V SA/Wa 1043/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Mirosława Pindelska po rozpoznaniu w dniu 7 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 3 sierpnia 2017 r. V SA/Wa 1043/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia (...) marca 2017 r. nr (...) w przedmiocie zobowiązania do zwrotu dofinansowania ze środków unijnych wraz z odsetkami postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 3 sierpnia 2017 r. V SA/Wa 1043/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. I. Sp. z o.o. w Warszawie (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że we wrześniu 2016 r. zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej z perspektywą likwidacja lub upadłości. Majątek Spółki jest zastawiony celem zabezpieczenia zobowiązań. Skarżąca nie posiada żadnych środków finansowych na koncie i ciążą na niej zobowiązania wobec innych podmiotów w wysokości przekraczającej 400.000 zł. Spółka wskazała, iż jest stroną 19 (w tutejszym sądzie zarejestrowano 17 spraw Spółki) postępowań sądowych gdzie łączna wartość przedmiotu sporu przekracza 4,5 mln zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach Skarżąca podała iż wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 6.000 zł, Spółka nie posiada środków trwałych, a w ostatnim roku obrotowym uzyskała zysk w wysokości 345.181,76 zł. Ponadto Skarżąca wskazała, iż posiada środki w kasie w kwocie 2.196,95 zł, wartości niematerialne i prawne w wysokości 6.411.039,485 zł, towary o wartości 71.345,99 zł, należności w kwocie 24.467,94 zł oraz zobowiązania w wysokości 455.627,60 zł. Odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia wniosku poprzez udzielenie dodatkowych informacji i złożenie dokumentów Skarżąca przedstawiła wyciągi z rachunków bankowych, kopie zeznań podatkowych CIT-8 za lata 2015-2016 oraz deklaracji VAT-7 składanych w 2017 r., zestawienie przychodów uzyskanych w 2016 r. z wyjaśnieniem skąd pochodzą środki na ich pokrycie oraz zestawienie aktualnych należności i zobowiązań wobec osób trzecich, kopie aktualnego wykazu środków trwałych, bilansu i rachunku zysków i strat oraz sprawozdań finansowych za lata 2015-2016, kopie zastawu na majątku Spółki na poczet zobowiązań, zaświadczenie o zawieszeniu prowadzenia działalności gospodarczej oraz zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego przez urząd skarbowy. Spółka oświadczyła, że nie posiada lokat, udziałów, akcji, środków pieniężnych, nie posiada oraz nie zbywała w ostatnich dwóch latach nieruchomościach i ruchomościach o wartości ponad 5.000 zł, nie otrzymała pomocy publicznej w latach 2016-2017, nie składała wniosku o likwidację lub upadłość, Prezes Zarządu Spółki nie otrzymuje wynagrodzenia ani innych świadczeń w związku z pełnioną funkcją, wspólnicy nie podjęli uchwały o obowiązku dopłat. Skarżąca wyjaśniła też, że decyzja o zawieszeniu działalności gospodarczej podyktowana była koniecznością ochrony jej interesów, zaś odwieszenie działalności nastąpi niezwłocznie po uzyskaniu decyzji w spornych kwestiach lub w przypadku powstania "innych okoliczności mających przesłanki działania na korzyść Spółki". Wskazano przy tym, iż Zarząd Spółki w ramach swoich obowiązków w dalszym ciągu prowadzi niezbędną działalność, w szczególności w zakresie obsługi procesów. Ponadto wyjaśniono, iż w maju 2016 r. występujący ze Spółki udziałowiec – M.K. – otrzymał produkty należące do Spółki (etui zabezpieczające karty bankomatowe) o wartości 540.000 zł, odpowiadającej kwocie pożyczki, jakiej udzielił przy powołaniu Spółki. Zdaniem Spółki spowodowało to, iż "z biznesowego punktu widzenia Spółka wykazała przychód, ale nie uzyskała faktycznego zysku, a jedynie dokonano zmniejszenia zadłużenia z pożyczek udziałowców". Z oświadczenia wynika nadto, iż Spółka nie posiada nieruchomości, środków finansowych zgromadzonych w inny sposób niż na rachunkach bankowych, nie składała wniosku o likwidację lub upadłość, nie ustaliła także obowiązku dokonywania dopłat przez wspólników, natomiast w 2016 r. wspólnicy podejmowali decyzje w zakresie podnoszenia kapitału podstawowego oraz zapasowego. Postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Opierając się na zgromadzonym materiale dowodowym referendarz sądowy uznał, iż sytuacja finansowa skarżącej Spółki nie pozwala na zastosowanie przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej "p.p.s.a.". Spółka wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, wnosząc o jego uchylenie oraz przyznanie jej prawa pomocy we wskazanym zakresie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przez oparcie rozstrzygnięcia na nieprawidłowej interpretacji złożonej dokumentacji finansowej i działań Skarżącej, wskutek czego błędnie przyjęto, że stan finansowy Spółki nie uzasadnia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W obszernym uzasadnieniu sprzeciwu podniosła też, iż za uwzględnieniem jej wniosku przemawia nie tylko ważny interes strony ale również ważny interes publiczny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.). Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania. Powyższe koreluje z zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. W ocenie Sądu, w świetle przedstawionych przez Skarżącą (zarówno we wniosku, jak i nadesłanych dokumentach) okoliczności należy podzielić stanowisko starszego referendarza sądowego, że Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Ustalone w orzecznictwie jest, że koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04), zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać głownie z uwzględnieniem osiąganych przychodów. Dokonana przez referendarza sądowego analiza sytuacji majątkowej Spółki pozwala na stwierdzenie, że w latach 2015-2016 Skarżąca osiągała znaczne przychody, skoro w roku 2015 przychód wyniósł 14.556,87 zł, zaś w roku 2016 już 749.708,03 zł. W roku 2016 r. Spółka nie odnotowała straty podatkowej lecz wykazała dochód w wysokości 502.512,22 zł. Z kolei z przedłożonego sprawozdania finansowego wynika, iż na koniec 2016 r. zysk netto Spółki wyniósł 292.481,76 zł, Skarżąca dysponowała również aktywami trwałymi o wartości 6.358.539,48 zł, w tym wartościami niematerialnymi i prawnymi w wysokości 6.320.565,48 zł. Jak wynika natomiast z oświadczeń złożonych na urzędowym formularzu wniosku z dnia [...] kwietnia 2017 r., w ostatnim roku obrotowym spółka wypracowała zysk w wysokości 345.181,76 zł (rubryka nr 8), posiadała środki w kasie w wysokości 2.196,95 zł oraz towary o równowartości 71.345,99 zł (rubryka nr 10). Ponadto, w wykazie środków trwałych na dzień [...] czerwca 2017 r. figurują urządzenia i maszyny o wartości 5.568,92 zł. W konsekwencji nie sposób stwierdzić, by Spółka była pozbawiona majątku, a tym samym środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, skoro wskazane wyżej wartości znacznie przekraczają wysokość ciążących na niej kosztów sądowych we wszystkich zainicjowanych sprawach (41.245 zł). Zauważyć także należy w maju 2016 r. Spółka przekazała występującemu udziałowcowi towary o równowartości 540.000 zł, celem rozliczenia pożyczki udzielonej przez tego udziałowca przy jej powstawaniu, przez co dokonano "zmniejszenia zadłużenia z pożyczek udziałowców". Sąd podziela stanowisko starszego referendarza sądowego, że należy negatywnie ocenić fakt, iż Spółka w obliczu trudności finansowych związanych z wypowiedzeniem przez PARP umów o dofinansowanie zawiesza prowadzenie działalności, nie reguluje zobowiązań o charakterze publicznym (np. wobec urzędu skarbowego) i nie zabezpiecza środków na prowadzenie ewentualnych sporów sądowych, a jednocześnie spłaca jednego z występujących udziałowców równowartością 540.000 zł, dążąc w ten sposób do "zmniejszenia" zobowiązań o charakterze prywatnym. Podobnie należy ocenić fakt zawarcia przez Spółkę (działającą jako "zastawca") w dniu [...] kwietnia 2017 r. (a wiec na dwa dni przed wniesieniem skargi) umowy zastawu z A. Sp. z o. o. w W. (działającą jako "zastawnik"). Stosownie do § 1 umowy w celu zabezpieczenia wierzytelności pieniężnej zastawnika w wysokości 61.163,49 zł powstałej w wyniku realizacji usług przez zastawnika, zastawca obciąża prawem zastawu na rzecz zastawnika stan magazynowy w postaci pasków ekspozycyjnych o wartości 1.200 zł, ekspozytorów małych o wartości 1.290 zł, oraz etui zabezpieczającego na paszport (komponent) na kwotę 60.800 zł. Wartość rynkową przedmiotu zastawu strony oszacowały na kwotę 63.290 zł, a więc kwotę przewyższającą wysokość wpisów we wszystkich sprawach zainicjowanych przez Spółkę przed tut. Sądem. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Zgodnie z poglądem Sądu Najwyższego (postanowienie z dnia 31 marca 1987 r. o sygn. akt I CZ 26/87), jeżeli strona, która mogła liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych, bez ważnego powodu nie wykorzystała w całości lub w części swoich możliwości zarobkowych, to przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy przyjąć, że stan majątkowy i dochody strony są takie, jakie miałaby, gdyby w pełni wykorzystała swoje możliwości zarobkowe. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OZ 208/08). Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Podnieść należy, iż Skarżąca nie wykazała również, że zmuszona była z przyczyn gospodarczych do zawieszenia prowadzonej działalności. Przeczy temu analiza dokumentacji finansowej Spółki, w szczególności poziom przychodów osiągniętych przez nią w roku 2016, oraz fakt, ze nie tylko nie odnotowała starty lecz przeciwnie osiągnęła zysk. Co więcej w sprawozdaniu finansowym za rok obrotowy od 1 stycznia do 31 grudnia 2016 r. sporządzonym [...] marca 2017 r. zarząd stwierdził, że sprawozdanie zostało sporządzone przy założeniu kontynuowania działalności gospodarczej przez Spółkę przez co najmniej 12 kolejnych miesięcy po dniu bilansowym, tj. [...] grudnia 2017 r. i nie są znane okoliczności, które wskazywałyby na poważne zagrożenia działalności Spółki. W pkt 2.8 sprawozdania finansowego oświadczono, że Spółka nie zaniechała i w kolejnym roku nie planuje zaniechania żadnego rodzaju działalności. Nadto jak sama Skarżąca przyznała, zawieszenie działalności w dniu [...] września 2016 r. podlegało swobodnej decyzji zarządu Spółki i wynikało z ochrony jej interesów, nie zaś z utraty płynności finansowej. W oparciu o nadesłane przez Spółkę dokumenty Sąd zauważył też, iż regulowała ona opłaty za prowadzenie konta bankowego (za pierwszą połowę 2017 r.) mimo wskazywania braku uzyskiwania przychodów. Rozbieżność pomiędzy danymi zawartymi w dokumentach a twierdzeniami Spółki wpłynęła negatywnie na ocenię wiarygodności oświadczeń Skarżącej. Wobec prawidłowych ustaleń referendarza, iż Skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanek wynikających z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., uprawniających do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia starszego referendarza sądowego o odmowie zwolnienia Spółki od kosztów sądowych. O powyższym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.