V SA/Wa 1046/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA Michał Sowiński po rozpoznaniu w dniu 19 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 sierpnia 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. w W. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu dofinansowania postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 2 sierpnia 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 1046/17 I. Spółka z o.o. w W. (dalej jako "Skarżąca", "Spółka") złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że we wrześniu 2016 r. zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej z perspektywą likwidacja lub upadłości. Majątek Spółki jest zastawiony celem zabezpieczenia zobowiązań. Skarżąca nie posiada żadnych środków finansowych na koncie oraz ciążą na niej zobowiązania wobec innych podmiotów w wysokości przekraczającej [...] zł. Spółka wskazała, iż jest stroną 19 postępowań sądowych (w tutejszym sądzie zarejestrowano 17 spraw spółki), gdzie łączna wartość przedmiotu sporu przekracza [...] mln zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach Skarżąca podała iż wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, Spółka nie posiada środków trwałych, a w ostatnim roku obrotowym uzyskała zysk w wysokości [...] zł. Ponadto Skarżąca wskazała, iż posiada środki w kasie – [...] zł, wartości niematerialne i prawne – [...] zł, towary – [...] zł, należności – [...] zł oraz zobowiązania – [...] zł. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 10 lipca 2017 r. wyjaśniono, iż w maju 2016 r. występujący ze Spółki udziałowiec – M.K. – otrzymał produkty należące do Spółki (etui zabezpieczające karty bankomatowe) o wartości [...] zł, odpowiadającej kwocie pożyczki, jakiej udzielił przy powołaniu Spółki. Zdaniem Spółki spowodowało to, iż "z biznesowego punktu widzenia Spółka wykazała przychód, ale nie uzyskała faktycznego zysku, a jedynie dokonano zmniejszenia zadłużenia z pożyczek udziałowców". Z oświadczenia wynika nadto, iż Spółka nie posiada nieruchomości, środków finansowych zgromadzonych w inny sposób niż na rachunkach bankowych, nie składała wniosku o likwidację lub upadłość, nie ustaliła także obowiązku dokonywania dopłat przez wspólników, natomiast w 2016 r. wspólnicy podejmowali decyzje w zakresie podnoszenia kapitału podstawowego oraz zapasowego. Spółka złożyła dokumenty obrazujące jej sytuację finansową, w tym m. in.: aktualny wykaz środków trwałych; kopie zeznań podatkowych CIT-8 za 2015 i 2016 rok; kopie deklaracji VAT-7 z 2017 r.; kopię sprawozdawania finansowego za rok 2016; zestawienie aktualnych należności i zobowiązań Spółki; wyciągi z rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Opierając się na zgromadzonym materiale dowodowym starszy referendarz sądowy uznał, iż sytuacja finansowa skarżącej spółki nie pozwala na zastosowanie przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej p.p.s.a. Skarżąca spółka wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, wnosząc o uchylenie postanowienia starszego referendarza sądowego oraz przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła, iż referendarz błędnie przyjął, że w przedmiotowej sprawie stan finansowy skarżącej spółki nie uzasadnia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, przedmiotowe dofinansowanie Strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania. Powyższe koreluje z zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. W ocenie Sądu, w świetle przedstawionych przez stronę (zarówno we wniosku, jak i nadesłanych dokumentach) okoliczności należy podzielić stanowisko starszego referendarza sadowego, że Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Ustalone w orzecznictwie jest, że koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04), zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać - przede wszystkim - z uwzględnieniem osiąganych przychodów. Dokonana przez referendarza sądowego analiza sytuacji majątkowej spółki pozwala na stwierdzenie, że w latach 2015-2016 skarżąca spółka osiągała znaczne przychody, skoro w roku 2015 przychód wyniósł [...] zł, zaś w roku 2016 już [...] zł. W roku 2016 r. Spółka nie odnotowała straty podatkowej lecz wykazała dochód w wysokości [...] zł. Z kolei z przedłożonego sprawozdania finansowego wynika, iż na koniec 2016 r. zysk netto spółki wyniósł [...] zł, skarżąca dysponowała również aktywami trwałymi o wartości [...] zł, w tym wartościami niematerialnymi i prawnymi w wysokości [...] zł. Jak wynika natomiast z oświadczeń złożonych na urzędowym formularzu wniosku z dnia 28 kwietnia 2017 r., w ostatnim roku obrotowym spółka wypracowała zysk w wysokości [...] zł (rubryka nr 8), posiadała środki w kasie w wysokości [...] zł oraz towary o równowartości [...] zł (rubryka nr 10). Ponadto, w wykazie środków trwałych na dzień 29 czerwca 2017 r. figurują urządzenia i maszyny o wartości [...] zł. W konsekwencji nie sposób stwierdzić, by Spółka była pozbawiona majątku, a tym samym środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, skoro wskazane wyżej wartości znacznie przekraczają wysokość ciążących na niej kosztów sądowych ([...] zł). Zauważyć należy w maju 2016 r. spółka przekazała występującemu udziałowcowi towary o równowartości [...] zł. (co sama skarżąca podniosła), celem rozliczenia pożyczki udzielonej przez tego udziałowca przy jej powstawaniu i tym samym dokonano "zmniejszenia zadłużenia z pożyczek udziałowców". Jak słuszne zauważył starszy referendarz sądowy należy ocenić negatywnie fakt, iż spółka w obliczu trudności finansowych związanych z wypowiedzeniem umów o dofinansowanie zawiesza prowadzenie działalności, nie reguluje zobowiązań o charakterze publicznym (np. wobec urzędu skarbowego) i nie zabezpiecza środków na prowadzenie ewentualnych sporów sądowych, a jednocześnie spłaca jednego z występujących udziałowców równowartością [...] zł, dążąc w ten sposób do "zmniejszenia" zobowiązań o charakterze prywatnym. Zdaniem Sądu skarżąca spółka działając racjonalnie powinna sprzedać przedmiotowe towary na wolnym rynku i uzyskując z ich sprzedaży znaczne środki finansowe (nawet wyższe od udzielonej pożyczki), które mogłaby przeznaczyć na zabezpieczanie środków finansowych do prowadzenia postępowań sądowych jak i do uregulowania zobowiązań publicznych. Wskazać należy, że strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Zgodnie z poglądem Sądu Najwyższego, (zob. postanowienie z dnia 31 marca 1987 r. o sygn. akt I CZ 26/87 (OSNC 1988/7-8/103), jeżeli strona, która mogła liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych, bez ważnego powodu nie wykorzystała w całości lub w części swoich możliwości zarobkowych, to przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy przyjąć, że stan majątkowy i dochody strony są takie, jakie miałaby, gdyby w pełni wykorzystała swoje możliwości zarobkowe. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., I OZ 191/11, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podnieść należy, iż skarżąca spółka nie wykazała, że zmuszona była z przyczyn gospodarczych do zawieszenia prowadzonej działalności. Przeczy temu analiza dokumentacji finansowej spółki, w szczególności poziom przychodów osiągniętych przez nią w roku 2016, w którym mimo tego, że nie odnotowała starty lecz przeciwnie osiągnęła zysk. Jak sama skarżąca spółka przyznała, zawieszenie działalności w dniu 30 września 2016 r. podlegało swobodnej decyzji zarządu spółki i wynikało z ochrony jej interesów, nie zaś z utraty płynności finansowej. Sąd zauważył w oparciu o nadesłane przez spółkę dokumenty, iż regulowała ona opłaty za prowadzenie konta bankowego (za pierwszą połowę 2017 r.), mimo wskazywania braku uzyskiwania dochodów. Z tych względów, zdaniem Sądu, orzeczenie starszego referendarza sądowego o odmowie przyznania skarżącej spółce prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za prawidłowe ponieważ posiada ona środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.