IV SA/Wa 3875/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Szymańska po rozpoznaniu w dniu 17 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. W. i M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. W., M. W., J. W. i M. W. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: odmówić zwolnienia od kosztów sądowych Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2011 r. referendarz sądowy przyznał D. W. i M. W. prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego i odmówił zwolnienia wyżej wymienionych od kosztów sądowych. Wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2016 r. Sąd oddalił skargę w niniejszej sprawie. Pełnomocnik skarżących złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem oraz wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pozostawił wniosek M. W. o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, a postanowieniem z dnia 19 grudnia 2017 r. – odmówił D. W. zwolnienia od kosztów sądowych. Zażalenia na powyższe postanowienia zostały oddalone przez NSA postanowieniami z dnia 7 marca 2017 r.: sygn. akt II OZ 220/17 i II OZ 221/17. Skarżący złożyli kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy (z dnia 14 stycznia 2017 r. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podali, że gospodarstwo domowe prowadza wspólnie. Skarżący oświadczyli, że nie posiadają żadnych nieruchomości, przedmiotów wartościowych ani zasobów pieniężnych. Uzyskują dochody z tytułu emerytur w wysokości 1291 zł (D. W.) i 1756 zł (M. W.). Jako wydatki miesięczne wskazali: koszty utrzymania mieszkania – 500 zł, lekarstwa – 800 zł, koszty postępowań administracyjnych – 1000 zł. Zarządzeniem z dnia 19 czerwca 2017 r. pełnomocnik skarżących został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie: 1) wyciągów z wszelkich posiadanych przez D. W. i M. W. rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z wykazaniem zestawienia wszelkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldem rachunków), ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu kont bankowych; 2) dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez D. W. i M. W. dochodów; 3) dokumentów wskazujących wysokość kosztów utrzymania mieszkania; 4) dokumentów wskazujących wysokość ponoszonych kosztów lekarstw i leczenia; 5) dokumentów (ewentualnie oświadczenia) w sprawie wydatków ponoszonych w związku z prowadzonymi sprawami sądowoadministracyjnymi, o których mowa w rubryce nr 11 formularza PPF, w okresie ostatnich trzech miesięcy, w szczególności należy wskazać w jakiej sprawie (podać nr sygnatury), w jakiej wysokości i z jakiego tytułu (np. wpis, opłata kancelaryjna, itp.) oraz w jakiej dacie D. W. i M. W. uiścili koszty sądowe.. Skarżący w piśmie z dnia 9 lipca 2017 r. oświadczyli, że: - nie posiadają rachunków bankowych, świadczenia emerytalne otrzymują za pośrednictwem listonosza; - na leki wydają miesięcznie po 400 z na osobę, nie zbierają paragonów; - podali, że mają "tysiące spraw i tysiące akt spraw w WSA w Warszawie od 2003 r."; oraz że "ostatnio" opłacili koszty sądowe do spraw VII SA/Wa 1016/17, VII SA/Wa 1010/16 po 200 zł. Dołączyli kopie odcinków emerytur (1769,06 zł i 1302,72 zł). Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pełnomocnik z urzędu skarżących w ustawowym terminie wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. Wyjaśnił, że skarżący nie udokumentowali wydatków, bowiem nie są zobowiązani do zbierania i przechowywania dowodów potwierdzających wydatki. Zdaniem pełnomocnika skarżących, nie może budzić wątpliwości, że oświadczenie o miesięcznych wydatkach odpowiada rzeczywistym kwotom. Ponadto podniósł, że skarżący będący stroną wielu spraw prowadzonych w tutejszym sądzie, mogli zakładać, że sąd weźmie po uwagę wszystkie koszty z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej: " p.p.s.a.", w brzmieniu które - zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015r., poz. 658) znajduje zastosowanie w odniesieniu do postępowań sądowych wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jak wynika z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje – w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W rozpoznawanej sprawie, z oświadczeń skarżących zawartych na urzędowym formularzu PPF wynika, że uzyskują oni stały, comiesięczny dochód w wysokości 3071,78 zł netto. Jako comiesięczne wydatki wymienili: koszty utrzymania mieszkania w kwocie 500 zł, leki – w kwocie 800 zł oraz koszty postępowań administracyjnych w wysokości 1000 zł. Po wezwaniu do udokumentowania wydatków, skarżący nadesłali pismo, w którym oświadczyli, że nie zbierają rachunków, mają tysiące spraw administracyjnych i sądowoadministracyjnych i ostatnio opłacili opłaty w wysokości 400 zł w dwóch sprawach. Również przy sprzeciwie nie dołączono żadnych dokumentów wskazujących wysokość ponoszonych przez skarżących wydatków podnosząc, że nie są oni zobowiązani do zbierania i przechowywania dowodów potwierdzających wydatki, a ponadto skoro skarżący prowadzą wiele spraw w jednym sądzie, to mogli zakładać, że sąd weźmie wszystkie te koszty z urzędu. Odnosząc się do tych twierdzeń należy podnieść, że to na stronie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu co do twierdzeń o ponoszonych wydatkach. Przenoszenie tego ciężaru na Sąd jest nieuprawnione. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej i pełnej analizy sytuacji finansowej strony i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r.; sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Istniejące nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają bowiem uznać, że strona udowodniła, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r.; sygn. akt II FZ 91/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy bowiem podkreślić, że w ugruntowanym już orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 21/15, LEX nr 1640412). W ocenie Sądu, skarżący w rozpatrywanej sprawie nie wykazali, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania, które na obecnym etapie sprawy wynoszą 100 zł (z tytułu opłaty kancelaryjnej za doręczenia odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem). Z przytoczonych wyżej względów na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.