IV SAB/Wa 162/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Balicka po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w S. na bezczynność Starosty S. w przedmiocie podjęcia czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie [...] w S. (dalej również "Stowarzyszenie") wniosło do Sądu skargę na bezczynność Starosty S. w przedmiocie podjęcia czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych. W odpowiedzi na wezwanie Przewodniczącego Wydziału do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 (sto) złotych, Stowarzyszenie wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z 21 stycznia 2015 r. referendarz sądowy odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe postanowienie zostało doręczone stronie skarżącej 29 stycznia 2015 r. W dniu 4 lutego 2015 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) Stowarzyszenie wniosło sprzeciw od postanowienia z 21 stycznia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej również "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że Stowarzyszenie [...] w S. wniosło w terminie sprzeciw od postanowienia z 21 stycznia 2015 r. i nie zawiera on braków skutkujących jego odrzuceniem. W konsekwencji postanowienie referendarza sądowego utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje Sąd. Dalej należy wskazać, że na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie którą koszty sądowe pokrywa osoba dochodząca swych roszczeń przed sądem. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącemu, nie posiadającemu wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony jego interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008 r., str. 587). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyznania Stowarzyszeniu [...] w S. prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Strona skarżąca jest stowarzyszeniem rejestrowym, utworzonym w myśl rozdziału 2 ustawy z 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79 poz. 855 ze zm.). Zgodnie z przepisami ustawy Prawo o stowarzyszeniach, majątek takiego stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 1 ww. ustawy). Ponadto stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą (art. 34 ww. ustawy). Podobnie przewiduje § 38 i § 39 Statutu Stowarzyszenia [...] w S. Zgodnie z ww. postanowieniami statutu majątek Stowarzyszenia stanowią w szczególności fundusze, na które składają się: składki członkowskie ustalone przez Zarząd, wpływy z działalności statutowej i gospodarczej, dotacje i subwencje, zapisy i darowizny, ale także nieruchomości i ruchomości oraz inne prawa. Z powyższego wynika, że stowarzyszenie posiada wiele możliwości na zgromadzenie środków finansowych na prowadzenie swojej działalności społecznej, do której niewątpliwie należy również ochrona propagowanych wartości poprzez udział w postępowaniach przed sądem. Tymczasem z treści formularza PPPr jak i pisma z 4 grudnia 2014 r. wynika, że Stowarzyszenie nie podejmowało działań w celu zgromadzenia jakichkolwiek środków finansowych i nie pobierało składek członkowskich. W tym miejscu przywołać zatem należy ugruntowany w orzecznictwie pogląd, podzielany przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, zgodnie z którym, prowadzenie przez stowarzyszenie, jako organizację non-profit, działalności statutowej nie jest automatyczną przesłanką do zwolnienia jej od kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie ma bowiem obowiązek zapewnienia środków na prowadzenie takiej działalności, w zakres której wchodzą również spory sądowe (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 11 lipca 2012 r. o sygn. akt II OZ 592/12, 1 marca 2012 r. o sygn. akt: II OZ 123/12, z 30 października 2009 r. o sygn. akt I OZ 1011/09, wskazane orzeczenia i orzeczenie powołane poniżej dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto Sąd miał na uwadze fakt, że stowarzyszenie zrzesza 62 członków. Jest to na tyle duża liczba osób, która w sposób niewspółmierny przewyższa możliwości jednostki na zdobycie środków finansowych koniecznych do prowadzenia sporów sądowych – w niniejszej sprawie do uiszczenia wpis sądowego w wysokości 100 (sto) złotych. Stowarzyszenie zrezygnowało ze składek członkowskich (nawet symbolicznych), ale sama działalność stowarzyszenia, na co wskazują postanowienia § 3 i § 6 Statutu, nie ma charakteru symbolicznego. Okoliczność, iż stroną skarżącą jest stowarzyszenie, które jak twierdzi nie ma obowiązku sporządzać rocznych sprawozdań finansowych, nie może prowadzić do swego rodzaju uprzywilejowania strony skarżącej, w stosunku do innych podmiotów występujących ze skargą do sądu administracyjnego. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06). Podkreślić należy, że Stowarzyszenie jest dobrowolnym zrzeszeniem osób, które przede wszystkim opiera swoją działalność na pracy społecznej swych członków. Istota stowarzyszenia pozwala zatem osiągnąć cele, które dla pojedynczych osób są niedostępne. Dlatego właśnie członkowie stowarzyszenia winni wykazywać się determinacją w dążeniu do osiągnięcia założonego celu, a zatem również w gromadzeniu swojego majątku, który w całości będzie mógł być przeznaczony na prowadzoną działalność społeczną. W przeciwnym razie, tzn. w sytuacji, gdy stowarzyszenie nie wykazuje zamiaru pozyskania środków finansowych od swoich członków, a więc osób bezpośrednio zainteresowanych działalnością stowarzyszenia, idea zawiązania stowarzyszenia upada, a jego dalszy byt pozostaje pod znakiem zapytania. W konsekwencji Sąd stwierdził, że żądanie Stowarzyszenia [...] w S. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych nie spełnia przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. i nie mogło zostać uwzględnione. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji.