IV SA/Wa 595/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Sędziowie sędzia WSA Aneta Dąbrowska, sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Protokolant ref. staż. Paweł Smulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2015 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2014 r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego J. S. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...], nr [...]Prezydent W. na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006 r., nr 139 poz. 993 ze zm.) orzekł o wymeldowaniu J. S. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...]. w W.. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskiem z dnia [...]. H. S., działająca w imieniu swojej małoletniej córki K. S. (właścicielki lokalu nr [...]przy ul. [...]. w W.) złożyła w Delegaturze Biura Administracji i Spraw Obywatelskich w Dzielnicy W. wniosek o wymeldowanie ojca małoletniej – J. S., twierdząc, że nie mieszka on w przedmiotowym lokalu od lat, nie partycypuje w utrzymaniu dzieci ani mieszkania. Na dowód swoich twierdzeń złożyła oświadczenie J. S. z [...] złożone do Administracji Budynków Komunalnych przy ul. [...]. w W.. Organ I instancji uznał, że H. S.\ nie może reprezentować małoletniej córki w postepowaniu o wymeldowanie ojca, gdyż żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka przy czynnościach prawnych między dzieckiem a jednym z rodziców lub jego małżonkiem, chyba że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka albo dotyczy należnych dziecku od drugiego z rodziców środków utrzymania lub wychowania. W tej sytuacji organ stwierdził, że dalsze czynności w sprawie będą podejmowane z urzędu, o czym poinformował strony oraz wystąpił do Sądu Rejonowego o ustanowienie kuratora dla małoletniej właścicielki lokalu. Sąd Rejonowy dla W., Wydział IV Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia [...] ustanowił dla małoletniej K. S. kuratora, mającego reprezentować interesy małoletniej w postępowaniu o wymeldowanie ojca z przedmiotowego lokalu. Organ stwierdził, iż J. S. nie zakwestionował faktu, że nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu od końca 2012 r. Jednocześnie uznał, że opuszczenie przedmiotowego lokalu przez w/w wymienionego , nie miało charakteru dobrowolności, lecz wynikało z działań H. S. polegających na spakowaniu jego osobistych rzeczy i wyniesieniu ich z mieszkania do bagażnika samochodu oraz odebraniu kluczy. Zaznaczył, że J. S. tłumaczył, iż mając na uwadze dobro dzieci, nie podejmował żadnych kroków prawnych umożliwiających powrót do mieszkania, gdyż był do niego wpuszczany. Zdaniem organu pomimo, że J. S. nie opuścił lokalu dobrowolnie, to jednak brak podjęcia w okresie od momentu opuszczenia lokalu tj. od końca 2012 r. do dnia wydania decyzji, kroków prawnych, które umożliwiłyby mu powrót do mieszkania stanowi podstawę do przyjęcia, że została spełniona przesłanka z art. 15 ust. 2 ustawy ewidencyjnej do wydania decyzji o wymeldowaniu. Organ I instancji powołał się na orzecznictwo administracyjne, które za równoznaczne z opuszczeniem lokalu uznaje nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale sytuację w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego niedopuszczona i nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających do niego powrót. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. S.. Organowi I instancji zarzucił nieobiektywną prezentację toku postępowania, subiektywne przywoływanie orzecznictwa sądów administracyjnych oraz całkowite pominięcie treści pisma z dnia [...]., wyjaśniającego istniejący stan faktyczny oraz motywy działania J. S.. Decyzją z dnia [...]., nr [...]. Wojewoda M. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, iż po zbadaniu akt administracyjnych sprawy organ nie stwierdził podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że jako dowód pośredni potwierdzający opuszczenie przez skarżącego wymienionego lokalu organ odwoławczy przyjął informacje przekazane przez H. S. w dniu [...]. oraz nią pisma G. Sp. z o.o.. Organ natomiast nie wziął pod uwagę informacji przekazanych przez T. I. oraz A. K. (k. 10-11 akt administracyjnych), ponieważ nie mają mocy dowodowej . Wskazał, że są to pisemne oświadczenia tych osób dostarczone w dniu [...] organowi I instancji przez H. S.. Organ odwoławczy wyjaśnił, że odstąpił od przesłuchania w/w osób w charakterze świadków, bowiem w jego ocenie, zebrany przez Prezydenta W. materiał dowodowy jest spójny, logiczny i wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. S. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości, przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi II instancji oraz zasądzenia od organu kosztów procesu według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił: - naruszenie art. 98 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, poprzez wszczęcie postępowania o wymeldowanie na wniosek osoby, która nie może być strona w postępowaniu, - niewyjaśnienie w sposób dokładny i wyczerpujący stanu faktycznego sprawy polegające na wyrywkowym zapoznaniu się z zebranym materiałem i braku logiki w ocenie materiału dowodowego, - sprzeczności w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu skargi wskazał, że sformułowania użyte przez organ w zaskarżonej decyzji wzajemnie się wykluczają. Zwrócił uwagę, iż organ nie dokonał wnikliwej oceny pisma z dnia [...], w którym wykazał sprzeczności zawarte we wniosku H. S. o wymeldowanie. Wnioskodawczyni informując o rzadkich wizytach skarżącego uzasadniała wniosek jego agresją i przemocą fizyczną i psychiczną w stosunku do niej oraz "wyjadaniem zawartości lodówki". Ponadto skarżący wyjaśnił, że nie występował o przywrócenie naruszonego posiadania , bowiem jako ojca małoletniej K. S. – właścicielki lokalu, wiąże go dyspozycja art. 98 § 2 ust. 2 k.r.io. Podniósł, że skoro H. S. nie może być stroną w postępowaniu przeciwko niemu, to również on nie może wystąpić przeciwko córce w tej samej podmiotowo sprawie. Zaznaczył, że o braku zamiaru opuszczenia przez niego przedmiotowego lokalu świadczą pozostawione w nim rzeczy, w tym dzieła sztuki (obrazy) oraz trofea myśliwskie, o czym informował organ w piśmie z dnia [...]Zdaniem skarżącego organy obu instancji nie poczyniły ustaleń w zakresie dobrowolności opuszczenia przez niego przedmiotowego lokalu. W jego ocenie H. S. inicjując żądaniem o wymeldowanie z dnia [...]ponad półtoraroczne działania władzy administracyjnej i sądowniczej użyła w swojej prywatnej wojnie. Wymeldowanie ma utrudnić dostęp skarżącego do lokalu, a nie być skutkiem jego nieobecności. W odpowiedzi na skargę Wojewoda M. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 6 października 2015 r. skarżący oświadczył, że w mieszkaniu, z którego został wymeldowany przebywa co najmniej trzy razy w tygodniu. Nigdy nie opuścił tego miejsca dobrowolnie, ale musi sprawować opiekę nad 80 letnim ojcem, który ze względu na stan zdrowia nie może mieszkać sam. Wyjaśnił, że jego oświadczenie z dnia [...], że nie mieszka w przedmiotowym lokalu znajdujące się w aktach administracyjnych, zostało złożone na wniosek matki dzieci, celem obniżenia kosztów utrzymania mieszkania. Klucze oddał po imprezie andrzejkowej w 2012 roku, by uniknąć awantury, jednak nie przeszkadza mu to w wejściu do mieszkania, gdyż zaufani sąsiedzi posiadają klucze do mieszkania. Podniósł, że organ oparł się na zeznaniach dalszych sąsiadów, pomijając tych najbliższych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji, jak również utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...]. Prezydenta W. uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wskazany akt prawny przewiduje ewidencjonowanie przez właściwe organy miejsca pobytu osób, nakładając na nie obowiązek meldunkowy. Obowiązek ten polega, zgodnie z art. 4 tej ustawy, m.in. na zameldowaniu się w miejscu pobytu stałego lub czasowego, jak i na wymeldowaniu się z miejsca pobytu stałego lub czasowego. Regulacja ta wyraża funkcję, jaką spełnia ewidencja ludności, będąca instytucją służącą do odzwierciedlenia stanu faktycznego i jednocześnie źródłem informacji co do rzeczywistego i aktualnego miejsca pobytu konkretnej osoby, jak również charakteru tego pobytu. O zameldowaniu przesądza zatem stan faktyczny, polegający na rzeczywistym zamieszkaniu danej osoby pod określonym adresem. Z kolei zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy meldunkowej, pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Stosownie do tego przepisu, uznanie pobytu za stały uzależnione jest od łącznego spełnienia określonych przez ustawodawcę przesłanek tj.: faktycznego przebywania pod określonym adresem oraz jednoczesnego zamiaru stałego pobytu w tym miejscu połączonego z wolą koncentracji w nim swoich spraw życiowych. Sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości pod oznaczonym adresem nie przesądza zatem o stałym jego charakterze. Musi on wystąpić łącznie z fizycznym przebywaniem w oznaczonym miejscu. Przez "zamiar" należy przy tym rozumieć nie tylko wolę wewnętrzną, ale również wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych możliwych do stwierdzenia okoliczności. Bez znaczenia przy tym w świetle ww. art. 6 pozostaje fakt, iż przebywanie w oznaczonym miejscu przerywane jest okresami czasowej nieobecności, skoro dana osoba wyraża zamiar stałego w nim przebywania. Podkreślić należy, na tle przepisu art. 15 ust. 2 ustawy meldunkowej w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wypracowany został pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu tego przepisu jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 sierpnia 2009 r., w sprawie II OSK 1256/08, wyrok z dnia 7 grudnia 2005 r., w sprawie II OSK 302/05, LEX nr 190969, wyrok z dnia 23 kwietnia 2000 r., w sprawie V SA 3169/ 00 LEX 51023). Innymi słowy, chodzi tu o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Przejawem takiej dobrowolności jest niewymuszona wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się z innym miejscem poprzez urządzenie w nim swego trwałego centrum życiowego. Dodać także należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wypowiadał się, że opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, winno być rozumiane jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Rezygnacja z prawa przebywania w lokalu może nastąpić również poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie mają okoliczności towarzyszące czynności, z którą osoba wnosząca o wymeldowanie wiąże opuszczenie lokalu przez mającego być wymeldowanym. Jak stwierdził WSA w Warszawie w wyroku z 15 lutego 2007 r. (sygn. V SA/Wa 2415/06, Lex nr 318085), z którym to stanowiskiem zgadza się skład orzekający, dla oceny zamiaru istotne jest, czy okoliczności sprawy potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. Ustalenie przesłanki wymeldowania nie powinno budzić wątpliwości. Wymeldowanie powinno być bowiem następstwem definitywnego zerwania więzi z miejscem pobytu stałego. Ustalenie wyżej opisanych materialnych przesłanek wymeldowania, istotnych z punktu widzenia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, nastąpić winno w postępowaniu administracyjnym, w toku którego organ winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające z zachowaniem zasad określonych w kodeksie postępowania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie podstawowe znaczenie zyskuje ustalenie czy opuszczenie lokalu przez skarżącego miało charakter trwały i dobrowolny. Tymczasem organy tej kwestii w sposób należyty nie wyjaśniły, nie podejmując niezbędnych czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W ocenie Sądu postępowanie dowodowe prowadzone przez organ administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie nie jest wystarczające do przyjęcia, że skarżący w sposób dobrowolny i trwały opuścił sporny lokal. Przede wszystkim zauważenia wymaga, że Wojewoda M. opierając swoje rozstrzygnięcie na dowodzie pośrednim mającym potwierdzać opuszczenie przez skarżącego w okresie od listopada lub grudnia 2012 r. spornego lokalu mieszkalnego, jaki stanowią informacje przekazane przez H. S. w dniu [...] oraz załączone przez nią pisma G. Zarządzania Nieruchomościami Sp. z o.o., nie dostrzegł, że treść tych pism nie jest spójna i pozostaje w sprzeczności, co podważa ich wiarygodność. Otóż wśród pism przekazanych przez G. Zarządzania Nieruchomościami Sp. z o.o. znajduje się oświadczenie J. S. z dnia [...]skierowane do Administracji Budynków Komunalnych "P.", w którym informuje on, że od dnia przekazania mieszkania córce nie mieszka w przedmiotowym lokalu. Jednocześnie w innym piśmie w/w Spółki z dnia [...] specjalista ds. Wspólnot Mieszkaniowych – M. G. oświadczył, że "Po wielokrotnych wizytach w lokalu Pani H. S. jako administrator Wspólnoty Mieszkaniowej L. stwierdzam, że pan J. S. nie przebywa i nie mieszka w lokalu nr [...] przy ulicy [...] od listopada 2012 r." Analizując z kolei treść powołanego przez organy wniosku H. S. z dnia [...]. trafnym zdaje się stanowisko skarżącego, że zamierzonym działaniem wymienionej jest utrudnienie mu dostępu do lokalu. Ponadto nie do przyjęcia jest odwołanie się przez organ odwoławczy do dowodu pośredniego jakim jest informacja przekazana przez H. S. w dniu [...], podczas gdy w aktach sprawy znajduje się protokół z przeprowadzenia dowodu jakim jest zeznanie świadka złożone w dniu [...]W tym miejscu zauważenia wymaga, że organ I instancji dowód ten przeprowadził z rażącym naruszeniem jednej z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, a mianowicie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu wynikającej z art. 10 § 1 k.p.a., a nadto dowód ten przeprowadzono przed dokonaniem zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania w myśl art. 61 § 4 k.p.a. Oczywistym w tej sytuacji jest dopuszczenie się przez organ I instancji naruszenia art. 79 k.p.a., który stanowi gwarancję udziału strony w czynnościach postępowania dowodowego. Konieczność respektowania ustawowych zasad gromadzenia materiału dowodowego jest tym bardziej istotna, że w rozstrzyganej sprawie rozpatrywane są sprzeczne interesy stron, które powołują przeciwstawne argumenty na poparcie swoich racji. Kontrola prawdziwości twierdzeń stron zgodnie z zasadą prawdy jest niemożliwa bez zachowania zasady postępowania administracyjnego określonej art. 79 k. p. a. Słusznie podniósł skarżący, że organ I instancji nie wziął pod uwagę jego wyjaśnień zawartych w piśmie z dnia [...], w którym skarżący kwestionował treść oświadczeń osób zamieszkujących w budynku przy ul. [...] i wskazywał, że żadna z tych osób nie mieszka na tej samej klatce schodowej na której znajduje się sporny lokal i wskazywał, że są to osoby będące w zarządzie wspólnoty mieszkaniowej bądź administratorzy i łączy je znajomość z H. S. z racji jej zatrudnienia w charakterze gospodarza domu. Jednocześnie skarżący sugerował, że bardziej wiarygodne byłoby zdanie najbliższych sąsiadów. Podkreślić należy, że zachowanie wymagań wynikających z treści art. 7, art. 10, art. 77, art. 79 k. p. a. jest bezwzględnym obowiązkiem organu. Nie przesądzając kierunku i zasadności merytorycznego rozstrzygnięcia naruszenie przez organy uprawnień procesowych strony w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy obligowało Sąd do wyeliminowania decyzji organów obu instancji z obrotu prawnego jako zapadłych z naruszeniem powołanych wyżej przepisów postępowania administracyjnego. Mając na uwadze powyższe Sąd doszedł do przekonania, że sprawa wymaga ponownej szczegółowej analizy we wskazanym wyżej kierunku, sąd administracyjny nie czyni bowiem własnych ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Taka kontrola jest jednak możliwa tylko w warunkach wyczerpujących istotę zagadnień ustaleń faktycznych i prawnych dokonanych przez organ administracyjny rozstrzygający sprawę, których w niniejszej sprawie nie poczyniono. Rozpoznając sprawę ponownie organ powinien przeprowadzić postępowanie administracyjne zapewniając czynny udział w tym postępowaniu stronie skarżącej, powinien prowadzić postępowanie zgodnie z obowiązującymi przepisami, w szczególności art. 7, art. 10, art. 77, art. 79 k. p. a., zważając, iż dowodami w sprawie mogą być jedynie dowody, o przeprowadzeniu których strona była zawiadomiona w przewidziany w przepisach sposób oraz zapewni przeprowadzenie dowodów wnioskowanych przez strony. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p. p. s. a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji . O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.