IV SA/Wa 70/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Zyglewska, , po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. R. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 70/18, odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. R. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] października 2017 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 6 czerwca 2018 r. R. R. (dalej zwany "wnioskodawczynią" lub "skrżącą"), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, składając skargę wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie Sądu pełnomocnik skarżącej określił wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 110.000 zł. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 5 marca 2018 r. wnioskodawczyni wskazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych oraz oświadczyła, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem, dwójką dzieci i matką. Posiada dom o powierzchni 86 m2, nieruchomość rolną o pow. 14,86 ha wraz zabudowaniami, ciągnik, samochód oraz 16 sztuk bydła. Wskazała, że wraz z mężem utrzymuje się z prowadzenia gospodarstwa rolnego z dochodem miesięcznym w kwocie ok. 1.500 zł, uzupełniającej działalności gospodarczej w postaci handlu i produkcji wyrobów cukierniczych (w wysokości ok. 3.300 zł rocznie) oraz korzysta z zasiłku rodzinnego. Nadto matka skarżącej otrzymuje emeryturę rolniczą w wysokości ok. 1.000 zł wraz z zasiłkiem 200 zł z tytułu przekroczenia 75 roku życia. Do wydatków miesięcznych wnioskodawczyni zaliczyła opłatę: za energię elektryczną (ok. 800 zł), wodę (ok. 100 zł), podatki (ok. 100 zł) oraz bilet syna (60 zł) i koszty leków matki (ok. 600 zł). Na podstawie zarządzenia z dnia 4 kwietnia 2018 r. wnioskodawczyni została wezwana do uzupełnienia złożonego wniosku przez nadesłanie dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jej pełną sytuację finansową. Powyższe wezwanie pozostało bez odpowiedzi. W dniu 23 kwietnia 2018 r. wpłynęło do akt sprawy pismo uczestnika postępowania [...] S.A. z siedzibą w [...] wraz z potwierdzeniem dokonania wypłaty odszkodowania skarżącej w kwocie 16.870 zł w dniu 21 listopada 2017 r. Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2018 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie wobec niepełnego przedstawienia sytuacji majątkowej i dochodów. W sprzeciwie, złożonym w ustawowym terminie od powyższego postanowienia, pełnomocnik skarżącej wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu argumentował, iż dane zawarte w formularzu PPF są wystarczające do prawidłowej oceny sytuacji finansowej skarżącej, a art. 255 p.p.s.a. powinien być stosowany wyjątkowo. Do pisma nie dołączono żadnych dokumentów obrazujących sytuację majątkową wnioskodawczyni. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 i § 2 z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018 r., poz. 1302; dalej "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W świetle powyższego szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07; z 12 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FZ 162/17). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione, tak aby Sąd miał przekonanie, co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06). Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa (por. postanowienia NSA z 30 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 853/11 oraz z 7 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 154/12 i II FZ 155/12). Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową strony skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie obejmują jedynie wpis sądowy od skargi w wysokości 2.000 zł (błędnie określony przez referendarza na kwotę 1.100 zł). Jak stanowi bowiem § 1 punkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r., Nr 221, poz. 2193 ze zm.) minimalny wpis przy wartości przedmiotu zaskarżenia określonej w wysokości ponad 100.000 zł wynosi nie mniej niż 2.000 zł. Podkreślić należy, że strona wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, przedstawiając niezbędną dokumentację źródłową oraz składając stosowne, układające się w logiczną całość, oświadczenia. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady oraz okoliczności faktyczne sprawy, należy stwierdzić, iż referendarz sądowy wydając zaskarżone postanowienie prawidłowo ustalił, że brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku. Wnioskodawczyni we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczyła, że na dochód jej rodziny składają się wpływy z tytułu: gospodarstwa rolnego prowadzonego wraz z mężem, ubocznej działalności gospodarczej oraz emerytury rolniczej jej matki. Skarżąca wezwana do uzupełnienia wniosku nie przedstawiła żadnych dokumentów źródłowych, a w sprzeciwie stanęła na stanowisku, że dane zawarte w urzędowym formularzu PPF są wystarczające do oceny jej sytuacji finansowej. Niedopełnienie obowiązku przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 P.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy (zob. np. postanowienia NSA z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, z 18 października 2011 r., sygn. akt II GZ 460/11, z 15 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 175/12). Odnosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, iż nie dysponuje środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. We wniosku o przyznanie prawa pomocy powołała się na trudną sytuację finansową, jednakże nie starała się w żaden sposób potwierdzić tej sytuacji stwierdzając, że wszelkie dane zawarła już w formularza o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego skarżąca nie wykonała wezwania do złożenia dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jej sytuację finansową pozwalających na prawidłową ocenę jej stanu majątkowego i nie nadesłała stosownych dokumentów potwierdzających sposób pokrywania kosztów codziennego utrzymania. Wobec tego stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie ujawniła wszystkich danych dotyczących jej sytuacji materialnej i finansowej, czym pozbawiła Sąd możliwości pełnej oceny kondycji finansowej jej gospodarstwa domowego. Uwzględnienie żądania jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji w zakresie wysokości dochodów strony i wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie. Dopiero zestawienie tych wielkości umożliwia stwierdzenie, czy stronę stać na poniesienie kosztów sądowych. Natomiast bierna postawa i uchylanie się, mimo wezwania, od przedłożenia wszystkich dokumentów poświadczających twierdzenia skarżącej, skutkuje brakiem możliwości do pozytywnego rozpoznania jej wniosku. Nadto nie można pominąć faktu, iż skarżącej zostało wypłacone odszkodowanie w wysokości 16.870 zł ustalonej zaskarżoną decyzją, które wielokrotnie przekracza wysokość wpis sądowego określonego w niniejszej sprawie. W konsekwencji nie można uznać, iż wnioskodawczyni przedstawiła wiarygodne oświadczenia, a tym samym określić jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Zgodnie ze stanowiskiem prezentowym w orzecznictwie uchylanie się strony od obowiązków związanych z wykazywaniem sytuacji majątkowej, nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy (na podstawie art. 255 p.p.s.a.), czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, z 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, z 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). Za błędne należało zatem uznać przekonanie skarżącej o braku podstaw do wezwania o przedłożenie dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów oraz dodatkowego oświadczenia. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ciężar udowodnienia braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Stosownie bowiem do art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne (nie budzące wątpliwości) dane o jej stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach. W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie należało zatem utrzymać w mocy, bowiem wnioskodawczyni nie wykazała, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i 3, art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.