V SA/Wa 114/18

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych w sprawie ze skargi [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. POSTANOWIENIE N. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W., dalej "skarżąca" lub "spółka" wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od opłat sądowych. Spółka oświadczyła, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje przychodów, nie zatrudnia pracowników, nie ma wolnych środków finansowych. Podstawowym źródłem finansowania jej działalności są pożyczki. Na dzień (...) grudnia 2017 r. spółka posiadała dwie zaciągnięte pożyczki. Pierwsza z nich - na kwotę (...) została udzielona na mocy umowy z (...) kwietnia 2014 r. zawartej z pożyczkodawcą mającym siedzibę za granicą. Była to pożyczka przeznaczona na realizację projektu badawczo-rozwojowego realizowanego na podstawie umowy z Narodowym Centrum Badań i Rozwoju, która została na ten cel skonsumowana. Druga pożyczka - na kwotę (...) została udzielona spółce przez jej wspólnika na mocy umowy z (...) grudnia 2016 r. Pożyczka ta została zaciągnięta w związku z trudną sytuacją finansową spółki i brakiem środków na podstawowe wydatki. Zobowiązania z tytułu ww. pożyczek stają się wymagalne w II kwartale 2018 r. Oznacza to, że w nieodległej perspektywie czasowej spółka będzie zobowiązana do spłaty ww. zobowiązań, co przy obecnej kondycji finansowej spółki oraz wysokiej kwocie zadłużenia wydaje się nierealne. Aktualnie, stałe zobowiązania spółki obejmują: koszty prowadzenia rachunku bankowego - (...)zł/miesiąc oraz koszty obsługi księgowej - (...) zł brutto/kwartał. Spółka nie posiada aktualnie majątku (ruchomości, nieruchomości), który mogłaby spieniężyć lub z którego mogłaby uzyskiwać dochody, aby pokryć swoje zobowiązania oraz pokryć koszty opłat sądowych w postępowaniu przed Sądem. Nie posiada również żadnych oszczędności, a środki pieniężne którymi dysponuje wystarczają jedynie na pokrywanie bieżących wydatków. W dniu (...) grudnia 2017 r. na rachunkach bankowych spółki znajdowały się środki pieniężne w łącznej kwocie (...)zł i (...) (zestawienie rachunków bankowych spółka załączyła do skargi). W dniu (...) grudnia 2017 r. w kasie spółki znajdowały się środki pieniężne w wysokości (...) (oświadczenie Prezesa Zarządu N. w załączeniu do skargi). Środki te nie wystarczą na pokrycie całej opłaty sądowej, a nawet w przypadku, gdyby zostały na ten cel przeznaczone, spółka pozostanie bez jakichkolwiek środków finansowych. Zgodnie z bilansem za ostatni rok obrotowy (obejmujący okres od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 31 grudnia 2016 r.) spółka poniosła stratę w wysokości (...), zaś wartość środków trwałych według bilansu wynosi (...) (sprawozdanie finansowe N. za 2016 rok - w załączeniu do skargi). Skarżąca dodała, że z uwagi na wstrzymanie dofinansowania projektu badawczo-rozwojowego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju a następnie prowadzenie postępowania administracyjnego o zwrot środków, cały potencjał kadrowy i finansowy spółki został zaangażowany w obronę własnych interesów. Priorytetem Zarządu stało się utrzymanie spółki na rynku, zaś realizacja projektów badawczo-rozwojowych musiała zostać tymczasowo zawieszona, co pozbawiło skarżącą perspektyw uzyskania zakładanych wcześniej wpływów z ich komercjalizacji. Na skutek wstrzymania finansowania projektu przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju konieczne stało się ograniczenie bieżących wydatków spółki. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca przedstawiła pełne wyciągi z posiadanych trzech rachunków bankowych. Wyjaśniła, że dokonuje rozliczeń podatku VAT w okresach kwartalnych i przekazała 4 kwartalne deklaracje (...) rok. Przedstawiła również zeznania podatkowe (...) za lata 2015-2016. Wskazała, że 2018 roku (za okres od 1 stycznia 2018 r. do 19 lutego 2018 r.) nie uzyskała przychodów i poniosła koszty uzyskania przychodów w kwocie (...)zł. Skarżąca nadesłała roczne sprawozdanie finansowe za 2016 r. oraz wyjaśniła, że sprawozdanie finansowe za 2017 rok nie zostało jeszcze sporządzone - zgodnie z ustawą o rachunkowości zostanie ono sporządzone do dnia 30 marca 2018 r. Wyjaśniła również, że nie zostały podjęte uchwały zobowiązujące wspólników do dopłat. Jedynym wspólnikiem spółki N. jest K. P., który udzielił spółce pomocy finansowej w formie pożyczki w wysokości (...)zł. Wobec spółki nie zostało wszczęte postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Spółka nie zawieszała również prowadzenia działalności gospodarczej. W okresie od 1 stycznia 2016 r. do 19 lutego 2018 r. nie posiadała ani nie zbywała nieruchomości lub ruchomości o wartości ponad (...)zł. Oprócz środków zgromadzonych na rachunkach bankowych posiadała środki finansowe w kasie. W dniu (...) lutego 2018 r. wysokość środków w kasie wynosiła (...) zł. Spółka nie posiada zasobów finansowych w innej formie, np. lokat, udziałów lub akcji. Skarżąca przedstawiła również należności i zobowiązania wobec osób trzecich zgodnie ze stanem w dniu (...) lutego 2018 r. Przy piśmie z (...) lutego 2018 r. przedstawiła aktualny bilans oraz rachunek zysków i strat (za okres od 1 stycznia 2018 r. do 26 lutego 2018 r.) oraz umowę spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z (...) kwietnia 2012 r. Wyjaśniła, że w umowie spółki nie przewidziano możliwości zobligowania wspólników spółki do dokonywania dopłat. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji jaką jest prawo pomocy w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. W postanowieniu z 24 października 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1186/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał, że przesłanki ustawowe przyznania prawa pomocy osobie prawnej są bardziej rygorystyczne aniżeli przesłanki oceniane wobec osób fizycznych. Osoby prawne są bowiem jednostkami organizacyjnymi, które są wyposażone w określony majątek, prowadzą zazwyczaj działalność gospodarczą i osiągają zyski. Dlatego poza wykazaniem przesłanki materialnej (braku środków) muszą zaistnieć dodatkowe jeszcze warunki przemawiające za zasadnością uwzględnienia wniosku. Osoba prawna nie może po prostu powoływać się na to, że w danym momencie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego, lecz powinna także wykazać, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, aby je zdobyć na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Opisaną zasadę należy zastosować również wobec skarżącej. Dodatkowo podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidywać konieczność uczestniczenia w postępowaniach sądowych i zabezpieczać na ten cel środki, stosownie do możliwości. Przerzucenie ciężaru (ryzyka) prowadzenia działalności na Skarb Państwa winno należeć do rzadkości, kiedy w inny sposób nie można zagwarantować stronie dostępu do sądu. Planowanie wydatków przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez uwzględnienia konieczności posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Nie można więc uznać jako argument uzasadniający zwolnienie od kosztów sądowych okoliczności, że spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje przychodów, nie prowadzi sprzedaży. W orzecznictwie wskazuje się, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. Z definicji działalności gospodarczej – zawartej w art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t. j. Dz. U z 2016 r. poz. 1829 ze zm.) – wynika, iż działalnością gospodarczą jest działalność zarobkowa. Oznacza to, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wnosi o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14). W dacie wydawania niniejszego postanowienia skarżąca nie zawiesiła prowadzonej działalności i nie znajduje się w stanie upadłości. We wprowadzeniu do sprawozdania finansowego za 2016 r. stwierdzono, że sprawozdanie zostało sporządzone przy założeniu kontynuowania działalności gospodarczej w dającej się przewidzieć przyszłości. Zgodnie z rachunkiem zysków i strat na (...) grudnia 2016 r., przychody netto ze sprzedaży za 2015 r. wyniosły (...) zł, a w roku 2016 r. - (...) zł. Spółka nie przedstawiła sprawozdania finansowego za 2017 r. w tym bilansu oraz rachunku zysków i strat i oświadczyła, że termin jego sporządzenia upływa (...) marca 2018 r. Przedstawiła natomiast bilans i rachunek zysków i strat od 1 stycznia 2018 r. do 26 lutego 2018 r. Z aktualnego bilansu wynika, że skarżąca posiada aktywa obrotowe w wysokości (...) zł oraz zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek. Wskazać jednak należy, że zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych koszty postępowania sądowoadministracyjnego korzystają z pierwszeństwa przed zobowiązaniami cywilnoprawnymi (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 1934/16, postanowienie NSA z dnia 15 czerwca 2012 r. sygn. akt I FZ 189/12). Spółka wyjaśnia, że w umowie jej wspólnicy nie przewidzieli możliwości zobowiązania do dopłat. Zauważyć jednak należy, że zgodnie z wolą wspólników umowa może zostać zmieniona. Skarżąca nie wykazała, że podjęła próby uzyskania środków na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie (...)zł, którego zapłaty umożliwia rozpoznanie sprawy przez sąd I instancji. Na podstawie danych wynikających z nadesłanych dokumentów oraz informacji przedstawionych w sprawozdaniu finansowym stwierdzić należy, że spółka zakłada kontynuowanie działalności. Nie może więc równocześnie twierdzić, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które - jako podmiot gospodarczy – powinna uwzględniać w strukturze swoich kosztów działalności. Mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy – na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w p.p.s.a – orzeczono, jak w sentencji postanowienia.