IV SA/Wa 553/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Balicka po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia Zwykłego "[...]" w D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Zwykłego "[...]" w D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] stycznia 2014 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wydania zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie Zwykłe "[...]" w D. wniosła do Sądu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] stycznia 2014 r. w przedmiocie odmowy wydania zgody na realizację przedsięwzięcie. W odpowiedzi na wezwanie Przewodniczącego Wydziału do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, skarżące stowarzyszenie wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił Stowarzyszeniu Zwykłemu "[...]" w D. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowienie to zostało doręczone skarżącemu Stowarzyszeniu w dniu 14 kwietnia 2014 r. Strona skarżąca w dniu 22 kwietnia 2014 r. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. Na wezwanie Sądu Stowarzyszenie Zwykłe "[...]" pismem z dnia 13 maja 2014 r. złożyło dodatkowe oświadczenia dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym panuje ugruntowany pogląd, że sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego nie jest typowym środkiem odwoławczym. Wniesienie takiego środka należy bowiem traktować jako "niebyłe" orzeczenie referendarza sądowego. Zadaniem sądu jest zaś samodzielne rozpoznanie sprawy "od nowa", a nie w sposób polegający na "ponownym rozpoznaniu" (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2011 r. sygn. akt II FZ 195/11, te orzeczenie i orzeczenia powołane poniżej dostępne są w Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego Sąd stwierdził, że sprzeciw od postanowienia z dnia 9 kwietnia 2014 r. został wniesiony w terminie i nie zawierał braków formalnych, wobec czego powyższe postanowienie utraciło moc. Następnie Sąd rozpoznał przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy i nie badał postanowienia referendarza sądowego. Innymi słowy, Sąd nie oceniał – jak domagało się w sprzeciwie Stowarzyszenie Zwykłe "[...]" w D. – czy stanowisko zawarte w postanowieniu referendarza sądowego jest rażąco niesłuszne. Zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Wyjątkiem od powyższej zasady jest instytucja prawa pomocy, która winna być stosowana tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użyty w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a zwrot "gdy wykaże" jednoznacznie wskazuje, że na osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, że ziściła się przesłanka do pozytywnego rozpoznania wniosku. Jednakże strona ubiegająca się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008 r., str. 587). Ponadto podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa, które powinno mieć miejsce tylko w sytuacji gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby lub podmiotu na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Konstytucyjne prawo obywateli do zrzeszania się nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Skarb Państwa. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06). Pamiętać również należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r. sygn. akt II GZ 751/13). Przenosząc powyższe rozważania na kanwę rozpoznawanego wniosku, Sąd uznał, że wniosek Stowarzyszenia Zwykłego "[...]" w D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zasługuje na uwzględnienie. Celem działalności wnioskującego Stowarzyszenia jest współdziałanie na rzecz ochrony lokalnego środowiska naturalnego gmin powiatu m. Taki cel działania Stowarzyszenia bez wątpienia daleko wykracza poza cel zaspokajania osobistych potrzeb swoich członków i bez wątpienia wskazuje o aspiracji jego członków do realizacji szerszych interesów społecznych. Przy tak określonym celu Stowarzyszenia członkowie powinni przewidywać, że ich skuteczne działanie będzie generować określone koszty. Z treści wypełnionego urzędowego formularza PPPr oraz załączonych dokumentów wynika, że strona skarżąca jest stowarzyszeniem zwykłym. Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.) jest to uproszczona forma stowarzyszenia (nieposiadająca osobowości prawnej), o daleko posuniętych ograniczeniach ustawowych działalności. Stowarzyszenie zwykłe, stosownie do treści art. 42 ust. 2 ustawy Prawo o stowarzyszeniach, uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Są to środki na działania stowarzyszenia i które uznaje się za majątek stowarzyszenia (por. Z. Radwański, Podmioty prawa cywilnego w świetle zmian kodeksu cywilnego przeprowadzonych ustawą z dnia 14 lutego 2003 r. PS 2003, nr 7-8, s.7). Skarżące Stowarzyszenie w § 10 pkt 5 regulaminu zobowiązało swoich członków zwyczajnych do regularnego opłacania składek członkowskich. Z wpływów ze składek członkowskich powstaje majątek Stowarzyszenia (§ 13 pkt 1 powyższego regulaminu). Tymczasem strona skarżąca oświadczyła we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz piśmie z dnia 13 maja 2014 r., że nie została ustalona składka członkowska i nie podejmowała żadnych działań w celu gromadzenia środków finansowych na realizację zadań określonych w regulaminie Stowarzyszenia. Skarżące Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i dochodu, a tym samym nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu w sytuacji, gdy stowarzyszenie z jednej strony stawia sobie za cel realizację interesów społecznych, a z drugiej pozbawia się możliwości finansowania tych zadań - nie uzyskuje składek członkowskich, to nieuprawnione jest przenoszenie ciężaru ponoszenia kosztów działalności takiego stowarzyszenia na Skarb Państwa. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do takiej sytuacji. Zasadą jest, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakłada sobie pewne cele, jasno i precyzyjnie określa sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, ale z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 9 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10). Sąd rozpoznając przedmiotowy wniosek nie podzielił stanowiska strony skarżącej dotyczącego nierówności stron postępowania i charakteru sprawy. Prawo pomocy przyznawane jest w oparciu o kryterium finansowe, a nie kryterium słusznościowe czy celowościowe. Okoliczność, że członkowie Stowarzyszenia są zwykłymi mieszkańcami o ubogich dochodach i dotychczas zaniechano obciążania ich finansowo na rzecz Stowarzyszenia, nie może być argumentem przemawiającym za przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowieniem adwokata. Taką okolicznością, nie jest także charakter i stopień skomplikowania sprawy, uzasadniający - zdaniem skarżącego Stowarzyszenia – ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, celem właściwego reprezentowania przed sądem. Strona skarżąca nie podjęła jakichkolwiek kroków na pokrycie, chociażby w części, kosztów inicjowanego postępowania sądowego. Nie wykazała również, że ich zdobycie jest obiektywnie niemożliwe. Wobec powyższego Sąd uznał, że Stowarzyszenie Zwykłe "[...]" w D. nie wykazało, że zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. uzasadniające przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji postanowienia.