IV SA/Wa 722/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi H. W. na decyzję Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za wyłączenie gruntów z produkcji leśnej z naruszeniem prawa postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy H. W. (dalej: "skarżący") wniósł skargę na decyzję Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z dnia [...] grudnia 2016 r. w przedmiocie ustalenia opłaty za wyłączenie gruntów z produkcji leśnej z naruszeniem prawa. W dniu 6 kwietnia 2016 r. skarżący zwrócił się do Sądu z wnioskiem o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że w ubiegłym roku uzyskał dochód w wysokości 18.892,25 zł, co daje 1574,35 zł miesięcznie. Oświadczył, że nie jest w stanie osiągać wyższych dochodów, bowiem przeszedł dwa zabiegi kardiologiczne i ubiega się o uzyskanie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Skarżący wraz z żoną mieszka u syna – zajmują pokój o pow. 13 m2 w domu o pow. 102 m2. Podał, że zgromadził oszczędności w wysokości 460 zł, jest właścicielem samochodu osobowego Ford Mondeo, rok produkcji 1999, o wartości poniżej 5000 zł. Żona skarżącego uzyskuje dochód w wysokości 657 zł netto miesięcznie z tytułu emerytury. Wymienił następujące wydatki: leki od 250 do 33 zł, koszty utrzymania gospodarstwa domowego – 1300 zł, telewizja cyfrowa – 39,99 zł, paliwo – 200 zł. Do wniosku skarżący dołączył kopie dwóch zeznań PIT-11 i PIT -36L za rok 2015. Zarządzeniem z dnia 7 kwietnia skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie: 1) wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego oraz jego żonę rachunków bankowych (zarówno prywatnych jak i firmowych) z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z wykazaniem zestawienia wszelkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldem rachunków), 2) dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanego przez żonę skarżącego dochodu z tytułu emerytury (np. kopii decyzji o przyznaniu świadczenia emerytalnego) oraz z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, 3) wyszczególnienia wydatków określonych jako "koszty utrzymania gospodarstwa domowego – około 1300 zł miesięcznie" (o których mowa w rubryce nr 11 formularza). W piśnie z dnia 19 kwietnia 2016 r. skarżący podał, że na koszty utrzymania w wysokości 1300 zł miesięcznie składają się: opłaty za zakupy spożywcze, chemiczne i inne od 600 do 800 zł, opłata za energię elektryczną – 300 zł, inne wydatki (odzież, naprawa samochodu itp.) – od 200 do 400 zł. Z wyjaśnień skarżącego wynika, że pozostałe opłaty związane z utrzymaniem domu ponosi syn, natomiast opłaty za energię ponosi skarżący wraz z żoną - jako wkład w dbałość o dom, w którym mają jeden pokój do dyspozycji. Ponadto skarżący przesłał wyciągi za okres trzech miesięcy z konta własnego oraz z konta żony (z których wynika, że nie przeprowadzono żadnych operacji finansowych w tym okresie), kopię decyzji o waloryzacji emerytury żony skarżącego, kopię zeznania o wysokości dochodu w roku podatkowym 2015 z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej. Rozpoznając wniosek zważono co następuje: Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla sienie i rodziny. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest w jego sytuacji niemożliwe. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Należy także podkreślić, że skarżący nie przedstawił dokumentów ani oświadczenia dotyczących jego dochodów uzyskiwanych w 2016 r., zadeklarował natomiast, że w 2015 r. uzyskał dochód w wysokości 18.892, 25 zł, co daje średnio 1574,35 zł miesięcznie. W celu udokumentowania dochodów za 2015 r. przedłożył: kopie 2 informacji PIT-11, z których wynika, że w 2015 r. uzyskał przychód (dochód) z tytułu zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w wysokości 9 814,46 zł oraz z tytułu emerytury – renty oraz innych świadczeń – 4 897, 77 zł, oraz kopię PIT-36L, z którego wynika, że w 2015 r. przychód z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej wyniósł 140 572,26 zł, koszty zyskania przychodu wyniosły 136 392,24 zł, zatem dochód wyniósł 4 180,02 zł. W ocenie referendarza sądowego, o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zauważyć bowiem należy, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. o odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić bowiem należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Dlatego też nie można oprzeć oceny sytuacji materialnej skarżącego wyłącznie na podstawie wysokości dochodu ustalonego na użytek podatku dochodowego. Prowadzenie nadal działalności gospodarczej oznacza, że jest ona dla wnioskodawcy rentowna i opłaca się ją prowadzić. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje pogląd, że nawet fakt ponoszenia straty z działalności gospodarczej nie jest wystarczającą przesłanką do przyjęcia zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w sytuacji gdy skarżący mimo to swoją działalność nadal kontynuuje. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych). Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej (por. post. NSA z 25 września 2012r., sygn. akt I GZ 228/12, dostępne www.cbois.nsa.gov.pl). W tej sytuacji nie ma powodów do taktowania skarżącego w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Z przedstawionych dokumentów oraz oświadczeń skarżącego wynika, że przychód z działalności pozwala na poniesienie kosztów jej prowadzenia oraz poniesienie koniecznych kosztów utrzymania skarżącego i jego żony. Skarżący nie wskazał, by miał zaległości w bieżących opłatach. Należy podkreślić, że poprzez przyznanie prawa pomocy nie można obciążać Skarbu Państwa kosztami prowadzenia prywatnej działalności gospodarczej nastawionej na zysk. Wydatki na prowadzenie działalności gospodarczej, które należą do sfery prywatnych decyzji skarżącego nie mogą wyprzedzać obowiązku poniesienia należności publicznoprawnych, jakimi są koszty sądowe od spraw zainicjowanych przez skarżącego. Podkreślenia również wymaga, że mimo trudniej – jak twierdzi skarżący – sytuacji finansowej ciągle prowadzi on działalność gospodarczą (co wynika z internetowej ogólnodostępnej informacji w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej – www.firma.gov.pl). Zatem skoro skarżący w 2015 r. był w stanie pokryć koszty prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości 136 392,24, a nie przedstawił informacji czy dokumentów, z których by wynikało, że jego sytuacja w 2016 r. uległa pogorszeniu, w związku z tym uznać należy, że brak jest podstaw do przyjęcia, że nie jest on w stanie wygospodarować środków pieniężnych na pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.