IV SA/Wa 361/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. G. na postanowienie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] listopada 2014 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W. G. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że w gospodarstwie domowym pozostaje z żoną i studiującą córką. Oświadczył, że jedyne źródło dochodu rodziny stanowi wynagrodzenie żony ze stosunku pracy w wysokości około 2.000 brutto miesięcznie. Jako majątek nieruchomy wykazał dom o powierzchni 70 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 2,70 ha oraz współwłasność nieruchomości rolnej o powierzchni 1,48 ha. Podał, że nie ma zasobów pieniężnych i wartościowych przedmiotów. Wywiódł, że żona ze swojej pensji utrzymuje gospodarstwo domowe, uiszcza podstawowe opłaty za media, kupuje leki, płaci za studia córki, a także za swoje dojazdy do pracy (22 km). Skarżący wskazał, że decyzje, których stwierdzenia nieważności domagał się przed organami administracji, są przyczyną nieprawidłowości w ewidencji gruntów i budynków w zakresie dotyczącym jego nieruchomości. Powołał okoliczności dotyczące sfałszowania ksiąg wieczystych prowadzonych dla tych nieruchomości. Stwierdził, że do czasu stwierdzenia nieważności rzeczonych decyzji nie może nic zrobić z regulacją ewidencji i "działać na całej ziemi" darowanej mu przez matkę. Wskazał, że po podtopieniu należącego do niego gospodarstwa rolnego na skutek powodzi, jaka miała miejsce na terenie gminy [...] w 2013 r., nie otrzymał od Państwa żadnej pomocy. Ponieważ oświadczenie strony z dnia 10 lutego 2015 r. było niewystarczające do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, pismem z dnia 20 lutego 2015 r. wezwano ją do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających jej stan rodzinny, majątkowy i dochody, to jest: 1. wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego oraz jego żonę rachunków bankowych; 2. zaświadczenia pracodawcy o wysokości wynagrodzenia otrzymywanego przez żonę; 3. oświadczenia, czy skarżący jest zarejestrowany jako bezrobotny – jeżeli tak, to należało nadesłać zaświadczenie z właściwego urzędu pracy potwierdzające tę okoliczność; 4. zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy; 5. kopii orzeczenia Sądu kończącego postępowanie rozwodowe, na prowadzenie którego skarżący powoływał się, ubiegając się w listopadzie 2013 r. o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Kielcach w sprawie sygn. akt II SA/Ke 823/13; 6. oświadczenia, czy aktualnie należące do niego gospodarstwo rolne jest użytkowane, oraz czy przynosi dochód – jeżeli gospodarstwo rolne nie przynosi aktualnie dochodu, należało podać wiarygodne przyczyny utrzymywania się takiego stanu rzeczy; 7. zaświadczenia z właściwego biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazującego, czy i ewentualnie w jakiej wysokości w latach 2013 i 2014 on lub jego żona otrzymali płatności bezpośrednie i/lub inne świadczenia wypłacane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa; 8. oświadczenia o wysokości poszczególnych wydatków związanych z utrzymaniem trzyosobowego gospodarstwa domowego – należało wymienić źródła wydatków oraz wskazać wysokość poszczególnych wydatków z podaniem okresu za jaki wydatki w określonej wysokości są ponoszone. W piśmie z dnia 13 marca 2015 r., odpowiadając na opisane wezwanie, W. G. zakwestionował jego szczegółowość. Wskazał, że nie posiadają z żoną rachunków bankowych. Stwierdził, że wycofał z Sądu sprawę rozwodową. Wyjaśnił, że nie jest zarejestrowany jako bezrobotny. Podał, że nieruchomość rolna nie jest użytkowana, ponieważ po fałszerstwach ksiąg wieczystych, nie wie, co jest jego własnością. Nadmienił, że nie składał wniosków o płatności bezpośrednie. Odnosząc się do wezwania w zakresie obejmującym zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia żony, skarżący stwierdził, że sprawa jej nie dotyczy i zażądał, aby nie mieszać jej do sprawy. Odnosząc się do wezwania w zakresie obejmującym zaświadczenie o sytuacji rodzinnej, oświadczył, że nie utrzymuje kontaktów z Urzędem Miasta i Gminy w [...], za to jak potraktowano go po powodzi w 2013 roku. Odnosząc się do wezwania w zakresie dotyczącym wydatków gospodarstwa domowego, wskazał, że koszty energii elektrycznej wynoszą ponad około 1.200 zł w skali roku, podał, że opał ma jeszcze własny, a koszty cięcia i przewozy wynoszą 600 zł. Wymienił inne źródła wydatków, jak koszty zakupu leków, przejazdów żony do pracy, studiów córki, nie podając jednakże wielkości poszczególnych wydatków. Do pisma z dnia 13 marca 2015 r. W. G. dołączył kserokopie: 1) dwóch decyzji Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] lutego 2015 r. (jedna skierowana do skarżącego, druga do skarżącego i jego żony) w sprawie wymiaru podatku rolnego; 2) pisma skarżącego z dnia 9 marca 2015 r. do Burmistrza Miasta i Gminy [...], stanowiącego jego odpowiedź na wymienione decyzje oraz 3) postanowienia prokuratora Prokuratury Rejonowej w [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r. o umorzeniu śledztwa w sprawie dokonanego [...] listopada 1993 r. przerobienia wpisów w repertorium księgi wieczystej na szkodę skarżącego – wobec przedawnienia karalności. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. W. G. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oznacza to, że zobligowany jest do wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. We wniosku z dnia 10 lutego 2015 r. skarżący podał jedynie orientacyjną wysokość dochodu brutto żony ze stosunku pracy (około 2.000 zł), który stanowić ma jedyne źródło utrzymania trzyosobowej rodziny. W tej sytuacji, dla określenia rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego konieczne było w pierwszej kolejności precyzyjne ustalenie wysokości wynagrodzenia żony, czemu służyło niewykonane przez stronę wezwanie do nadesłania zaświadczenia pracodawcy. Należy wskazać, że zgodnie z art. 27 zd. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Stosownie zaś do treści art. 23 zd. 2 tej samej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Konsekwencją powyższych regulacji dla postępowania w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest konieczność wykazania sytuacji materialnej obojga małżonków, co najmniej w zakresie wystarczającym do ustalenia rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Argumentacja skarżącego, że sprawa wszczęta jego skargą nie dotyczy żony, nie zwalnia go zatem z obowiązku należytego wykazania jej sytuacji dochodowej. Wedle oświadczenia W. G., z dochodu żony pokrywane mają być nie tylko podstawowe koszty utrzymania małżonków, ale także koszty zakupu niezbędnych im leków, dojazdów żony do pracy, jak również koszty studiów córki. Przy tak kształtującej się strukturze wydatków trzyosobowego gospodarstwa domowego konieczne było określenie wielkości poszczególnych z nich, a następnie określenie relacji wielkości wydatków o koniecznym charakterze do dochodu gospodarstwa domowego. Ustaleniu tych okoliczności służyło wezwanie z dnia 20 lutego 2015 r. w zakresie obejmującym oświadczenie o poszczególnych wydatkach gospodarstwa domowego oraz ich wielkości. Skarżący w piśmie z dnia 13 marca 2015 r. podał tylko przybliżoną wysokość rocznych kosztów energii elektrycznej oraz opału, nie wskazując chociażby orientacyjnej wielkości środków wydatkowanych na studia córki, niezbędne leki, czy dojazdy żony do pracy. Deklarowany przez wnioskującego brak możliwości wygospodarowania dodatkowych środków na pokrycie kosztów postępowania powinien tymczasem wiązać się z konicznością skrupulatnego planowania wydatków gospodarstwa domowego, która to wiedza powinna znaleźć odzwierciedlenie w złożonym do akt sprawy, dokładnym oświadczeniu o ponoszonych wydatkach. Relacja wielkości orientacyjnie podanego dochodu żony skarżącego do struktury i wybiórczo podanej wielkości wydatków gospodarstwa domowego, a także fakt wykazania w rubryce nr 7.1 formularza wniosku nieruchomości rolnych uzasadniały ponadto wezwanie wnioskującego do nadesłania oświadczenia o dochodach uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego oraz zaświadczenia z właściwego biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w przedmiocie pobierania lub nie płatności bezpośrednich, bądź innych świadczeń wypłacanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Skarżący nie nadesłał wymaganego zaświadczenia. Weryfikacji wiarygodności oświadczenia skarżącego o sytuacji rodzinnej służyło natomiast wezwanie w zakresie obejmującym zaświadczenie właściwej do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy. Wnioskujący skwitował to wezwanie twierdzeniem, że "nie utrzymuje kontaktów z Urzędem Miasta i Gminy w [...]". Opisana powyżej postawa skarżącego uniemożliwia weryfikację jego oświadczenia z dnia 10 lutego 2015 r. w zakresie obejmującym źródła utrzymania gospodarstwa domowego, relację ich wielkości do kwoty niezbędnych wydatków, a także sytuację rodzinną. Jak wskazano, z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, czy rodzinnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). Gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji finansowej i rodzinnej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do dokonania pełnej oceny jego możliwości płatniczych i budzi wątpliwości, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych jakimikolwiek wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych twierdzeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Tymczasem, W. G., udzielając odpowiedzi na wezwanie z dnia 20 lutego 2015 r., w istocie tej współpracy zaniechał. Należy podkreślić, że samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez próby bliższego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wystosowane do niej wezwanie, nie uzasadnienia uwzględniania jej żądania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2010 r. sygn. akt I OZ 115/10. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 591337 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazano, podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan rodzinny, majątkowy i dochodowy strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Ustaleniu tych okoliczności służyło tylko w niewielkiej części wykonane przez skarżącego wezwanie z dnia 20 lutego 2015 r. Odstępując od należytego wykonania rzeczonego wezwania oraz kwestionując jego zakres w piśmie z dnia 13 marca 2015 r., W. G. uniemożliwił uwzględnienie przedmiotowego wniosku. Odmowa przyznania prawa pomocy niniejszym postanowieniem nie oznacza więc, że ustalono, iż wykazane przez wnioskodawcę stan rodzinny, majątkowy i możliwości płatnicze pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Odmowa przyznania prawa pomocy podyktowana jest w tym przypadku nienależytym, sprowadzającym się do przedstawienia niepełnych informacji wykonaniem nałożonego na stronę zobowiązania do uzupełnienia oświadczenia z dnia 10 lutego 2015 r., które spowodowało, iż nie da się ustalić, że skarżący spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.