IV SA/Wa 716/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] grudnia 2017 r. znak: [...]w przedmiocie ustalenia odszkodowania postanawia: odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. J. M. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego na urzędowym formularzu (PPF) oświadczenia z dnia 17 kwietnia 2018 r. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz nadesłanych na wezwanie dokumentów źródłowych i dodatkowego oświadczenia z dnia 4 czerwca 2018 r. wynika, że skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym z żoną (D. M.), dwiema córkami (P. M. i M. M.) i synem (S. M.). D. M. otrzymuje wynagrodzenie ze stosunku pracy w średniej wysokości 3.060,58 zł miesięcznie. J. M. obecnie nie zarobkuje i pomaga rodzicom, w szczególności poprzez opiekę nad ojcem. W zamian otrzymuje około 200 zł, a ponadto rodzice partycypują w kosztach wspólnych zakupów. Obie córki wnioskodawcy, w związku z kontynuowaniem nauki na studiach, mieszkają poza miejscem zamieszkania rodziców. Jedna z nich (P. M.) podjęła pracę na czas określony (wedle umowy, której kopię skarżący złożył do akt sprawy - od 26 marca do 25 czerwca bieżącego roku) za wynagrodzeniem w wysokości 2.300 zł brutto miesięcznie. Druga z córek otrzymuje natomiast stypendium w wysokości 400 zł. Wydatki ponoszone na studia córek i szkołę syna pochłaniają w sumie, wedle oświadczenia zawartego w rubryce nr 11 formularza wniosku, około 650 zł miesięcznie. Ponadto J. M. wykazał następujące wydatki: opłaty za mieszkanie (560 zł miesięcznie), energia elektryczna (200 zł miesięcznie), gaz (100 zł miesięcznie), leki (100 zł miesięcznie), kredyt (150 zł miesięcznie). Skarżący oświadczył, że razem z żoną jest właścicielem mieszkania o powierzchni 55 m2 oraz nieruchomości o powierzchni 0,8 ha. Nie wykazał innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do treści art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. W świetle art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedmiotowy wniosek należałoby zatem uwzględnić, jeżeli wykazane przez J. M. możliwości płatnicze uprawniałyby do twierdzenia, że bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Ustalenie, czy zachodzi taka sytuacja wymaga określenia relacji kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie do wykazanych przez skarżącego możliwości płatniczych. Wpis od skargi na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] grudnia 2017 r. znak: [...], do którego uiszczenia wezwano skarżącego zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału IV z dnia 5 marca 2018 r., wynosi 200 zł (§ 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Jest to najwyższa opłata sądowa w przedmiotowej sprawie. Wysokość, ewentualnie należnych, innych opłat sądowych, jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, czy wpis od skargi kasacyjnej lub zażalenia, jednorazowo nie przekroczy 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192; § 3 i § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie się wiązać z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Środki utrzymania pięcioosobowej rodziny skarżącego, w tym wynagrodzenia D. M. (3.060,58 zł netto miesięcznie) i P. M. (2.300 zł brutto miesięcznie), stypendium M. M. (400 zł) i kwoty przekazywane J. M. przez rodziców za opiekę sprawowaną nad ojcem (200 zł), wynoszą w sumie około 5.330 zł miesięcznie. Zakładając zaś, że do P. M. nie jest obecnie zatrudniona (umowa o pracę, której kopię skarżący złożył do akt sprawy, została zawarta na okres do 25 czerwca 2018 r.), środki, jakimi dysponuje pięcioosobowa rodzina to około 3.660 zł miesięcznie. Z kolei wykazana przez skarżącego kwota miesięcznych wydatków (opłaty za mieszkanie, energia elektryczna, gaz, leki, studia córek, szkoła syna, kredyt) wynosi w sumie około 1.760 zł miesięcznie. Nawet więc przy założeniu, że P. M. nie osiąga obecnie dochodu z tytułu zatrudnienia, to po odliczeniu wykazanych przez skarżącego wydatków, do dyspozycji Państwa [...] pozostaje około 1.900 zł miesięcznie. Uwzględniając przy tym aktualny poziom cen dóbr i usług, niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, których skarżący nie wykazał w przedstawionym zestawieniu, jak wyżywienie, czy ubranie, a także biorąc pod uwagę, że w zamian za opiekę sprawowaną przez J. M., rodzice partycypują we kosztach zakupów środków niezbędnych synowi i jego rodzinie, nie można przyjąć, że wygospodarowanie 200 zł na wpis od skargi, bądź 100 zł na inne, ewentualnie należne w przyszłości opłaty sądowe, spowoduje uszczerbek koniecznego utrzymania skarżącego i jego rodziny. Z rachunku bankowego M. M., z którego wyciągi za okres od 7 lutego do 6 maja bieżącego roku skarżący złożył do akt sprawy, zgodnie z tym, co stwierdził w dodatkowym oświadczeniu z dnia 4 czerwca 2018 r., regulowano płatności za media. W okresie ujętym na najpóźniejszym z wyciągów suma wpłat na rachunek wyniosła 6.462,97 zł, a suma obciążań – 6.343,97 zł. Chociaż dokonywano z niego także innych przelewów, których nie sposób jednoznacznie zakwalifikować jako konieczne wydatki (np. 10 kwietnia 2018 r. - przelew na kwotę 800 zł; 27 kwietnia 2018 r. – przelewy na kwoty 200 zł i 550 zł), to na koniec okresu ujętego w nadesłanych wyciągach saldo rachunku wyniosło 177,24 zł. Należy ponadto uwzględnić, że obecnie – w okresie wakacyjnym – wydatki ponoszone na studia córek powinny być niższe niż w czasie roku akademickiego, co z pewnością sprzyja wygospodarowaniu dodatkowych środków na opłaty sądowe w sprawie wszczętej skargą na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 20 grudnia 2017 r. Trzeba wreszcie podkreślić, że koszty sądowe należy natomiast traktować jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r. sygn. akt II OZ 1125/11. Niepublikowane. Dostępne: Lex nr 1070506, https://cbois.nsa.gov.pl/). Dlatego wydatki ponoszone na spłatę zaciągniętych kredytów lub pożyczek zasadniczo nie mają pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 486700 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W opisanych okolicznościach, uwzględniwszy wysokość opłat sądowych w sprawie wszczętej skargą na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] grudnia 2017 r., kwotę środków pozostających do dyspozycji pięcioosobowej rodziny skarżącego, wykazaną przez niego wysokość wydatków gospodarstwa domowego i poziom innych cen dóbr i usług niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a także charakter części z wykazanych przez stronę obciążeń budżetu domowego (opłaty za studia, raty kredytu), nie można stwierdzić, że J. M. wykazał, iż poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek koniecznego utrzymania jego i jego rodziny. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.