IV SA/Wa 3813/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Monika Stępkowska Bigiej po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] października 2015 r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej postanawia: 1) zwolnić M. D. od wpisu sądowego, 2) odmówić zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. M. D. (dalej: "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2015 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej. Po doręczeniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 400 zł, skarżąca w terminie przewidzianym do uiszczenia wpisu złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych. Skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i córką. Skarżąca uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 1614 zł, mąż skarżącej z tytułu umowy zlecenia – 1087,90 zł, córka skarżącej – 375,97 zł (1/4 etatu umowy o pracę). Z informacji zawartych we wniosku wynika, że córka skarżącej studiuje zaocznie, opłata za studia wynosi 465 zł miesięcznie. Ponadto jako miesięczne zobowiązania podała: "Kredyty [...]" - 432, 06 zł, 166,09 zł, 105, 89 zł, 55,02 zł oraz: "Kredyt w zakł. pracy na remont mieszkania": - 297,00 zł, a także: "opłata za studia córki" – 465, 00 zł. Podała także następujące wydatki: woda – 41 zł, energia elektryczna – 120 zł, śmieci – 36 zł, Internet – 36 zł, telefon komórkowy 85 zł, telefon komórkowy – 100 zł. Uzupełniając wniosek, przy piśmie z dnia 22 lutego 2016 r. skarżąca przesłała kopie: - wyciągu z konta za 3 miesiące; - zaświadczenia o dochodach; - odpis zeznań podatkowych za 2013 i 2014 r.; - dokumentów wskazujących wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego; - umów kredytowych. Zarządzeniem z dnia 25 lutego 2016 r. skarżąca została wezwana do udzielenia informacji skąd pochodzą środki finansowe określone w wyciągu z konta bankowego jako "wpłata gotówki posiadacza wpłata własna" wysokości: 1000 zł, 300 zł, 200 zł, 400 zł oraz 5900 zł , które wpłacono na konto w listopadzie i grudniu 2015 r. Odpowiadając na wezwanie skarżąca wskazała, że w dniu 6 listopada 2015 r. wpłaciła na konto 1000 zł – środki pochodziły ze sprzedaży samochodu, który został zdemontowany (w załączeniu do pisma kopia zaświadczenia o demontaży pojazdu), kwoty 200, 300 i 400 zł – to kwoty które zarobił mąż skarżącej, wykonując prace porządkowe u osób fizycznych. Ponadto w dniu 4 grudnia skarżąca otrzymała kwotę 5900 zł – z tytułu kredytu udzielonego jej przez [...]. Skarżąca oświadczyła, że środki te zostały wpłacone w celu spłaty zaległego kredytu w [...] (3500 zł). Rozpatrując przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. – poz. 270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.) ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Natomiast osoby charakteryzujące się trudną sytuacja materialną mogą skorzystać z instytucji prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy, ma na celu zapewnienie dostępu do sądu stronie, której brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika i może zostać przyznane, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym np. zwolnienie od kosztów sądowych, uwarunkowane jest wykazaniem przez stronę, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca w niniejszej sprawie wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek skarżącej należało zatem zbadać, czy skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe, na które składają się należny w sprawie wpis (400 złotych) oraz ewentualne koszty sądowe, do uiszczenia których skarżąca może być zobowiązana na następnych etapach postępowania – przy założeniu niekorzystnego dla niej wyniku sprawy - np. opłata kancelaryjna za doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem w wysokości 100 zł, wpis od skargi kasacyjnej – w wysokości 200 zł. W niniejszej sprawie, jak wynika z informacji i dokumentów przedstawionych przez skarżącą, przeciętnie dochód miesięczny netto trzyosobowej rodziny stanowi kwota 3077,87 zł. Jako wydatki skarżąca wskazała kredyty, pożyczki i opłatę za studia córki w łącznej kwocie 1521,06 zł a także opłaty "za media" – 418 zł (w tym 221 zł za Internet i telefony komórkowe). W ocenie referendarza sądowego, porównując wysokość miesięcznych dochodów z kwotami wskazanymi przez stronę wydatków, należało uznać, że skarżąca wykazała, że jednorazowe uiszczenie przez nią wpisu od skargi w wysokości 400 zł przekracza jej możliwości finansowe. W związku z tym, uzasadnione jest przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. Brak jest natomiast podstaw do zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie, tj. od ewentualnych, przyszłych kosztów sądowych do uiszczenia których - jak już była o tym mowa wyżej – skarżąca może ale nie musi być zobowiązana na kolejnych etapach postępowania. Należy podkreślić, że opłaty te mają charakter potencjalny i obowiązek ich uiszczenia jest rozłożony w czasie. Strona wstępująca na drogę sądową powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i powinna w związku z tym znaleźć pokrycie w swych dochodach przez ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla jej utrzymania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r., I OZ 753/09). Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Przedstawiona przez stronę sytuacja dochodowa jest trudna, ale jednocześnie należy mieć na uwadze, że skarżąca, jej mąż oraz córka uzyskują stałe dochody z tytułu umów o pracę oraz umowy zlecenia, i mimo, że dochody te nie są wysokie, to ze względu na swoją regularność, mogą stanowić podstawę planowania budżetu domowego. Ponadto, jak wynika z wyjaśnień skarżącej, istnieje możliwość uzyskiwania dodatkowych dochodów, np. mąż skarżącej na przełomie listopada i grudnia 2015 r. zarobił 900 zł, wykonując prace porządkowe u osób fizycznych. W rozpatrywanej sprawie skarżąca wskazała, że znaczna część budżetu jest przeznaczona jest na spłatę kredytu i pożyczki. Odnosząc się do tej kwestii, należy podkreślić, że w orzecznictwie sądowym ustabilizował się pogląd, że obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która obliguje do przyznania prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez skarżącego. Spłata kredytów nie może być uznawana za wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym (por. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zobowiązania cywilnoprawne nie mogą bowiem korzystać z pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, w tym opłatami sądowymi (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt I FZ 344/14). Mając na uwadze powyższe stwierdzono, że skarżąca mając stały dochód miesięczny powinna partycypować w kosztach sądowych. Podkreślić należy, że wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r. II OZ 678/09). Jednocześnie w ocenie referendarza sądowego, skarżąca – jak już wyżej stwierdzono wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie, dlatego w celu zachowania prawa strony do rozpatrzenia jej sprawy przez sąd zasadnym jest przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Natomiast pozostałe, potencjalne koszty postepowania z uwagi na ich wysokość oraz rozłożenie w czasie, nie stanowią takiego obciążenia dla skarżącej, które wiązałoby się z ograniczeniem jej prawa do sądu. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.