V SA/Wa 1195/16

Straszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 20160r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. Sp. z o.o. w Ł. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia ... marca 2016 r. Nr ... w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: 1) przyznać prawo pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 2.000 zł (słownie: dwa tysiące złotych); 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Spółka z o.o. E. z siedzibą w Ł. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi 5.000,00 zł, wartość środków trwałych wynosi 9.303.874,98 zł, zaś strata za ostatni rok obrotowy wyniosła 17.647,51 zł. Skarżąca posiada rachunek bankowy, na którym nie zgromadzono środków finansowych. Wskazano nadto, iż Spółka posiadała na dzień 31 grudnia 2015 r. środki pieniężne "w kasie" w wysokości 2.372,01 zł. W uzasadnieniu podniesiono, iż Spółka nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej, posiada liczne zobowiązania, natomiast nie posiada żadnych środków pieniężnych, bowiem ostatnie środki zostały wypłacone w styczniu 2016 r. na pensje pracowników. Do wniosku załączono kopie: bilansu na dzień 31.12.2015 r. oraz rachunku zysków i strat za rok 2015. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 8 lipca 2016 r. skarżąca wyjaśniła, iż nie zawiesiła prowadzenia działalności gospodarczej, nie zostało wobec niej wszczęte postępowanie upadłościowe bądź likwidacyjne, jednakże Spółka nie dokonuje operacji gospodarczych ze względu na brak bazy maszynowej i środków obrotowych. Dodatkowo wskazano, iż Prezes Zarządu Spółki otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 4.525,33 zł netto miesięcznie. Do pisma załączono kopie następujących dokumentów: wykaz środków trwałych na dzień 31.05.2016 r., zeznania podatkowe CIT-8 za 2014 i 2015 rok, deklaracje VAT-7 od stycznia do maja 2016 r., bilans za 2015 r. wraz z informacją dodatkową, bilans według stanu na dzień 31.05.2016 r., wyciągi z rachunku bankowego oraz raport kasowy. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (wyrażonej w art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; zwanej dalej: "p.p.s.a.") i może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Na wstępie wskazać należy, iż rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu stanu majątkowego posiadania wnioskującej strony z wysokością ciążących na niej kosztów sądowych. W niniejszej sprawie jest to wydatek w wysokości 100.000 zł (słownie: sto tysięcy złotych), na który składa się wpis sądowy od skargi. W ocenie referendarza sądowego, wnioskująca Spółka wykazała, że nie jest w stanie ponieść jednorazowego wydatku w wysokości 100.000 zł tytułem wpisu sądowego, jednakże analiza złożonych oświadczeń majątkowych, jak również dokumentów finansowych Spółki, nie daje podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (jako warunku zwolnienia od kosztów sądowych w całości). W takiej sytuacji, przepisy p.p.s.a. dają możliwość częściowego zwolnienia wnioskującej strony od kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane poprzez zwolnienie od opłat sądowych w części. W niniejszej sprawie należało wziąć pod uwagę opłatę sądową jaką jest wpis sądowy od skargi, bowiem jest to jedyny wydatek ciążący na Spółce na obecnym etapie postępowania. Oceniając zatem możliwości majątkowe Spółki, referendarz sądowy uznał, że jest ona w stanie ponieść jednorazowy wydatek w wysokości 2.000 zł tytułem wpisu sądowego, z niżej wyłuszczonych względów: Przede wszystkim pamiętać należy, iż Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, nie znajduje się w stanie likwidacji, nie wszczęto wobec niej postępowania upadłościowego. Zatem jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą nastawioną na zysk i mając możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z tą działalnością nie może w całości przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie w takiej sytuacji wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do finansowania działalności spółki ze środków publicznych. To z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że Spółka prowadzi działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Taka sytuacja prowadzić mogłaby również do naruszania zasad konkurencji między równoprawnymi podmiotami gospodarczymi (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem orzeczenia.wsa.gov.pl). W orzecznictwie utrwalony jest również pogląd, zgodnie z którym, osoby prawne winny w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Skoro bowiem dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 6 października 2004r. o sygn. akt GZ 61/0 oraz GZ 64/04). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r. o sygn. akt FZ 478/04). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r o sygn. akt II GZ 478/12). Warto jeszcze wskazać na pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, zgodnie z którym, skoro przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Analizując sytuację majątkową Spółki wskazać należy, iż posiada ono majątek w postaci środków trwałych, których wartość – według oświadczenia złożonego we wniosku PPPr – wynosi 9.303.874,98 zł. Z przedłożonych dokumentów finansowych Spółki również wynika, iż nie jest ona pozbawiona majątku, w szczególności posiada – według bilansu na dzień 31 maja 2016 r. – środki trwałe o wartości 435.812,17 zł, środki trwałe w budowie o wartości 1.307.350,77 zł, a także zaliczki na środki trwałe w budowie w wysokości 7.479.674,79 (vide: k. 60 akt sądowych). Wszystkie wskazane wartości znacznie przewyższają zatem kwotę 2.000 zł, którą skarżąca winna ponieść tytułem kosztów sądowych. Przypomnieć w tym miejscu należy, iż w orzecznictwie dotyczącym porównywania wysokości ciążących na stronie kosztów sądowych z posiadanym majątkiem podnosi się, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych gdy dysponuje majątkiem, którego wartość przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie NSA z dnia 15 marca 2012 r. o sygn. akt II GZ 89/12). Zasadnicze jednak znaczenie dla podjętego rozstrzygnięcia ma okoliczność, iż mimo tego, że Spółka – jak wynika z oświadczenia złożonego w piśmie z dnia 8 lipca 2016 r. – nie dokonuje "operacji gospodarczych", to jest w stanie przeznaczać środki finansowe na wypłatę wynagrodzeń dla dwóch pracowników, w tym dla Prezesa Zarządu, którego wynagrodzenie wynosi 4.525,53 zł netto miesięcznie. Analiza raportów kasowych prowadzi do wniosku, iż jeden ze wspólników Spółki – M.W. – dokonuje dopłat, zwanych w tych dokumentach "pożyczkami" – w dniu 7.01.2016 r. w wysokości 2.000 zł (vide: k. 59 akt sądowych), w dniu 9.05.2016 r. w wysokości 3.500 zł (vide: k. 55 akt sądowych). Skoro zatem Spółka jest w stanie wygospodarować środki na omawiany cel, mimo tego że faktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej, to przyjąć należy, iż winna również partycypować w możliwym zakresie w kosztach postępowania sądowego. Przypomnieć bowiem należy, iż wpis sądowy jako wydatek wiąże się z bieżącą działalnością przedsiębiorców, wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami. W orzecznictwie sądów administracyjnych znany jest pogląd, zgodnie z którym, spółki mają możliwość pozyskiwania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze. zm.), umową spółki można zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). W postanowieniu z dnia 24 czerwca 2015 r. o sygn. akt II GZ 294/15 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. także postanowienie NSA z dnia 13 września 2012 r. o sygn. akt I FZ 287/12 – i powołane tam orzeczenie Sądu Najwyższego z 19 września 1937 r. o sygn. akt CII 618/37, publ. Zb. Urz. 1938, poz. 193, oraz postanowienia NSA z dnia 20 lutego 2014 r. o sygn. akt II FZ 145/14 i II FZ 146/14). Odnosząc się z kolei do wykazywanych trudności finansowych Spółki, zauważyć w pierwszej kolejności należy, że z przedłożonego zeznania podatkowego CIT-8 za 2015 r. wynika, że skarżąca osiągnęła dochód w wysokości 89.585,02 zł, uzyskując w tym roku przychody w wysokości 266.501,05 zł (vide: k. 35-36 akt sądowych). Wprawdzie z przedłożonego dokumentu "Wynik zestawienia Rachunek zysków i strat – wariant kalkulacyjny (Obliczone 2016-05-31)" wynika, że w 2015 r. Spółka odnotowała stratę w wysokości 17.647,51 zł, jednakże wynikała ona z nadwyżki kosztów nad przychodami, w szczególności "kosztów ogólnego zarządu" w wysokości 346.996,60 zł. Przypomnieć zatem należy, iż w przypadku przedsiębiorców (a do takich niewątpliwie należy skarżąca) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2010 r. o sygn. akt I FZ 10/10). Ponadto, jak to już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13). Warto na koniec wskazać na postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2011 r. o sygn. akt II GZ 112/11 i z dnia 19 listopada 2004 r. o sygn. akt I FZ 436/04, w których stwierdzono, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Reasumując powyższe, w ocenie referendarza sądowego, Spółka zasługuje na częściowe zwolnienie od kosztów sądowych poprzez zwolnienie od wpisu sądowego ponad kwotę 2.000 zł. Analizując bowiem jej sytuację majątkową przyjąć należało, że posiada ona majątek, jak również obraca środkami finansowymi o wartości przekraczającej omawianą kwotę. Zatem poniesienie jednorazowego wydatku w wysokości 2.000 zł nie przekracza możliwości majątkowych Spółki. Z wyłuszczonych względów – na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a – orzeczono, jak w sentencji postanowienia.