V SA/Wa 1123/14

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Ł. K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie płatności do gruntów rolnych na rok 2007 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ł. K. wystąpił z wnioskiem – uzupełnionym na formularzu PPF z dnia [...] 2014 r. – o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z ojcem, matką i siostrą, posiada dom o pow. 150 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 11,75 ha, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, iż jego rodzice otrzymują rentę w wysokości 860 zł – ojciec i 840 zł – matka. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wnioskodawca zainicjował w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie dwie sprawy sądowoadministracyjne o sygn. akt V SA/Wa 1123/14 oraz V SA/Wa 1124/14. W obu sprawach został wezwany do uzupełnienia braku formalnego wniosku o prawo pomocy poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF. Skarżący nadesłał uzupełniony wniosek do sprawy o sygn. V SA/Wa 1124/14. W tejże sprawie został również wezwany przez referendarza sądowego – zarządzeniem z dnia [...] 2014 r. – do złożenia dodatkowego oświadczenia. Zatem ustalenia dokonane w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 1124/14 mają znaczenie dla rozpoznania niniejszego wniosku. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a." – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Złożony w niniejszej sprawie wniosek podlega oddaleniu. Wskazać należy, iż wnioskodawca nie wykonał należycie zarządzenia z dnia [...] 2014 r. o sygn. akt V SA/Wa 1124/14, którym został wezwany do przedstawienia miesięcznych wydatków swoich oraz osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe, a także do złożenia wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz zaświadczenia z odpowiedniego urzędu gminy, wskazującego wysokość dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego (nieruchomości rolnych). W piśmie sporządzonym w odpowiedzi na powyższe zarządzenie pełnomocnik wnioskodawcy oświadczył jedynie w sposób bardzo ogólny, iż "miesięczne wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego wynoszą 2.200 zł". Zatem wnioskodawca nie przedstawia co składa się na niezbędne wydatki jego rodziny, do czego został wezwany zarządzeniem z dnia [...] 2014 r. Zaznaczyć przy tym trzeba, iż strona nie została zobowiązana do szczegółowego wyliczenia, czy udokumentowania swoich wydatków, zaś kwestia posiadania ogólnej wiedzy na ten temat wiąże się z należytą starannością w dbaniu o własne sprawy. Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Zatem rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędna dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów. Dotyczy to wskazywanej przez pełnomocnika – spłaty kredytu bankowego w miesięcznej wysokości 600 zł. Nie można bowiem przyjąć jakoby takie zobowiązania miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13 zwrócono uwagę, że skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Z kolei w postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać następnie trzeba, iż wnioskodawca nie przedstawił żadnego dokumentu, z którego wynikałaby wysokość dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego, do czego również był wzywany. We wniosku wskazał wprawdzie, iż uzyskuje miesięczny dochód z tego tytułu w wysokości około 2.600 zł, jednakże w dodatkowym oświadczeniu wyjaśnił, iż dochody z gospodarstwa wynoszą około 28.000 zł rocznie łącznie z dopłatami. Zatem nie jest w sprawie jasne jaki jest dochód z gospodarstwa rolnego, a jak jest wysokość otrzymywanych dopłat, które ze swej istoty nie stanowią takiego dochodu. W końcu należało mieć na uwadze, iż wnioskodawca nie udzielił odpowiedzi na pytanie czy posiada rachunki bankowe, jak również czy rachunki takie posiadają osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe. Nadto nie wykonał wezwania do złożenia wyciągów i wykazów z posiadanego rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy. W piśmie z dnia [...] 2014 r. pełnomocnik wnioskodawcy oświadczył jedynie, iż lokat bankowych nie posiada, natomiast spłaca kredyty bankowy. Nie można zatem uznać by była to należyta odpowiedz na pytanie o rachunki bankowe, zważywszy na to, że posiadanie kredytu w banku z istoty swej wiąże się z posiadaniem rachunku bankowego, podobnie jak pobieranie dopłat, które są przekazywane na rachunek bankowy rolnika. W orzecznictwie sądowym podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Zatem obowiązkiem wnioskodawcy jest wykonanie zarządzenia zgodnie z jego treścią, bądź wykazanie, że jego wykonanie jest niemożliwe lub znacznie utrudnione. Okoliczność ta miała zatem znaczenie przy dokonywanej ocenie, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Skoro zatem wnioskodawca nie przedstawia tego, jak kształtują się niezbędne wydatki jego rodziny, jak również tego jaki jest rzeczywisty stan jego majątkowego posiadania, to dokonanie porównania, o którym była wyżej mowa, jest niemożliwe. Wyjaśnić należy wnioskodawcy, iż występując o prawo pomocy winien liczyć się z tym, iż będzie zobowiązany do wyczerpującego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej. Wskazane na wstępie regulacje uprawniają do żądania złożenia nie tylko dodatkowego oświadczenia, ale przede wszystkim do żądania przedłożenia określonych dokumentów (art. 255 p.p.s.a.). Okoliczność, że wnioskodawca nie ujawnia istotnych informacji na temat majątkowego posiadania powoduje, że nie sposób ustalić w sposób rzeczywisty jego sytuacji finansowej i wpływa negatywnie na ocenę jego wniosku. Powyższe stanowisko jest również prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Przedstawione wątpliwości powodują, iż nie można dokonać oceny, czy strona spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. Niezależnie od powyższego zauważyć można, iż zarówno wnioskodawca, jak również jego rodzice osiągają stałe dochody, a także posiadają nieruchomości. W tym zakresie przywołać wypada stanowisko jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06, iż "obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę". Z kolei w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 podkreślono, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". W orzecznictwie prezentowane jest także stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13). Poglądy te znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia