IV SA/Wa 773/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska - Bigiej po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...] w przedmiocie niewyrażenia zgody na zmianę przeznaczenia gruntów leśnych na użytek rolny postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy J. S. (dalej: "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. w przedmiocie niewyrażenia zgody na zmianę przeznaczenia gruntów leśnych na użytek rolny. W skardze tej zawarł także wniosek o przyznanie prawa pomocy. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF skarżący wskazał, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. W części domu mieszka matka skarżącego, ale prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Jako składniki majątku wymienił: dom ok. 70 m2 (stary, o wartości ok. 20.000 zł), nieruchomości rolną (80 arów łąki, 1,5 ha lasu, ok. 2 ha gruntów ornych), zabudowania gospodarcze (obora, stodoła, budynek gospodarczy), dom o pow. ok. 120 m2, w którym mieszka córka z rodziną. Wskazał, że żona uzyskuje dochód w wysokości 1 400 zł netto z tytułu umowy o pracę, sam skarżący oświadczył, że pracuje dorywczo. Z informacji zawartych we wniosku wynika ponadto, że skarżący zaciągnął pożyczkę w wysokości 5 000 zł. Podał, że koszty utrzymania domu wynoszą: ogrzewanie 600-800 zł, media – 60 zł, energia elektryczna – 150 zł, leki – 200 zł. Zarządzeniem z dnia 19 kwietnia 2016 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie: 1) wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego oraz jego żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z wykazaniem zestawienia wszelkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldem rachunków), ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu kont bankowych; 2) dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez żonę skarżącego dochodów (np. zaświadczenia z zakładu pracy), 3) oświadczenia skarżącego w sprawie wysokości dochodów uzyskiwanych przez niego z "prac dorywczych" (przeciętnie w miesiącu), o czym mowa we wniosku, 4) kopii dokumentów wskazujących wysokość kosztów utrzymania domu (w tym opłat za ogrzewanie w wysokości 600 - 800 zł) oraz wyjaśnienia, czy w związku z zamieszkiwaniem w części domu matki skarżącego, ponosi ona koszty utrzymania domu (w tym wskazanych opłat za ogrzewanie), jeżeli tak – to w jakiej części, 5) kopii umowy pożyczki, na którą powołuje się skarżący we wniosku wraz z harmonogramem spłat rat tej pożyczki, 6) wyjaśnienia, czy skarżący starał się o dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych za 2014 i 2015 r., ewentualnie o inne formy pomocy z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jeżeli tak, to należy wskazać, czy je otrzymał i w jakiej wysokości oraz nadesłać kopię decyzji właściwego organu administracji o przyznaniu dopłaty bezpośredniej lub innej formy pomocy; W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał: - oświadczenie, ze nie posiada rachunków za zakup węgla i drewna, ponieważ materiały te zakupił na targu od prywatnych osób, - oświadczenie, że jego matka partycypuje w kosztach opłat za energię elektryczną, wodę oraz opał na zimę; - oświadczenie, ze nie pobiera dopłat do gruntów rolnych z ARiMR oraz nie korzysta w innych form pomocy z ARiMR; - oświadczenie, z którego wynika, że uzyskuje dochód z tytułu prac dorywczych w wysokości około 1500 zł miesięcznie; - zaświadczenie z zakładu pracy, z którego wynika, że żona skarżącego jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony i tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości 1817,86 zł netto miesięcznie (2506,07 zł brutto); - wyciąg z konta bankowego żony skarżącego; - kopie dokumentów dot. opłat za energię elektryczną, wodę, odpady komunalne, ubezpieczenia KRUS oraz podatku od gruntów rolnych; - kopię harmonogramu spłaty pożyczki (rata miesięczna - 217 zł) Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzono, co następuje: Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na podstawie wszystkich przedstawionych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń ustalono, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną. Jest właścicielem domu oraz nieruchomości rolnej (3,7794 ha). Żona skarżącego uzyskuje dochód w wysokości ok. 1800 zł, zaś skarżący z tytułu prac dorywczych uzyskuje dochód – jak wynika z jego oświadczenia - średnio 1500 zł miesięcznie. Jako zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał: media 60 zł, energię elektryczną – 150 zł, leki - 200 zł, ogrzewanie: 600-800 zł oraz konieczność spłaty pożyczki w wysokości 5000 zł (rata miesięczna 217 zł). Odnosząc się do wskazanych przez skarżącego kosztów ogrzewania w wysokości 600 – 800 zł, trudno przyjąć, że skarżący ponosi tak wysokie koszty ogrzewania co miesiąc. Doświadczenie życiowe i zasady logiki pozwalają na stwierdzenie, że zapewne w miesiącach letnich koszty ogrzewania domu drewnem i węglem są zdecydowanie niższe. Dodatkowo skarżący oświadczył, że jego matka zamieszkująca w części domu, lecz prowadząca oddzielnie gospodarstwo domowe, partycypuje w kosztach opłat za energię elektryczną, wodę oraz opał, choć – mimo wezwania – nie wskazał w jakiej części. Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie referendarza sądowego koszty utrzymania domu wskazane przez skarżącego w łącznej wysokości 1110 zł (ogrzewanie – 800 zł, media – 60 zł, prąd – 150 zł), zostały przez skarżącego zawyżone. Referendarz sądowy nie dał wiary oświadczeniu skarżącego, że aktualnie przeznacza on na ogrzewanie domu kwotę 800 zł miesięcznie. Także fakt zaciągnięcia pożyczki w banku w wysokości 5 000 zł, nie może przemawiać za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Korzystanie z kredytów bankowych oznacza, że osoba zaciągająca pożyczkę posiada zweryfikowaną przez profesjonalną instytucję finansową zdolność kredytową, a dodatkowo, że otrzymała i dysponowała określoną w umowie kredytowej kwotą. Co do konieczności spłaty zaciągniętego kredytu, należy podkreślić, że w orzecznictwie sądowym ustabilizował się pogląd, że obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która obliguje do przyznania prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez skarżącego. Spłata kredytów nie może być uznawana za wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie, mając na uwadze całokształt okoliczności, należało dojść do wniosku, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna jest tego rodzaju, że uzasadnia wyjątkowe potraktowanie poprzez odstąpienie od zasady ponoszenia kosztów sądowych z własnych środków i przerzucenie kosztów tego postępowania na Państwo. Skarżący i jego żona uzyskują łącznie dochód w wysokości ok. 3300 zł netto miesięcznie, posiadają majątek (dom, nieruchomość rolną). W tej sytuacji uznano, że skarżący nie wykazał, że nie ma środków na utrzymanie i nie jest w stanie wygospodarować środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania. W ocenie referendarza sądowego odmowa przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie nie pozbawi skarżącego prawa do sądu, bowiem na obecnym etapie postępowania zobowiązany jest do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł, a po przeanalizowaniu sytuacji materialnej skarżącego, należało dojść do wniosku, że kwota ta nie stanowi bariery uniemożliwiającej skorzystanie przez skarżącego z drogi sądowej. Podnoszona przez niego we wniosku kwestia zawiłości i stopnia skomplikowania sprawy, nie stanowi okoliczności uzasadniającej przyznanie adwokata lub radcy prawnego, bowiem jak już wyżej wskazano, o przyznaniu prawa pomocy rozstrzyga się w oparciu o kryteria majątkowe (ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.