IV SA/Wa 586/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Golat po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odebrania psa postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. G. M. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że działalność gospodarcza, którą prowadził, jest od kilku lat zawieszona z uwagi na ogólnie panującą recesję. Wyjaśnił, że oszczędności, jakie posiadał, dawno już wydał, a dług za mieszkanie oraz media wynosi około 10.000 zł. Nadmienił również, że przeszedł poważną operację, która zrujnowała go finansowo. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że jest kawalerem i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jako posiadane nieruchomości wymienił mieszkanie w W. o pow. 45 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 3,5 ha (wskazując, że są to nieużytki rolne). Ponadto oświadczył, że nie uzyskuje żadnego dochodu, nie korzysta z pomocy społecznej, nie ma zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów i jest zadłużony. Zadłużenie obejmuje m.in. zobowiązania związane z mieszkaniem. Jak stwierdził skarżący, o ile znajomi mu pomogą, ma dylemat, czy wykupić konieczne leki, czy żywność. Do wniosku dołączono kserokopie: zeznań podatkowych i informacji o przychodach za lata 2012-2014 (wg dokumentów za 2014 r. skarżący nie osiągnął przychodu z działalności gospodarczej zarejestrowanej w N. oraz w W.) oraz karty informacyjnej leczenia szpitalnego, z której wynika, że był hospitalizowany w okresie od [...] listopada do [...] grudnia 2014 r. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego skarżący nadesłał pismo z dnia 10 maja 2015 r., w którym oświadczył, że nie posiada żadnych lokat oraz środków pieniężnych powyżej 10.000 zł, prowadzoną działalność gospodarczą zawiesił kilka lat temu i nie ma dla niej otwartego rachunku bankowego, nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, ponieważ działalność gospodarcza nie jest zlikwidowana a zawieszona. Nadto wyjaśnił, że korzysta z pomocy przyjaciół oraz sąsiadów, m.in. Z. B., a także jest po ciężkiej operacji, w związku z czym ma problem ze zrealizowaniem koniecznych leków i rehabilitacji. Wskazał również, iż w 2013 r. odmówiono mu przyznania płatności z ARiMR, a kwota przyznana w 2015 r. pozwala wykupić recepty, jego mieszkanie jest zadłużone na około 8-10 tys. zł, a miesięczne koszty leków wynoszą około 150 zł, o które musi prosić osoby trzecie. Do ww. pisma dołączył oświadczenie z dnia 10 maja 2015 r. podpisane przez Z. B., z którego wynika, że w miarę możliwości pomaga ona sąsiadowi - skarżącemu w codziennej egzystencji i hospitalizacji w zamian za robienie zakupów i inne cięższe prace domowe, kserokopię zawiadomienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] o posiedzeniu w sprawie z powództwa Wspólnoty Mieszkaniowej [...] przy ul. [...] przeciwko G. M. o zapłatę, kserokopię pisma ww. wspólnoty mieszkaniowej z dnia 4 listopada 2014 r. oraz pozwu przeciwko skarżącemu, w którym wartość przedmiotu sporu określono na 6.310,22 zł, kserokopie skierowanych do skarżącego pism Zastępcy Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z 14 i 15 kwietnia 2015 r., kserokopię pierwszej strony decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. z dnia [...] lutego 2015 r. o przyznaniu skarżącemu jednolitej płatności obszarowej w wysokości 1.578,08 zł, kserokopię potwierdzenia wypłaty 1.540,00 zł dokonanej przez skarżącego 16 kwietnia 2015 r. z rachunku bankowego w [...] w N., kserokopię ww. karty informacyjnej leczenia szpitalnego. Postanowieniem z dnia 22 maja 2015 r. referendarz sądowy odmówił G. M. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, wskazując wnioskodawca nie wykazał, jakimi środkami w rzeczywistości dysponuje. Skarżący w złożonym sprzeciwie od ww. postanowienia wskazał, że żądania dotyczące wyjaśnienia jego sytuacji finansowej sumiennie wypełniał, a zostały potraktowane, jako niedostateczne. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych z okresu 6 miesięcy oraz zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy, skarżący oświadczył, iż jest kawalerem, osobą samotną, nie korzysta z pomocy społecznej, nie posiada statusu osoby bezrobotnej oraz nie korzysta z zasiłku społecznego. Następnie nadesłał wyciąg z rachunku bankowego za ostatnie 6 miesięcy z saldem końcowym 1,64 zł, w którym odnotowano wpływ z ARiMR w wysokości 1.533,05 zł oraz kserokopię ww. karty informacyjnej leczenia szpitalnego oraz z oddziału medycyny ratunkowej i karty z leczenia w rejonowej przychodni specjalistycznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wstępie należy podkreślić, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez jego strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Nadto strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia jego kosztów, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić – w sposób bardzo rzetelny – okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Skoro obowiązek wykazania przesłanek, o których mowa w art. 246 P.p.s.a., obciąża wnioskodawcę, winien on złożyć pełne, jasne, a przede wszystkim wiarygodne oświadczenie o swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Oznacza to, że to na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy został przerzucony ciężar przedstawienia swojej sytuacji materialnej w taki sposób, aby przekonać o zasadności złożonego wniosku. Instrumentem służącym wyjaśnieniu stanu majątkowego jest uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych w trybie art. 255 P.p.s.a. Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenie niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 744/09 i z 23 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 184/12). Dokonując analizy złożonego wniosku oraz oświadczeń i kserokopii dokumentów nadesłanych przez G. M. Sąd doszedł do przekonania, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący deklaruje, że nie uzyskuje jakiegokolwiek dochodu, jednakże nie jest zarejestrowany jako bezrobotny. Ponadto w skład jego majątku wchodzi zarówno mieszkanie, jak i nieruchomość rolna o powierzchni 3,5 ha, na podstawie której otrzymuje płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego. Zauważenia również wymaga, iż status prowadzonej przez niego działalności gospodarczej jest, według dostępnych danych ewidencyjnych, aktywny. Z akt sprawy oraz złożonych dokumentów, nie wynika również, aby wnioskodawca był całkowicie, czy też częściowo niezdolny do pracy. Skarżący przedstawił, co prawda kserokopię karty leczenia szpitalnego, jednakże upłynął rok od jego leczenia w szpitalu. Ponadto skarżący oświadczył, że zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą, czego nie potwierdza jednak wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd zauważa zatem, że zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji nieusprawiedliwionego niewykorzystywania możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowania działalności zarobkowej, przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie jest wykluczone (por. postanowienia NSA z 19 maja 2005 r., sygn. akt II FZ 211/05 i z 30 września 2015 r. sygn. I OZ 1071/15). Nadto w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych, z uwagi na to, że stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienia NSA z 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12 i z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Z powyższego wynika, że podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Niezależnie do powyższych uwag, zauważyć należy, że w wyznaczonym przez Sąd terminie, G. M. nie wykonał wezwania i nie przesłał do Sądu zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. Brak działania i współdziałania z Sądem przez wnioskodawcę w tym zakresie powoduje, że złożone na formularzu oświadczenie nie może zostać zakwalifikowane jako zawierające wystarczające dane niezbędne dla oceny jego stanu rodzinnego, a w konsekwencji rzeczywistych możliwości płatniczych. Jeszcze raz podkreślić należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne (nie budzące wątpliwości) dane o jej stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach. Skoro zatem skarżący w wyznaczonym terminie nie uzupełnił złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, a ponadto informacje ujawnione w treści urzędowego formularza nie dają samodzielnej i miarodajnej podstawy do uznania, że wnioskodawca, jako osoba uboga wypełnia przesłanki art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., należy odmówić jego uwzględnienia. W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.