IV SA/Wa 954/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Sędziowie sędzia WSA Piotr Korzeniowski (spr.), sędzia WSA Łukasz Krzycki, Protokolant ref. staż. Aleksandra Larkiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2015 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Wojewody [...] (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy) znak: [...] wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267, ze zm., dalej: k.p.a.), w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm., dalej: ustawa o ewidencji ludności) po rozpatrzeniu odwołania J. K. (dalej: skarżący, strona skarżąca) od decyzji Prezydenta W. (dalej: organ I instancji) z [...] listopada 2014 r., nr [...] orzekającej o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. W decyzji z [...] stycznia 2015 r. organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Stan sprawy przestawiał się następująco: W dniu 30 października 2014 r. organ I instancji na wniosek B. K. (dalej: wnioskodawczyni) wszczął postępowanie w sprawie wymeldowania skarżącego z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w decyzji z [...] listopada 2014 r" nr [...], organ I instancji orzekł o wymeldowaniu J. K. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W., gdyż wypełnione zostały przesłanki wymeldowania, określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. W uzasadnieniu decyzji wydanej przez organ I instancji wskazano, że w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że Sąd Rejonowy W. w wyroku z [...] listopada 2010 r., sygn. akt [...] nakazał skarżącemu opuszczenie i opróżnienie lokalu nr [...] przy ul. [...] i wydanie go B. K. B. K. w uzasadnieniu wniosku i wyjaśnieniach złożonych do protokołu wskazała, że J. K. opuścił ww. lokal w obecności Komornika Sądowego [...] października 2014 r. W związku z powyższym lokal został przekazany do dyspozycji wnioskodawczyni. Powyższe potwierdza treść protokołu sporządzonego przez komornika, którego kopia znajduje się w aktach sprawy. B. K. oświadczyła, że skarżący od [...] października 2014 r. nie przychodzi do jej lokalu i miejsca jego pobytu nie zna. Wnioskodawczyni do akt sprawy dołączyła protokół w sprawie egzekucyjnej, sygn. akt [...] przeciwko wymienionemu oraz wyrok Sądu Rejonowego w W. [...] Wydział Cywilny z [...] sierpnia 2013 r., sygn. akt [...]. Organ I instancji podniósł, że J. K. został prawidłowo poinformowany o postępowaniu i brał w nim udział oraz, że w swoich wyjaśnieniach skarżący potwierdził, że w dniu [...] października 2014 r. opuścił lokal nr [...] przy ul. [...]. Skarżący oświadczył, że wniósł 2 skargi na czynności komornika i dołączył do akt ich kopie. Ponadto skarżący oświadczył, że nie posiada własnego mieszkania. Mieszka w różnych miejscach, a do lokalu nr [...] przy ul. [...] przychodzi odwiedzać żonę i dziecko. Nie wymelduje się z lokalu wnioskodawczyni, gdyż nie ma gdzie się zameldować. Jako adres do korespondencji wskazał lokal nr [...] przy ul. [...]. Powyższe rozstrzygnięcie organu I instancji zakwestionował skarżący, wnosząc odwołanie do Wojewody [...]. W decyzji z [...] stycznia 2015 r. organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że po zapoznaniu się z treścią złożonego w terminie odwołania oraz aktami postępowania nie stwierdził przesłanek, które uzasadniałyby zmianę lub uchylenie decyzji Prezydenta W. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych oraz ukształtowany tam pogląd, według którego opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności uzasadnia wydanie decyzji o wymeldowaniu osoby eksmitowanej. Zdaniem organu II instancji, w sytuacji gdy w dniu [...] października 2014 r., na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w W. z [...] listopada 2010 r., sygn. akt [...] zaopatrzonego w klauzulę wykonalności z [...] grudnia 2011 r. oraz postanowienia Sądu Rejonowego w W. z [...] czerwca 2014 r., sygn. akt [...] zaopatrzonego w klauzulę wykonalności z [...] grudnia 2011 r., skarżący został eksmitowany z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W., to stwierdzić należy, że wymieniony z tym dniem opuścił lokal w rozumieniu art. 15 ust, 2 ustawy o ewidencji ludności. Wojewoda [...] podkreślił również, że zameldowanie pełni wyłącznie funkcję ewidencyjną i służy określeniu miejsca zamieszkania danej osoby. Instytucja ta pozostaje bez wpływu na istnienie bądź utratę praw majątkowych do lokalu, w którym osoba jest bądź nie jest zameldowana. Wymeldowanie, podobnie jak zameldowanie, jest tylko i wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu. Dlatego też dla zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym, a zapisami w ewidencji ludności konieczne jest, aby organy meldunkowe mogły wymuszać na obywatelu pewne czynności służące rejestracji miejsca pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu lub też poprzez własne rozstrzygnięcia zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności między ewidencją, a istniejącym stanem rzeczy. W ocenie organu II instancji, skoro J. K. nie mieszka na stałe w lokalu, dalsze utrzymywanie jego zameldowania byłoby oczywistą fikcją meldunkową, niedopuszczalną z punktu widzenia obowiązujących przepisów prawa. Według Wojewody [...], postępowanie w niniejszej sprawie wykazało, że J. K. nie mieszka w miejscu pobytu stałego, a decyzja orzekająca o jego wymeldowaniu z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. jest zgodna z obowiązującymi przepisami i zasadna. W piśmie z 23 lutego 2015 r. skarżący wniósł "Odwołanie". W treści tego pisma wskazał jednocześnie, że wnosi skargę na decyzję [...]. W dniu 26 lutego 2015 r. Wojewoda [...] wystąpił do J. K. o sprecyzowanie czy pismo z 23 lutego 2014 r., skierowane jedynie do Wojewody [...] i zatytułowane "Odwołanie", należy uznać za skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (na co może wskazywać treść pisma). W wyznaczonym terminie skarżący nie udzielił odpowiedzi (pismo zostało doręczone skarżącemu 10 marca 2015 r., a termin na udzielenie odpowiedzi organowi II instancji upłynął 17 marca 2015 r.), tym samym jego żądanie zostało potraktowane jako skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, o czym skarżący został uprzedzony w wezwaniu z 26 lutego 2015 r. W skardze skarżący wniósł o odniesienie się do jego sprzeciwu wobec jego eksmisji z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. oraz wskazał, że będzie się odwoływał do Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o odrzucenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., dalej: p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1) lit. a-c, p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W przedmiotowej sprawie Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie została objęta decyzja Wojewody [...] z [...] stycznia 2015 r., w której organ utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Odnosząc się do środka zaskarżenia decyzji organu II instancji złożonego przez skarżącego wskazać należy, że zameldowanie na pobyt stały, należy do instytucji prawa administracyjnego i de lege lata nie przesądza o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego. Ma ono wyłącznie charakter rejestracyjny, potwierdzający fakt pobytu konkretnej osoby co powoduje, że czynność zameldowania nie tworzy, ani nie potwierdza istnienia jakiegoś prawa do tego lokalu. Przesłanką wymeldowania danej osoby w trybie art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest opuszczenie przez nią, bez wymeldowania, dotychczasowego miejsca pobytu. Przez "opuszczenie miejsca pobytu" rozumie się przy tym takie opuszczenie, które ma charakter trwały i jest dobrowolne. Dobrowolność ta musi wynikać z własnej woli zainteresowanej osoby, a nie z bezprawnego działania innych osób. Jedynie prawomocny wyrok sądu przywracający posiadanie lokalu osobie bezprawnie z niego usuniętej oznacza brak spełnienia przesłanki dobrowolności i trwałości opuszczenia takiego lokalu. W niniejszej sprawie wskazać należy, że [...] października 2014 r. na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w W. z [...] listopada 2010 r., sygn. akt [...] zaopatrzonego w klauzulę wykonalności z [...] grudnia 2011 r. oraz postanowienia Sądu Rejonowego w W. z [...] czerwca 2014 r., sygn. akt [...] zaopatrzonego w klauzule; wykonalności z [...] grudnia 2011 r. J. K. został eksmitowany z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni oświadczyła, że skarżący opuścił lokal nr [...] przy ul. [...] w W. [...] października 2014 r. w wyniku eksmisji. Wnioskodawczyni do akt sprawy dołączyła protokół w sprawie egzekucyjnej, sygn. akt [...] przeciwko wymienionemu oraz wyrok Sądu Rejonowego w W. [...] Wydział Cywilny z [...] sierpnia 2013 r., sygn. akt [...]. Skarżący potwierdził, że nie mieszka w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. od [...] października 2014 r. Odwiedza jedynie żonę i dziecko. Aktualnie zamieszkuje w różnych miejscach. Nie widzi możliwości dobrowolnego wymeldowania się, ponieważ nie ma gdzie się zameldować. Do akt sprawy skarżący dołączył skargi na czynności komornicze. Wskazać należy, że przesłankami wymeldowania są tylko okoliczności faktyczne (opuszczenie trwałe i dobrowolne miejsca stałego zameldowania bez dopełnienia obowiązku wymeldowania), nie zaś kwestie materialnoprawne, których rozstrzygnięcie mogłoby być przedmiotem postępowania przed sądem powszechnym lub innym organem. Za równoważne przypadki dobrowolnego opuszczeniu miejsca zameldowania należy uznać wszystkie przypadki, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana. Należy zauważyć, że przepisy dotyczące zameldowania i wymeldowania mają charakter rejestrowy i w żaden sposób nie są powiązane z prawem do lokalu mieszkalnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, według którego "Opuszczenie lokalu mieszkalnego wskutek wykonania wyroku nakazującego eksmisję jest opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, uzasadniającym wydanie decyzji o wymeldowaniu osoby eksmitowanej (zob. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 526/11, LEX nr 1216746; wyrok NSA 8 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 1515/10, LEX nr 1145560; wyrok NSA z 4 lipca 2008 r., sygn. akt II OSK 788/07, LEX nr 498351). Organ II instancji prawidłowo zatem uznał, że egzekucja wyroku orzekającego eksmisję skarżącego jest równoznaczna z zakończeniem jego pobyt w tym lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności w konsekwencji czego należało orzec o jego wymeldowaniu. Bezskuteczne jest powoływanie się przez skarżącego na fakt złożenia skarg na czynności komornicze. Przepisy ustawy o ewidencji ludności, wyraźnie wskazują przesłanki wymeldowania tj. opuszczenie miejsca pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i brak dopełnienia obowiązku wymeldowania się. A zatem nie jest konieczne zerwanie jakichkolwiek kontaktów z rodziną i wyprowadzenie się z danej miejscowości. Wskazać jednocześnie należy, że rzeczywiście wymeldowanie niesie za sobą pewne niedogodności, o których wspomina skarżący w skardze do Sądu zatytułowanej jako "Odwołanie", jednakże nie mogą one stanowić podstawy jej uwzględnienia. Należy bowiem pamiętać, że istotą postępowania w niniejszej sprawie jest zapewnienie zgodności zapisów w ewidencji ludności z rzeczywistym miejscem pobytu J. K. Skoro skarżący od [...] października 2014 r. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu konieczne było doprowadzenie do stanu, w którym zapis ewidencji będzie odpowiadał stanowi faktycznemu. Decyzja o wymeldowaniu ma charakter ewidencyjny i znaczenie mają przede wszystkim okoliczności aktualne dla prowadzonego postępowania. Zawarte w art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności sformułowanie "organ wydaje" wskazuje na obowiązek wydania decyzji o wymeldowaniu, jeżeli tylko organ stwierdzi, że została spełniona przesłanka wymeldowania: fakt opuszczenia miejsca zameldowania bez dopełnienia obowiązku wymeldowania. Obowiązek może być relatywizowany do pewnego zbioru nakazów określonego zachowania przez adresata normy prawnej. Obowiązek prawny może zatem sprowadzać się do tego, że przepis prawa ustanawia np. dla osoby zameldowanej nakaz lub zakaz określonego zachowania się (działania lub zaniechania). Niezastosowanie się do nakazu lub zakazu, który przedmiot jest związany z ewidencją ludności, wytwarza stan niewypełnienia obowiązku uregulowanego przez prawo. Zachowanie będące przedmiotem obowiązku prawnego o wynikające z określonej normy prawnej może być nakazane lub zakazane. Oznacza to, że może wystąpić obowiązek pozytywny lub negatywny. Brak wypełnienia obowiązku wymeldowania się może powodować ujemne skutki dla jego adresata. Konsekwencja taka występuje wtedy, gdy dany przepis prawa nakazuje wiązanie ujemnych następstw prawnych z każdym przypadkiem niewypełnienia danego obowiązku (art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności). Na gruncie prawa konstytucyjnego charakterystykę instytucji prawnej obowiązku przeprowadza F. Siemieński. Wyodrębniając części składowe pojęcia obowiązku, wskazuje na następujące zależności: "1) zachodzi tu brak możności wyboru określonego postępowania ze strony adresata obowiązku, przeciwnie, istnieje nakaz lub zakaz określonego postępowania; 2) obowiązek zawsze wynika z prawa w znaczeniu przedmiotowym, inaczej mówiąc, nie ma obowiązku bez normy; 3) w przypadku sporu, konieczność wskazania podstawy prawnej, z której wynika obowiązek określonego postępowania obywatela, ciąży na organie państwowym żądającym wykonania tego obowiązku przez obywatela; 4) na państwie ciąży powinność podjęcia starań w celu zapewnienia realizacji obowiązków przez obywatela przy czym idzie tu o zabezpieczenie interesu ogólnospołecznego, jak i innych obywateli" (zob. F. Siemieński, Prawo konstytucyjne, Warszawa 1976, s. 124-125.). Z sytuacjami, w których niewypełnienie obowiązku powinno pociągać za sobą ujemne skutki, mamy do czynienia wtedy, gdy dany przepis prawa nakazuje wiązanie ujemnych skutków prawnych z każdym przypadkiem niewypełnienia danego obowiązku. Mając na uwadze, że zaskarżona decyzja podjęta została z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa, a przyczyny, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej przepisem art. 138 § 1 pkt 1) k.p.a. znalazły jednoznaczny wyraz w jej uzasadnieniu, co pozostaje w zgodzie z obowiązkami organu wymienionymi w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., skarga nie mogła zostać uwzględniona, a Sąd orzekł na mocy art. 151 p.p.s.a. jak w sentencji.