarowanym okresem pobytu i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przepis ten służy eliminowaniu fikcji meldunkowej, tj. stanu, w którym ewidencja meldunkowa potwierdza zameldowanie w danym lokalu osoby, która faktycznie miejsce to opuściła. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 października 2005 r. sygn. II OSK 127/99 - LEX nr 201427; z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. V SA 3078/00 - LEX nr 78937; z dnia 18 kwietnia 2000 r., sygn. V SA 1424/99 - LEX nr 79243). O istnieniu przesłanki opuszczenia miejsca stałego pobytu można mówić dopiero wtedy, gdy całokształt zachowań zainteresowanej osoby będzie wskazywał na to, iż lokal w którym osoba ta była na stałe zameldowana i który był miejscem koncentracji jej interesów życiowych utracił taki charakter. W ocenie Sądu, niesporny, a przy tym bardzo długi, bo ponadszesnastoletni okres (od końca lat 90 – tych XX w.) faktycznego niezamieszkiwania przez skarżącego w spornym lokalu bezwzględnie obligował Prezydenta oraz Wojewodę do uznania, że skarżący lokal ten trwale opuścił, tak iż przestał on pełnić funkcję centrum spraw życiowych skarżącego. Okoliczności te doprowadziły do oczywistej niezgodności pomiędzy stanem rzeczywistym a ewidencyjnym (stan fikcji meldunkowej), który należało usunąć w drodze wymeldowania skarżącego ze spornego lokalu. Stosownie bowiem do treści art. 28 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności, zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Ewidencja ludności służy wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Utrzymanie zatem zameldowania skarżącego w przedmiotowym lokalu, w sytuacji gdy od ponad 16 lat w nim nie mieszka, sprawiałoby że w ewidencji ludności istniałby wpis niezgodny ze stanem faktycznym. Prawidłowości takiej oceny stanu faktycznego nie podważa fakt wywodzonej przez skarżącego niedobrowolności opuszczenia lokalu, albowiem na przestrzeni wielu lat skarżący nie podjął realnych kroków prawnych (w szczególności poprzez wyegzekwowanie ochrony posesoryjnej), zmierzających do usunięcia takiego stanu i umożliwienia sobie powrotu do spornego lokalu. Braku tych działań nie może usprawiedliwić subiektywne przekonanie skarżącego, iż przywrócenie posiadania (ewentualnie wyegzekwowanie wyroku w tym przedmiocie) leży w gestii organów. Taki sposób postępowania skarżącego musi być interpretowany zgodnie z przytoczonymi wcześniej poglądami orzecznictwa sądowego, jako ostateczne zaakceptowanie przez skarżącego faktu nieprzebywania w spornym lokalu oraz utraty pełnienia przez ten lokal funkcji centrum spraw życiowych skarżącego (a zatem przeniesienie tego centrum w inne miejsce). Również samo deklarowanie woli rzeczywistego powrotu danej osoby do opuszczonego lokalu nie wystarcza. Wola taka musi ewidentnie wynikać z realnych działań, których w niniejszej sprawie zabrakło. Stąd, sytuacja, w której osoba zameldowana w danym lokalu i zmuszona do jego niedobrowolnego opuszczenia, z różnych przyczyn długotrwale toleruje taki stan, nie inicjując w rozsądnym czasie procedur prawnych, stwarzających możliwość powrotu do opuszczonego lokalu, musi być uznana za równoznaczną w skutkach z sytuacją, w której do długotrwałego opuszczenia lokalu doszło w sposób dobrowolny. Niezależnie bowiem od oceny zasadności bądź nawet naganności działania polegającego na bezprawnym wymuszaniu na osobie zameldowanej opuszczenia lokalu, zasadnicze znaczenie dla oceny prawidłowości decyzji o wymeldowaniu, winien mieć utrzymujący się długotrwale i niezwalczany przez osobę zameldowaną w lokalu, we właściwych trybach prawnych, stan fikcji meldunkowej, godzący w istotę prawną meldunku. Z tych względów, w braku innych uchybień, w szczególności proceduralnych, po stwierdzeniu, że postępowanie dowodowe przed organami odbyło się zgodnie ze standardami, materiał dowodowy był wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy i zostały zachowane gwarancje proceduralne skarżącego, skargę, na podstawie art. 151 p.p.s.a., należało oddalić.