IV SA/Wa 3247/15

Dnia 2 lutego 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2018 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 października 2017r. sygn. akt IV SA/Wa 3247/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 25 października 2017 roku, sygn. akt IV SA/Wa 3247/15 (k. 254 – 259) referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, odmówił przyznania prawa pomocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazał, że skarżący oświadczył, że prowadzi wspólnie z żoną gospodarstwo domowe, małżonkowie utrzymują się ze świadczenia emerytalnego w wysokości 2.182 zł (skarżący) oraz 1.168 zł (małżonka skarżącego), jest współwłaścicielem (wraz z córką) domu o pow. 240 m2, ponosi następujące wydatki: energia elektryczna i gaz – 600 zł, wywóz nieczystości – 300 zł, koszty leczenia i lekarstw – 500 zł, koszty wyżywienia – 1.000 zł, zakup ubrań i środków czystości – 700 zł, zakup paliwa i utrzymanie samochodu – 500 zł, opłaty za wodę, telefon i inne – 800 zł. Referendarz sądowy uznał, że oświadczenie skarżącego o stanie majątkowym, dochodach i źródłach utrzymania było niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, wobec czego wezwał skarżącego do nadesłania dokumentów wskazujących wysokość uzyskiwanych przez skarżącego i jego żonę dochodów (np. kopii decyzji ustalającej aktualną wysokość świadczenia emerytalnego), wyciągów z posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę wszelkich rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy – z historią operacji i bilansem, dokumentów (rachunków, faktur, dowodów wpłat) wskazujących wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z utrzymaniem domu, opłacanych przez skarżącego i jego żonę (w przypadku gdy w opłaty te są ponoszone przez również przez córkę skarżącego, należy wskazać w jakiej – kwotowo części), dokumentów (rachunków, faktur, dowodów wpłat) wskazujących wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków na leki i leczenie, wykazania źródła pokrycia wydatków miesięcznych, przekraczających miesięczną wysokość dochodów skarżącego i jego żony – w związku ze złożeniem oświadczenia, że dochody te wynoszą 3.350 zł, natomiast miesięczne wydatki wynoszą 4.400 zł poprzez wyjaśnienie skąd skarżący i jego żona czerpią środki finansowe na pokrycie nadwyżki wydatków (ponad tysiąc zł) nad deklarowanymi przez nich miesięcznymi dochodami, złożenia wszelkich innych dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej, które mogą mieć wpływ na ocenę możliwości finansowych skarżącego (np. dokumentów wskazujących na aktualne problemy ze spłatą jakichkolwiek zobowiązań, rachunków itp.). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący nadesłał kopie decyzji ustalającej wysokość świadczeń emerytalnych jego i jego żony oraz zawiadomienie o wszczęciu egzekucji (koszty procesu: 1000 zł, opłata egzekucyjna 353,69 zł, podatek VAT: 81,35 zł, wydatki gotówkowe: 4,46 zł) oraz kartę informacyjną leczenia szpitalnego oraz oświadczył, że nie prowadzi wspólnie z córką gospodarstwa domowego; córka skarżącego ponosi połowę kosztów utrzymania domu. Referendarz sądowy wskazał, że pomimo wystosowanego do strony wezwania, w którym jednoznacznie określonego zakres żądanych dokumentów, skarżący nie udokumentował swoich wydatków, jak również nie wyjaśnił skąd czerpie środki finansowe na pokrycie nadwyżki wydatków oraz nie nadesłał wyciągów z kont bankowych ani oświadczenia o nieposiadaniu kont bankowych. W ocenie referendarza sądowego przedstawienie przez skarżącego w sposób niepełny, wybiórczy swojej sytuacji majątkowej uzasadnia odmowę uwzględnienia jego wniosku. Skarżący nie przedłożył, mimo wezwania, dokumentów które w sposób rzetelny pozwoliłby przeanalizować, czy w sprawie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru (k. 267) znajdującego się w aktach sprawy wynika, że odpis postanowienia z dnia 25 października 2017r. został doręczony skarżącemu w dniu 22 listopada 2017r. W ustawowym terminie, w dniu 28 listopada 2017r., skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 października 2017r. podnosząc, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie skarżącego referendarz sądowy ma obowiązek oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy bez względu na stopień wykonania wezwania dokonanego w trybie art. 255 p.p.s.a. Oceny wniosku referendarz sądowy powinien dokonać w oparciu o dostępne materiały oraz swoje doświadczenie życiowe. Skarżący wskazał, że jego wydatki oraz wydatki jego małżonki zamykają się w łącznej kwocie 4.400 zł, przy czym część wydatków na utrzymanie domu pokrywana córka skarżącego. Córka skarżącego partycypuje w kosztach utrzymania domu przekazując na ten cel kwotę 1.200 zł i w tej kwocie pokrywa się różnica między dochodami a wydatkami skarżącego. Skarżący oświadczył również, że nie przechowuje rachunków, a nadto, iż nie posiada konta bankowego (sprzeciw k. 264 – 265). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pełni podziela rozstrzygnięcie referendarza sądowego i argumenty powołane na jego uzasadnienie. Sprzeciw nie zawiera zarzutów, z których wynikałoby, iż zaskarżone rozstrzygnięcie obarczone jest błędem. Zgodnie z art. 245 § 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017, poz. 1369 ze zm., dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym; prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi, że w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Referendarz sądowy słusznie zauważył, że przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. Prowadzi bowiem do przerzucenia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, w związku z czym może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, tj. gdy strona wykaże w sposób bezsporny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Podstawę orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy powinna stanowić ocena rzeczywistych możliwości płatniczych strony, przy czym na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających żądanie. Wbrew zarzutom, stawianym przez skarżącego, referendarz sądowy prawidłowo ocenił, że pomimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. nie przedłożył on w zakreślonym siedmiodniowym terminie żądanych dokumentów, w tym w szczególności dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków, jak również nie wyjaśnił skąd czerpie środki finansowe na pokrycie nadwyżki wydatków. Skoro zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy dane okazały się niewystarczające skarżący miał obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe, dotyczące jego stanu majątkowego. Niedopełnienie tego obowiązku skutkowało niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, w tym w szczególności uiścić wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2014r., II FZ 1294/14, LEX nr 1525356). Referendarz sądowy zasadnie również uznał, że brak zaspokojenia żądania w przedmiocie wyjaśnienia rozbieżności w zakresie wydatków ponoszonych przez skarżącego z tytułu utrzymania własnego i żony, a wysokością osiąganych dochodów prowadzi do niewykazania przez stronę istnienia przesłanek wymienionych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co w konsekwencji uzasadniało odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 października 2014r., I FZ 388/14, LEX nr 1528774, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 stycznia 2015r., II OZ 58/15, LEX nr 1628852). Należy również wskazać, że skarżący również w sprzeciwie od orzeczenia referendarza sądowego nie wykazał wysokości ponoszonych wydatków. O ile należy podzielić pogląd skarżącego, iż w świetle obowiązujących przepisów skarżący nie ma obowiązku gromadzenia rachunków potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu, skarżący miał możliwość uzyskania dokumentów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem domu chociażby zwracając się do operatorów mediów celem wydania zaświadczenia czy też zestawienia wydatków za prąd, gaz, czy też wodę i odprowadzanie ścieków. Skarżący nie dołożył należytej staranności celem wykazania wysokości wydatków ponoszonych na utrzymanie własne, w tym w szczególności wydatków związanych z utrzymaniem domu. W tym miejscu należy wskazać, że w sprzeciwie od orzeczenia referendarza sądowego skarżący wskazał, że jego córka partycypuje w kosztach utrzymania domu kwotą 1.200 zł miesięcznie. Zestawienie łącznych wydatków ponoszonych przez skarżącego i jego żonę w wysokości 4.400 zł miesięcznie, kwoty uzyskiwanych przez małżonków dochodów w wysokości 3.350 zł miesięcznie oraz kwoty jaką córka skarżącego partycypuje w wydatkach na dom – 1.200 zł wskazuje, że skarżącemu i jego małżonce miesięcznie pozostaje kwota 150 zł jako nadwyżka dochodów nad wydatkami. Posiadane przez skarżącego wolne środki finansowe w kwocie 150 zł miesięcznie mogą być przeznaczone na koszty postępowania sądowoadministracyjnego bez jakiegokolwiek uszczerbku w utrzymaniu skarżącego i jego małżonki. Konkludując, zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu, a sprzeciw skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.