IV SA/Wa 791/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska (spr.) Sędzia WSA Jakub Linkowski, Protokolant Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2009 r. sprawy ze skargi D. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] marca 2009 r. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania D. L., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 2009 r. orzekającą o wymeldowaniu D. L. z miejsca pobytu stałego – z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda podał, iż w dniu 5 lutego 2007 r. na wniosek A. L. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w przedmiocie wymeldowania D. L. z miejsca pobytu stałego. Prezydent W. w dniu [...] października 2007 r. wydał decyzję orzekającą o wymeldowaniu wymienionego z miejsca pobytu stałego, jednak Wojewoda [...] w dniu [...] kwietnia 2008 r. decyzję tę uchylił i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W dniu [...] stycznia 2009 r. Prezydent W. ponownie orzekł o wymeldowaniu D. L. z miejsca pobytu stałego – z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Rozpoznając odwołanie od powyższej decyzji organ odwoławczy wskazał, iż w myśl art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych do wydania decyzji w sprawie wymeldowania konieczne jest spełnienie warunku faktycznego opuszczenia miejsca dotychczasowego pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, bez dokonania obowiązku wymeldowania się. Zdaniem Wojewody w sprawie takie przesłanki zostały spełnione, a potwierdza to zebrany materiał dowodowy. Ustalono, iż D. L. w 2002 r. wyjechał do Irlandii w celach zarobkowych, a do lokalu przy ul. [...] nie przyjeżdża od 2006 r., nie kontaktuje się z A. L. ani z własnymi dziećmi. Taki stan rzeczy potwierdziła A. L., oraz przesłuchani w charakterze świadków sąsiedzi – A. M., E. M. i S. O. Dodatkowo J. F. zeznał, iż w przedmiotowym lokalu nie ma rzeczy należących do D. L. Pomimo kilkukrotnie przeprowadzonych kontroli policyjnych pod wymienionym adresem nigdy nie udało się zastać D. L. Z wyjaśnień samego zainteresowanego wynika natomiast, że ostatni raz w lokalu przy ul. [...] nocował w 2006 roku, zaś ostatni raz przebywał w nim pod koniec października 2007 r. Wskazał, że lokal odwiedza co 2 – 3 miesiące kiedy widuje się z dziećmi, nie posiada jednak do niego kluczy. Oświadczył, że w 2010 r. chciałby wrócić do Polski i zamieszkać w miejscu stałego zameldowania. Oceniając zebrany materiał dowodowy Wojewoda nie dał wiary zeznaniom zainteresowanego i uznał, iż opuszczenie miejsca pobytu stałego przez D. L. miało charakter dobrowolny. Powołał się m.in. na protokół sprawy rozwodowej, w którym zainteresowany oświadczył, iż od 2004 r. nie przyjeżdża do Polski. W ocenie Wojewody zebrany materiał dowodowy jest wystarczający. Zeznania świadków są spójne i wzajemnie się uzupełniają, ponadto potwierdzają je notatki policyjne. Na powyższą decyzję Wojewody [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł D. L., reprezentowany przez adwokata, zarzucając jej: - niewłaściwe zastosowanie i interpretację art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, polegające na przyjęciu iż skarżący opuścił miejsce pobytu stałego, podczas gdy jego nieobecność w kraju nigdy nie była dłuższa niż 2 miesiące, - niewłaściwe zastosowanie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa poprzez błędne przyjęcie, iż wynik sprawy rozwodowej, w której został złożony do sądu wniosek o ustalenie sposobu korzystania z przedmiotowego lokalu nie jest zagadnieniem wstępnym w prowadzonym postępowaniu administracyjnym o wymeldowanie, - przeprowadzenie postępowania w sposób nierzetelny, poczynienie ustaleń nieprawdziwych, sprzecznych ze stanem faktycznym, w szczególności poprzez bezzasadne przyjęcie, że skarżący opuścił mieszkanie dobrowolnie i trwale, gdy w rzeczywistości opuszczenie lokalu było przymusowe. Podnosząc powyższe naruszenia wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżący od 2005 r. przebywa w Irlandii, a opuszczenie mieszkania spowodowane było wyjazdem zarobkowym. Nie ma ono charakteru trwałego, bowiem jego nieobecność w kraju nigdy nie była dłuższa niż 2 – 3 miesiące. Zdaniem skarżącego złożony wniosek o wymeldowanie ma na celu pozbawienie go prawa do lokalu w trakcie trwania sprawy rozwodowej. Skarżący jest w konflikcie z żoną i teściami, którzy mieszkają w tym samym budynku i z tego powodu podczas wizyt u dzieci nie nocuje w spornym lokalu. Zaznaczył ponadto, iż w mieszkaniu pozostały jego rzeczy osobiste, a kluczy od mieszkania nie posiada dlatego, że żona pozmieniała zamki w drzwiach. Zdaniem skarżącego decyzje o wymeldowaniu oparto na niesprawdzonych informacjach pochodzących od żony i od mieszkańców budynku, którzy są zaprzyjaźnieni z jego teściami, w dodatku te same osoby są świadkami w sprawie rozwodowej. Skarżący zaznaczył, iż jego wolą jest zamieszkiwanie w lokalu nr [...] przy ul. [...], nigdy się z tego lokalu nie wyprowadził dobrowolnie, ponadto ma zamiar przebywać w nim po powrocie do kraju. W tej sytuacji, w jego ocenie, przeprowadzona w toku postępowania wyjaśniającego kontrola jest niesumienna i nierzetelna, zaś decyzje oparto na błędnym stanie faktycznym, niesprawdzonych informacjach pochodzących od żony oraz kilku mieszkańców budynku. D. L. wskazał także, iż w toku prowadzonego postępowania administracyjnego wniesiono o jego zawieszenie, do czasu rozstrzygnięcia przez sąd powszechny, w ewentualnym wyroku rozwodowym, sposobu ustalenia korzystania z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Wniosek ten nie został jednak przez organy orzekające w sprawie uwzględniony, a jego zdaniem powinny one powstrzymać się od wydania rozstrzygnięcia do czasu zakończenia sprawy o rozwód. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialno-prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (D.U. z 2006 r. Nr 139 poz. 993 ze zm.) stanowiący, iż organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona wtedy, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić tylko wtedy, gdy dana osoba fizyczna nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe. Rezygnacja z przebywania w lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale również w sposób dorozumiany - poprzez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Za równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu przyjmuje się także sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtowała się bowiem wykładnia art. 15 ust. 2 ustawy stanowiąca, że w sytuacji gdy opuszczenie lokalu mogło nastąpić na skutek stawianych przeszkód, to o opuszczeniu lokalu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (vide: wyrok NSA z dnia 13 września 2006 r., sygn. akt II OSK 1069/05, Lex nr 360269). W ocenie Sądu, rozstrzygnięcia organów administracji o wymeldowaniu D. L. z miejsca pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. są zgodne z prawem, ponadto uwzględniają wykładnię przepisów dotyczących wymeldowania, jaka została ukształtowana na tle wyroków sądów administracyjnych. Postępowanie administracyjne w rozpoznawanej sprawie zostało przeprowadzone zgodne z regułami wynikającymi z Kpa. Zebrany materiał dowodowy został oceniony w sposób prawidłowy, wyciągnięto z niego logiczne wnioski, które znalazły się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Przede wszystkim na wstępie należy wskazać, iż w postępowaniu administracyjnym dotyczącym wymeldowania danej osoby badaniu podlega jedynie przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 maja 2002 r., sygn. K 20/01 wskazał m.in., iż obowiązek meldunkowy służy prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji. Organ meldunkowy nie rejestruje uprawnień do lokalu, lecz gromadzi informacje w zakresie danych o miejscu pobytu osoby. Ewidencja ludności służy rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Pomimo tego, że przedmiotowy wyrok TK nie odnosił się bezpośrednio do przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, to jego wejście w życie miało bezpośredni wpływ na zakres jego stosowania. Przepis ten, pomimo braku dostosowania jego treści do nowej sytuacji prawnej, nie mógł być stosowany w części, w jakiej odsyłał do art. 9 ust. 2 tej ustawy. W konsekwencji stwierdzić należy, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego spowodowało faktycznie, iż przestała istnieć przesłanka związana z utratą uprawnienia wymienionego w art. 9 ust. 2 tej ustawy, czyli utratą prawa do lokalu (vide: wyrok NSA z dnia 1 lutego 2006 r., sygn. akt II OSK 482/05, Lex nr 196690). W związku z tym z ram postępowania administracyjnego w sprawie wymeldowania usunięte zostało cywilnoprawne uprawnienie do lokalu. Zaznaczyć wobec tego należy, że ani dla organów administracji publicznej, ani dla sądu administracyjnego nie ma znaczenia tytuł prawny skarżącego do lokalu. Tym samym decyzja o wymeldowaniu nie pozbawia skarżącego prawa do lokalu, służy jedynie celem ewidencyjnym. W związku z tym rozstrzygnięcie organów oparte na badaniu przesłanki faktycznego opuszczenia przez skarżącego miejsca pobytu stałego należy uznać za trafne i zgodne z obowiązującym prawem. Nie można organom administracji także zarzucić, co czyni skarżący, bezpodstawnego przyjęcia, że D. L. opuścił miejsce pobytu stałego, w sytuacji gdy jego nieobecność w kraju nie była nigdy dłuższa niż 2 miesiące. Przesłanką wymeldowania z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest okoliczność nieprzebywania w lokalu, a nie fakt nieobecności w kraju. Nie mają zatem znaczenia podnoszone zarzuty, iż skarżący przebywa w Polsce średnio co 2 – 3 miesiące w sytuacji, skoro podczas tych wizyt nie przebywa w lokalu, z którego został wymeldowany. Okoliczność niezamieszkiwania w lokalu nr [...] przy ul. [...] potwierdzają zeznania świadków, notatki policyjne i sam zainteresowany w swych oświadczeniach okoliczności tej nie kwestionuje. W potwierdzonym za zgodność z oryginałem protokole rozprawy rozwodowej z dnia [...] 08.2008, znajdującym się w aktach sprawy, skarżący stwierdził, że od końca 2004 r. nie przyjeżdża do Polski, i że mieszka w Irlandii (vide k. 106). W oświadczeniach składanych w sprawie niniejszej skarżący stwierdza, że przyjeżdża do Polski co 2-3 miesiące, ale będąc w Polsce nie odwiedza swojego miejsca zamieszkania – co potwierdził w rozmowie z pracownikiem organu. W tej sytuacji już sama postawa skarżącego pozwala na przyjęcie, iż nie jest on zainteresowany dalszym zamieszkiwaniem w przedmiotowym lokalu. Oceny tej nie zmienia twierdzenie skarżącego, że zamierza mieszkać w tym lokalu w przyszłości. Niezasadne są również zarzuty skarżącego co do przeprowadzenia postępowania w sposób nierzetelny, poczynienia ustaleń nieprawdziwych, sprzecznych ze stanem faktycznym, a w szczególności bezzasadnego przyjęcia, że skarżący opuścił mieszkanie dobrowolnie i trwale, gdy w rzeczywistości opuszczenie lokalu było przymusowe. Z analizy akt sprawy wynika, iż pierwsza decyzja Prezydenta W. z dnia [...] października 2007 r. o wymeldowaniu skarżącego z przedmiotowego lokalu została przez organ odwoławczy uchylona, z uwagi na nieprawidłowo przeprowadzone postępowanie wyjaśniające i brak kluczowych ustaleń dla rozstrzygnięcia sprawy. Ponownie zbierając materiał dowodowy organy przesłuchały świadków – wnioskodawczynię A. L., sąsiadów – S. O., J. F., E. M. i A. M. (będących jednocześnie teściami skarżącego) oraz samego skarżącego, ponadto wystąpiły do Policji z wnioskiem o kontrolę meldunkową. Zebrany materiał dowodowy potwierdza, iż od kilku lat D. L. nie zamieszkuje w lokalu nr [...] przy ul. [...]. W ocenie Sądu organ zasadnie dał wiarę zeznaniom S. O., J. F., E. M., A. M. i A. L. Są one logiczne spójne. E. M., A. M. i A. L. są co prawda ze sobą spokrewnieni (rodzice i córka), jednak ich wersję zdarzeń potwierdzają zeznania S. O. i J. F. którzy, jak wynika z akt sprawy, są dla nich osobami obcymi. Zaznaczyć przy tym należy, iż organ administracji ustalając ewentualnych świadków w sprawie brał pod uwagę tylko osoby na stałe zameldowane przy w budynku przy ul. [...] w W. Świadczy to o staranności w prowadzeniu postępowania wyjaśniającego. Nie ma znaczenia dla prawidłowości rozstrzygnięcia okoliczność, iż osoby, które zeznawały jako świadkowie w przedmiotowej sprawie, są również świadkami na rozprawie rozwodowej. Są to dwa odrębne i niezwiązane ze sobą postępowania, a osoby składające zeznania były pouczane o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Również z notatki Policji z dnia 6 sierpnia 2008 r., sporządzonej po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego wynika, iż D. L. nie zamieszkuje w lokalu nr [...] przy ul. [...]. Także z protokołu oględzin lokalu sporządzonego w dniu 25 września 2008 r. wynika, że w lokalu nie ma rzeczy skarżącego, nie zaprzeczał temu zresztą sam skarżący. Nic nie wskazuje także na to, że opuszczenie przedmiotowego lokalu przez D. L. było przymusowe. Skarżący z własnej woli wyjechał za pracą z Polski do Irlandii i tam znajduje się obecnie jego centrum życiowe. Nawet gdyby jednak hipotetycznie uznać, iż skarżący w sposób przymusowy został usunięty z lokalu, to nie skorzystał z przysługujących mu uprawnień dla ochrony swego posiadania określonych w art. 344 § 1 Kc. Wytoczenie powództwa posesoryjnego może bowiem wskazywać na fakt, iż dana osoba, korzystając z tego środka prawnego, stara się powrócić do lokalu, z którego wbrew swojej woli została usunięta. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że nieskorzystanie we właściwym czasie z tego środka prawnego świadczyć może - w zależności od okoliczności konkretnej sprawy - o dobrowolnej zmianie miejsca pobytu przez daną osobę (vide: wyrok NSA z dnia 26 października 2006 r., sygn. II OSK 1244/05, niepubl.). Jeżeli dana osoba - pomimo usunięcia jej z lokalu wbrew jej woli - przez długi okres czasu nie podejmuje kroków prawnych w celu przywrócenia jej posiadania tego lokalu, świadczyć to może o opuszczeniu przez nią miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 powołanej ustawy. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organy orzekające w sprawie art. 97 § 1 Kpa przede wszystkim zaznaczyć należy, że zarówno Prezydent W. postanowieniem z dnia [...] listopada 2008 r. jak i Wojewoda [...] postanowieniem [...] stycznia 2009 r. odmówili zawieszenia postępowania w sprawie uznając, iż kwestia postępowania rozwodowego nie jest zagadnieniem wstępnym w sprawie o wymeldowanie. Postanowienia te są ostateczne, ponieważ w ustawowym terminie nie zostały zaskarżone do sądu administracyjnego. Jednak z uwagi na podniesienie w skardze tego zarzutu, Sąd rozważył go i uznał, że wyrok w sprawie rozwodowej nie stanowi o utracie uprawnień do dalszego przebywania w przedmiotowym lokalu. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, rozstrzygnięcie przez sąd cywilny sprawy rozwodowej nie stanowi zagadnienia wstępnego w sprawie administracyjnej o wymeldowanie z lokalu. Zagadnienie wstępne musi bowiem wynikać ze związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy dwoma postępowaniami, wynik jednego z postępowań musi mieć bezpośredni wpływ na byt prawny orzeczenia administracyjnego lub sądowego, czyli muszą to być orzeczenia wzajemnie od siebie zależne. Taka zależność nie zachodzi w przypadku zawartego w wyroku rozwodowym orzeczenia o faktycznym sposobie korzystania z wspólnego lokalu w okresie wspólnego w nim zamieszkiwania (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1559/07). Reasumując należy stwierdzić, iż w sprawie zaistniały ustawowe przesłanki do wymeldowania D. L. z lokalu przy ul. [...] w W. W związku z tym rozstrzygnięcie organów jest w tym zakresie prawidłowe. Ponadto działając z urzędu Sąd nie dopatrzył się naruszeń procedury administracyjnej, które mogłoby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) należało skargę oddalić.