IV SA/Wa 3338/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skarg A. T. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia pozwolenia wodnoprawnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. A. T. w piśmie z dnia 9 listopada 2017 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia pozwolenia wodnoprawnego. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 22 lutego 2018 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi gospodarstwo domowe razem z mężem (M. T.) i małoletnim synem. Wskazała, że uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego. Prowadzi produkcję roślinną. Posiada 8,37 ha użytków rolnych, 0,71 lasu, dom o powierzchni 50 m2, budynki gospodarcze oraz ciągnik. Ponadto posiada inwentarz żywy w postaci 13 krów i 8 jałówek. Wysokość dochodu z gospodarstwa rolnego strona określiła na 6.000 zł miesięcznie, a wysokość dochodu osiąganego przez męża na 900 zł miesięcznie. Skarżąca wykazała zobowiązania wynikające z kredytów bankowych w łącznej wysokości 45.000 zł. Podała, że na spłatę tych zobowiązań przeznacza 3.200 zł miesięcznie. Poza tym wnioskodawczyni wykazała następujące wydatki: opłaty ze energię elektryczną (500 zł), telefon i internet (150 zł), pasza dla bydła (800 zł), ubezpieczenie PZU (200 zł), opłaty za usługi rolnicze (500 zł). W uzasadnieniu wniosku wskazała ponadto, że ponosi koszty utrzymania syna, w tym wydatki na obiady, wycieczki i pomoce szkolne. Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do treści art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Treść powołanego przepisu wskazuje, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, że przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy. Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedmiotowy wniosek należałoby zatem uwzględnić, jeżeli wykazane przez A. T. możliwości płatnicze, stan majątkowy i stan rodzinny uprawniałyby do twierdzenia, że bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie, męża i syna, nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Wpis od skargi na decyzję w przedmiocie udzielenie pozwolenia wodnoprawnego wynosi 300 zł (§ 2 ust. 3 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Na kolejnych etapach postępowania skarżąca może być zobowiązana do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem sporządzonym na wniosek, wpisu od skargi kasacyjnej lub wpisów od zażaleń. Wysokość wpisu od skargi kasacyjnej wynosi połowę wpisu od skargi, tj. 150 zł (§ 3 powołanego rozporządzenia). Wysokość opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem, a także wysokość wpisu od zażalenia wynosi natomiast 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz. U. Nr 221, poz. 2192 i § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Należy podkreślić, że uiszczenie wymienionych wyżej opłat nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. A. T. uzyskuje dochód z działalności rolniczej. Nie tylko prowadzi produkcję roślinną, ale posiada również inwentarz żywy w postaci 21 sztuk bydła. Wykazany przez nią łączny dochód trzyosobowego gospodarstwa domowego wynosi 6.900 zł miesięcznie, co daje 2.300 zł na osobę. Z kolei podana przez wnioskodawczynię wysokość wydatków wynosi w sumie 5.350 zł. Referendarz sądowy uwzględnił, że A. T., poza wydatkami, których wysokość podała w złożonym oświadczeniu, ponosi także inne koszty utrzymania, jak chociażby kwoty przeznaczane na wyżywienie, ubranie, czy edukację syna. Niemniej jednak, uwzględniając wysokość dochodu trzyosobowego gospodarstwa domowego oraz wielkość i źródła wykazanych obciążeń finansowych, nie ma podstaw, aby stwierdzić, że poniesienie kosztów postępowania na ustalonym wyżej poziomie spowoduje uszczerbek koniecznego utrzymania skarżącej i członków jej rodziny. Zadeklarowany przez stronę dochód gospodarstwa domowego jest wyższy od sumy wykazanych wydatków o 1.550 zł. Ponadto, część z wymienionych przez stronę obciążeń finansowych, jak wydatki na paszę (800 zł), czy usługi rolnicze (500 zł), to nie koszty koniecznego utrzymania, lecz koszty prowadzenia działalności rolniczej, które pomniejszają przecież wykazywany z tego tytułu dochód. Z drugiej strony, prowadzenie działalności rolniczej umożliwia Państwu T. ograniczenie wydatków ponoszonych na wyżywienie. Co również istotne, gros obciążeń budżetu domowego A. T. stanowią spłaty kredytów bankowych (3.200 zł). Koszty sądowe należy natomiast traktować jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r. sygn. akt II OZ 1125/11. Niepublikowane. Dostępne: Lex nr 1070506, https://cbois.nsa.gov.pl/). Dlatego wydatki ponoszone na spłatę zaciągniętych kredytów lub pożyczek zasadniczo nie mają pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 486700 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uwzględniając powyższe nie można stwierdzić, że A. T. nie jest w stanie – bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie oraz męża i syna – wygospodarować 300 zł na wpis od skargi oraz 100-150 zł na inne opłaty sądowe, do których uiszczenia może być zobowiązana na dalszych etapach postępowania. Ponoszenie kosztów postępowania sądowego zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącego. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, albo że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jej i jej rodziny. Jak wskazano powyżej, dokonana w przedmiotowej sprawie ocena możliwości płatniczych A. T. nie pozwala stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie zachodzi taka sytuacja. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.