V SA/Wa 114/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Jarosław Stopczyński po rozpoznaniu w dniu 18 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 7 maja 2018 r. V SA/Wa 114/18 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi N. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia ...listopada 2017 r. nr .... w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 7 maja 2018 r. V SA/Wa 114/18 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. N. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka oświadczyła, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje przychodów, nie zatrudnia pracowników, nie ma wolnych środków finansowych. Podstawowym źródłem finansowania jej działalności są pożyczki. Na dzień [...] grudnia 2017 r. Spółka posiadała dwie zaciągnięte pożyczki. Pierwsza z nich - na kwotę [...] została udzielona na mocy umowy z dnia [...] kwietnia 2014 r. zawartej z pożyczkodawcą mającym siedzibę za granicą. Była to pożyczka przeznaczona na realizację projektu badawczo-rozwojowego realizowanego na podstawie umowy z Narodowym Centrum Badań i Rozwoju, która została na ten cel skonsumowana. Druga pożyczka - na kwotę [...] zł została udzielona spółce przez jej wspólnika na mocy umowy z dnia [...] grudnia 2016 r. Pożyczka ta została zaciągnięta w związku z trudną sytuacją finansową Spółki i brakiem środków na podstawowe wydatki. Zobowiązania z tytułu ww. pożyczek stają się wymagalne w II kwartale 2018 r. Oznacza to, że w nieodległej perspektywie czasowej Spółka będzie zobowiązana do spłaty ww. zobowiązań, co przy obecnej kondycji finansowej spółki oraz wysokiej kwocie zadłużenia wydaje się nierealne. Aktualnie, stałe zobowiązania Spółki obejmują: koszty prowadzenia rachunku bankowego – [...] zł/miesiąc oraz koszty obsługi księgowej – [...] zł brutto/kwartał. Spółka nie posiada aktualnie majątku (ruchomości, nieruchomości), który mogłaby spieniężyć lub z którego mogłaby uzyskiwać dochody, aby pokryć swoje zobowiązania oraz pokryć koszty opłat sądowych w postępowaniu przed Sądem. Nie posiada również żadnych oszczędności, a środki pieniężne którymi dysponuje wystarczają jedynie na pokrywanie bieżących wydatków. W dniu [...] grudnia 2017 r. na rachunkach bankowych Spółki znajdowały się środki pieniężne w łącznej kwocie [...] zł i [...] (). W dniu [...] grudnia 2017 r. w kasie Spółki znajdowały się środki pieniężne w wysokości [...] zł (oświadczenie Prezesa Zarządu N. w załączeniu do skargi). Środki te nie wystarczą na pokrycie całej opłaty sądowej, a nawet w przypadku, gdyby zostały na ten cel przeznaczone, Spółka pozostanie bez jakichkolwiek środków finansowych. Zgodnie z bilansem za ostatni rok obrotowy (obejmujący okres od dnia [...] stycznia 2016 r. do dnia [...] grudnia 2016 r.) Spółka poniosła stratę w wysokości [...] zł, zaś wartość środków trwałych według bilansu wynosi [...] zł (sprawozdanie finansowe N. za 2016 rok - w załączeniu do skargi). Skarżąca dodała, że z uwagi na wstrzymanie dofinansowania projektu badawczo-rozwojowego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju a następnie prowadzenie postępowania administracyjnego o zwrot środków, cały potencjał kadrowy i finansowy spółki został zaangażowany w obronę własnych interesów. Priorytetem Zarządu stało się utrzymanie Spółki na rynku, zaś realizacja projektów badawczo-rozwojowych musiała zostać tymczasowo zawieszona, co pozbawiło Skarżącą perspektyw uzyskania zakładanych wcześniej wpływów z ich komercjalizacji. Na skutek wstrzymania finansowania projektu przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju konieczne stało się ograniczenie bieżących wydatków Spółki. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca przedstawiła pełne wyciągi z posiadanych trzech rachunków bankowych. Wyjaśniła, że dokonuje rozliczeń podatku VAT w okresach kwartalnych i przekazała 4 kwartalne deklaracje [...] za [...] rok. Przedstawiła również zeznania podatkowe [...] za lata 2015-2016. Wskazała, że w 2018 roku (za okres od [...] stycznia 2018 r. do [...] lutego 2018 r.) nie uzyskała przychodów i poniosła koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł. Skarżąca nadesłała roczne sprawozdanie finansowe za 2016 r. oraz wyjaśniła, że sprawozdanie finansowe za 2017 rok nie zostało jeszcze sporządzone - zgodnie z ustawą o rachunkowości zostanie ono sporządzone do dnia [...] marca 2018 r. Wyjaśniła również, że nie zostały podjęte uchwały zobowiązujące wspólników do dopłat. Jedynym wspólnikiem spółki N. jest K.P., który udzielił Spółce pomocy finansowej w formie pożyczki w wysokości [...] zł. Wobec Spółki nie zostało wszczęte postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Spółka nie zawieszała również prowadzenia działalności gospodarczej. W okresie od [...] stycznia 2016 r. do [...] lutego 2018 r. nie posiadała ani nie zbywała nieruchomości lub ruchomości o wartości ponad [...] zł. Oprócz środków zgromadzonych na rachunkach bankowych posiadała środki finansowe w kasie. W dniu [...] lutego 2018 r. wysokość środków w kasie wynosiła [...] zł. Spółka nie posiada zasobów finansowych w innej formie, np. lokat, udziałów lub akcji. Skarżąca przedstawiła również należności i zobowiązania wobec osób trzecich zgodnie ze stanem w dniu [...] lutego 2018 r. Przy piśmie z dnia [...] lutego 2018 r. przedstawiła aktualny bilans oraz rachunek zysków i strat (za okres od [...] stycznia 2018 r. do [...] lutego 2018 r.) oraz umowę Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z dnia [...] kwietnia 2012 r. Wyjaśniła, że w umowie Spółki nie przewidziano możliwości zobligowania wspólników do dokonywania dopłat. Postanowieniem z dnia 7 maja 2018 r. starszy referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Opierając się na zgromadzonym materiale dowodowym referendarz uznał, że Skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302), dalej: "p.p.s.a.". Spółka wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia zarzucając naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 45 ust. 1 i art. 184 Konstytucji RP poprzez błędne uznanie, że nie wykazała, iż nie dysponuje środkami na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Storna wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie, bądź w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych w kwocie [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.). Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu stanu majątkowego posiadania wnioskodawcy z wysokością ciążących na nim kosztów sądowych (na obecnym etapie postępowania sądowego jest to wpis od skargi w kwocie [...] zł) i dokonaniu na tej podstawie oceny czy istotnie strona nie jest w stanie uiścić tych kosztów. Konieczne są więc do tego dane obrazujące całościowo sytuację finansową wnioskodawcy, które uzyskuje się z głównie z dokumentacji finansowej strony. Brak takiej dokumentacji, jej niepełność, nierzetelność czy wątpliwości co to jej prawdziwości uniemożliwiają ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej strony, co z kolei skutkuje niemożliwością dokonania oceny w jakiej mowa wyżej. W ocenie Sądu referendarz prawidłowo uznał, że Skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga przede wszystkim fakt, że oświadczenia Spółki są sprzeczne ze sobą, a więc nierzetelne i niewiarygodne. Na formularzu PPPr Skarżąca podała, iż musiała zawiesić realizację projektów badawczo-rozwojowych, zaś w sprzeciwie stwierdziła, że jedyną działalnością jaką podjęła była realizacja jednego projektu, który był dofinansowany przez NCBiR i którego dotyczy zaskarżona decyzja. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy Spółka twierdziła, że ma do spłaty dwie pożyczki, w tym zaciągniętą na realizację ww. projektu w kwocie [...]. Tymczasem w sprzeciwie wskazała, że na ten cel otrzymała od NCBiR [...] zł i zaangażowała środki własne w kwocie [...] zł. Sąd wezwał więc Spółkę do wyjaśnienia, jak została wydatkowana kwota [...], skoro projekt nie został zrealizowany, a Skarżąca zainwestowała w niego jedynie kwotę [...] zł, a nadto nigdy nie prowadziła żadnej innej działalności gospodarczej. W odpowiedzi pełnomocnik Skarżącej "sprostował" wcześniejsze twierdzenia podając, iż kwota pożyczki, jaka została faktycznie wypłacona Spółce, wynosi [...] z czego na realizację projektu przeznaczono [...]. Strona nie przedstawiła jednak żadnych dokumentów na potwierdzenie zarówno tych twierdzeń jak i twierdzeń wcześniejszych, a także dokumentu potwierdzającego udzielenie pożyczki. Wątpliwa jest zatem nie tylko wysokość kwoty wypłaconej Skarżącej przez pożyczkodawcę, ale również sam fakt zaciągnięcia tego zobowiązania. Pamiętać należy, iż udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania podmiotu z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). Osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Ze sprawozdania finansowego za rok 2017 wynika, że Skarżąca posiada aktywa obrotowe w wysokości (...) zł oraz zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych koszty postępowania sądowoadministracyjnego korzystają z pierwszeństwa przed zobowiązaniami cywilnoprawnymi, takimi jak. np. koszty prowadzenia rachunku bankowego, koszty obsługi księgowej czy spłata pożyczki udzielonej Spółce przez jej wspólnika, (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 1934/16, postanowienie NSA z dnia 15 czerwca 2012 r. sygn. akt I FZ 189/12). Wypada też zauważyć, że decyzja organu I instancji została wydana [...] listopada 2016 r. Spółka mogła zatem przewidzieć konieczność wystąpienia ze skargą do sądu administracyjnego i zabezpieczyć sobie środki na ten cel, czego nie uczyniła. Nie bez znaczenia jest również fakt, iż co najmniej od początku 2016 r. Spółka ponosi koszty usługi radcy prawnego, który zastępuje ją również w niniejszym postępowaniu. Wydatki z tego tytułu przewyższyły wysokość wpisu od skargi, a fakt ten przy równoczesnym domaganiu się przez Skarżącą przerzucenia na innych podatników kosztu wpisu sądowego wpływa negatywnie na ocenę jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnosić, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego. Koszty pomocy prawnej świadczonej przez adwokatów i radców prawnych nie mają pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. W dacie wydawania niniejszego postanowienia Skarżąca nie zawiesiła prowadzonej działalności i nie znajduje się w stanie upadłości. Dodatkowo we wprowadzeniu do sprawozdania finansowego za rok 2017 stwierdzono, że sprawozdanie zostało sporządzone przy założeniu kontynuowania działalności gospodarczej w okresie nie krótszym niż 12 miesięcy od dnia bilansowego. Działalność gospodarcza jest działalnością zarobkową, co oznacza, iż jej celem jest osiągnięcie zysku. Jeżeli przedsiębiorca działalności faktycznie nie prowadzi (jak w przypadku Skarżącej), lecz jej nie likwiduje i nie wnosi o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14). Sąd podziela stanowisko starszego referendarza sądowego zgodnie z którym Spółka nie wykazała, że nie ma możliwości partycypowania w kosztach niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego. Nie dopatrzył się naruszenia ani art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ani art. 45 ust. 1 i art. 184 Konstytucji RP, bowiem konstytucyjna gwarancja prawa do sądu nie ma charakteru absolutnego. Sąd uznał zatem, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.