V SA/Wa 1404/19
WyrokWSA w Warszawie2020-02-25
Skład orzekający: Bożena Zwolenik, Piotr Piszczek, Jarosław Stopczyński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ rentowy prawidłowo ocenił sytuację materialną i rodzinną strony przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, uwzględniając przy tym zasady słusznego interesu strony oraz wiążącą moc wyroku sądu administracyjnego?Ratio decidendi
Organ rentowy nie dokonał wszechstronnej analizy sytuacji materialnej i rodzinnej strony, naruszając tym samym zasady postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77 § 1 K.p.a.) oraz obowiązek uwzględnienia wiążącej mocy poprzedniego wyroku sądu administracyjnego (art. 153 p.p.s.a.). Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa, co uzasadnia jej uchylenie.Stan faktyczny
Strona złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Organ pierwszej instancji odmówił umorzenia, a następnie utrzymał w mocy swoją decyzję po ponownym rozpatrzeniu. Po uchyleniu przez WSA pierwszej decyzji, organ wydał kolejną decyzję odmawiającą umorzenia, uchylając jednocześnie wcześniejszą decyzję. Strona wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów K.p.a. oraz przepisów materialnych dotyczących umorzenia składek.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Bożena Zwolenik (spr.), Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Protokolant st. specjalista - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2020 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS", "organ") z dnia [...] czerwca 2019 r. o numerze [...], uchylająca decyzję z [...] sierpnia 2017 r. nr [...] i
odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
oraz ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 51 007,85 zł.
Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym.
Decyzją z [...] sierpnia 2017 r. o numerze wskazanym wyżej, ZUS odmówił A. K.
(dalej: "Skarżąca", "Strona") umorzenia składek na ubezpieczenia
społeczne w łącznej kwocie 40 154,25 zł, ubezpieczenie zdrowotne w łącznej
kwocie 17 370,10 zł oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie 3 192,28 zł za okresy wskazane w decyzji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ przedstawił sytuację majątkową i zdrowotną Skarżącej, ustaloną na postawie zebranego materiału dowodowego.
Powołując się na przepisy art. 28 ust. 3 oraz ust. 3a ustawy z 13 października 1998
r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.), dalej: "u.s.u.s." oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie", ZUS nie stwierdził zaistnienia przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek.
Wobec powyższego Skarżąca zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie
sprawy.
Decyzją z [...] października 2017 r. o numerze wskazanym wyżej, ZUS utrzymał w
mocy rozstrzygnięcie z [...] sierpnia 2017 r. Organ wskazał, że w przypadku
Skarżącej
nie zachodzi całkowita nieściągalność należności uzasadniająca umorzenie
zaległych
składek na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W ocenie organu Skarżąca nie
udowodniła
również, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie
opłacić
tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej oraz jej
rodziny.
Wobec powyższego nie ma podstaw do umorzenia ww. należności.
Od przedmiotowej decyzji Strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu
Administracyjnego. W skardze zarzuciła naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art.
107 §
3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
(Dz.U. z
2018 r., poz. 2096 ze zm.), dalej: "K.p.a.", a także przepisów prawa materialnego, tj.
art. 28 ust. 2, 3, 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia.
Wyrokiem z 27 czerwca 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 2244/17 Wojewódzki Sąd
Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję z [...] października 2017 r.
o
wskazanym wyżej numerze. W uzasadnieniu wyroku zaznaczono, że organ ocenił
sytuację Skarżącej w sposób dowolny, bez rozważenia wszystkich podnoszonych
przez
nią argumentów obrazujących faktyczne możliwości zarobkowe rodziny jak i jej
sytuację
życiową, bez właściwego rozważenia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, co
doprowadziło do naruszenia treści art. 7, art. 77 § 1 jak również art. 80 K.p.a.
Decyzją z [...] czerwca 2019 r. o wskazanym powyżej numerze, ZUS uchylił
rozstrzygnięcie z [...] sierpnia 2017 r. i jednocześnie odmówił umorzenia należności
z
tytułu składek w łącznej kwocie 51 007,85 zł. Uzasadniając decyzję organ
przedstawił
sytuację majątkową i zdrowotną Skarżącej, ustaloną na postawie zebranego
materiału
dowodowego. Powołując się na przepisy art. 28 ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3
ust.
1 rozporządzenia organ nie stwierdził zaistnienia przesłanek uzasadniających
umorzenie należności z tytułu składek. Wskazując, że Skarżąca w dalszym ciągu jest
przedsiębiorcą ZUS dokonał analizy wniosku również pod kątem wystąpienia
przestanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii
Europejskiej
(Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.). W kontekście powyższego wyjaśniono, że
zakres prowadzonej przez Skarżącą działalności oraz fakt, że jest mikroprzedsiębiorcą
przemawiają za tym, że jej udział w rynku jest minimalny, a usługi świadczone są
na
rynku lokalnym. W ocenie organu nie zostały zatem spełnione przesłanki
warunkujące
udzielenie pomocy. Dalej wyjaśniono, że zadłużenie nie powstało na skutek
nadzwyczajnych zdarzeń losowych lecz jest wynikiem nieopłacania składek z tytułu
prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto w ocenie organu w
przedmiotowej
sprawie nie została udowodniona całkowita i trwała niezdolność do pracy
zarobkowej.
W kontekście powyższego organ wskazał, że od listopada 2018 r. Skarżąca pełni
funkcję sołtysa we wsi L., a w okresie od 14 maja 2019 r. do 31 maja 2019
r. pracowała na umowę zlecenie. Zaznaczono, że mąż Skarżącej uzyskał kwalifikacje
rolnicze i teraz może podjąć pracę zarówno w należącym do niego gospodarstwie
rolnym jak i w okolicznych gospodarstwach, które oferują zatrudnienie. Natomiast
okoliczność, że dochód uzyskiwany przez Skarżącą i jej męża jest niewysoki, nie
stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek.
Zaznaczono, że sam fakt pozostawania osobą bezrobotną nie stanowi elementu
wyjątkowości, zatem nie może stanowić okoliczności skutkującej umorzeniem
należności. W ocenie organu trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę
długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w
dłuższym okresie czasu. Podkreślono, że niskie dochody, jak i konieczność
ponoszenia
zwyczajnych wydatków związanych z utrzymaniem nie stanowią przesłanki do
umorzenia należności publicznoprawnych. Ponadto w przypadku Skarżącej nie ma
przeciwwskazań zawodowych ani zdrowotnych do kontynuowania zatrudnienia i
uzyskania środków finansowych niezbędnych do uregulowania zadłużenia z tytułu
składek. Jednocześnie podkreślono, że zadłużenie posiadane z innych tytułów
również
nie stanowi przesłanki umorzenia należności.
Na powyższą decyzję Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu
Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenia art. 7,
art. 8,
art. 77 § 1, art. 107 § 3 K.p.a. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia. W
motywach skargi wskazała na trudną sytuację materialną i rodziną. Wyjaśniła, że
opieka
nad dziećmi, edukacja córki jak również warunki środowiskowe i komunikacyjne, a
także kwalifikacje i wykształcenie nie dają jej nieograniczonych możliwości
podjęcia
stałego zatrudnienia i uzyskania wynagrodzenia w wysokości pozwalającej na
spłatę
zadłużenia. Wyjaśniła, że całodniowa praca poza domem będzie wiązać się z
koniecznością wynajęcia opiekunki lub opłacenia prywatnej opieki żłobkowej dla
rocznego syna, wynajęcia osoby dowożącej starszą córkę do szkoły oddalonej o ok.
20
km od miejsca zamieszkania, czy zakupu opału na zimę w sytuacji gdy nie będzie
miała
możliwości samodzielnie pozyskać go z lasu. Wskazała również na ewentualne
koszty
przejazdu do pracy wynikające z odległości miejsca zamieszkania od ośrodków
miejskich jak również na brak jakiegokolwiek połączenia komunikacyjnego z
miejscem
zamieszkania. W odniesieniu do zawartej umowy zlecenia wyjaśniła, że umowa ta
była
jednorazowa i krótkotrwała, a wiązała się z funkcją operatora internetowego przy
wyborach do Parlamentu Europejskiego, za którą otrzymała 250 zł brutto. Skarżąca
wyjaśniła również, że gospodarstwo prowadzone przez jej męża nie przynosi
większych
dochodów. W jego skład nie wchodzą żadne maszyny, a budynek
gospodarskoinwentarski nie pozwala utrzymywać zwierząt gospodarskich bowiem
wymaga
długotrwałych i kosztownych prac porządkowo-remontowych. Natomiast
drewniany,
samodzielnie zbudowany kurnik nie może być wykorzystany do chowu takiej ilości
kur,
która przyniosłaby dochód kwalifikujący się do opodatkowania. Skarżąca
zaznaczyła, że
zysk z gospodarstwa nie zapewnia czteroosobowej rodzinie dochdu powyżej
minimum
socjalnego i nie umożliwia spłaty tak dużego zadłużenia względem ZUS. Odnośnie
zmiany miejsca zamieszkania wyjaśniła, że w związku z brakiem własnego
mieszkania,
brakiem możliwości uzyskania kredytu hipotecznego oraz brakiem środków na
wynajem
mieszkania nie miała wyboru i nie mogła podjąć innej decyzji.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując motywy zawarte
w
uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu
przed
sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.,
sądy
administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują
środki
określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu
administracyjnego
jest zbadanie legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem,
to
znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i
zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu
faktycznego.
Strona zaskarżyła decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca
2019
r., uchylającą decyzję z [...] sierpnia 2017 r. i odmawiająca umorzenia należności z
tytułu
składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne w łącznej
kwocie
51 007,85 zł.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane po wyroku Wojewódzkiego Sądu
Administracyjnego w Warszawie z 27 czerwca 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 2244/17,
którym uchylono decyzję z [...] października 2017 r. odmawiającą umorzenia ww.
należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie
zdrowotne.
W uzasadnieniu wyroku zaznaczono, że organ ocenił sytuację Skarżącej w sposób
dowolny, bez rozważenia wszystkich podnoszonych przez nią argumentów
obrazujących faktyczne możliwości zarobkowe rodziny jak i jej sytuację życiową,
bez
właściwego rozważenia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, co
doprowadziło
do naruszenia treści art. 7, art. 77 § 1 jak również art. 80 K.p.a.
Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania
wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego
działanie,
bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem
zaskarżenia.
Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów
prawnych i
sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna dotyczy więc
prawidłowości zastosowania w konkretnej sprawie określonych przepisów prawa,
pozostających w logicznym związku z treścią rozstrzygnięcia (zob. np. wyrok NSA z
25
listopada 2014 r., sygn. akt II FSK 3065/12, dostępny w internetowej Centralnej
Bazie
Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako:
"CBOSA").
Wskazania co do dalszego postępowania, o których mowa w art. 153, są
konsekwencją
oceny prawnej i dotyczą sposobu procedowania w toku ponownego rozpatrzenia
sprawy, w celu uniknięcia popełnienia błędów. Wytyczają one kierunek, w którym
powinno zmierzać ponowione postępowanie, dla uniknięcia wadliwości w postaci
np.
uchybień procesowych związanych z wyjaśnieniem sprawy (zob. wyrok WSA w
Gdańsku z dnia 3 września 2014 r., sygn. akt II SA/Gd 278/14, CBOSA). Z
powoływanego przepisu wynika bezwzględny obowiązek zastosowania się przez
organ
administracji do poglądu prawnego i wynikających z niego wytycznych co do
dalszego
biegu postępowania, który może być wyłączony tylko w razie istotnej zmiany stanu
faktycznego lub zmiany przepisów prawa.
Zgodnie z art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich
należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, stosuje
się
przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
(t.
j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), dalej: "K.p.a.".
Jak wynika z treści sentencji, podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji
stanowił
art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. zgodnie z którym, organ odwoławczy utrzymuje w mocy
zaskarżoną decyzję.
Katalog rodzajów orzeczeń jakie może zastosować w sprawie organ odwoławczy,
zawarty w przepisie art. 138 K.p.a., obejmuje decyzje merytoryczne,
merytorycznoreformacyjne, kasacyjne i decyzje umarzające postępowanie.
Organowi odwoławczemu
przysługują zarówno kompetencje kontrolne, jak i merytoryczne. Oznacza to, że
organ
odwoławczy jest zobowiązany do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia organu
pierwszej instancji, jak również do rozpoznania sprawy merytorycznie. Wynika to
jednoznacznie z wyrażonej w art. 15 K.p.a. zasady dwuinstancyjności
postępowania
administracyjnego.
Z dalszej treści sentencji i uzasadnienia decyzji wynika natomiast, że organ
odwoławczy
uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł co do istoty sprawy.
Podstawę prawną takiego rozstrzygnięcia stanowi art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., zgodnie
z
którym organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w
całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę
decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części.
W zaskarżonej decyzji zatem wskazano nieprawidłową podstawę prawną
rozstrzygnięcia. Już tylko to naruszenie wskazanych wyżej przepisów prawa
uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji.
Z akt sprawy wynika, iż organ rozpatrywał wniosek o umorzenie zaległych składek
w
kontekście art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. i art. 28 ust. 3a u.s.u.s w zw. z § 3 ust. 1
rozporządzenia.
Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane
tylko w
przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem postanowień ust. 3a.
Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości
niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił
przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza
kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak
jest
następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na
osoby
trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie
upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i 361 pkt 1ustawy z dnia 28
lutego
2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r.
poz. 791);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku
majątku, z
którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych,
możliwości
przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy
z
dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu
likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w
postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu
upadłościowym;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z
którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot
przekraczających wydatki egzekucyjne.
Orzekając w sprawie ZUS prawidłowo ustalił, że w rozpoznawanej sprawie nie
występują przesłanki umożliwiające umorzenie należności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Natomiast zdaniem Sądu, organ dokonał w sposób nieprawidłowy analizy pod
kątem
zaistnienia przesłanek w zakresie możliwości umorzenia należności na podstawie
art.
28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, a w szczególności pkt 1 i 3 tego
przepisu. W tym zakresie uzasadnienie decyzji nie poddaje się kontroli Sądu i
narusza
zasadę związania organu oceną prawną Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w
Warszawie wyrażoną w wyroku z 27 czerwca 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 2244/17, a
tym
samym dyspozycję art. 153 p.p.s.a.
Należy jeszcze raz podkreślić, że niezastosowanie się przez organ administracji przy
ponownym rozstrzyganiu do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku,
narusza
zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że podjęte w ten sposób
rozstrzygnięcie jest wadliwe.
Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia
społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te
ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku
ich
całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki dające możliwość umorzenia
należności składkowych zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra
Gospodarki,
Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad
umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z § 3
ust. 1
rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli
zobowiązany
wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie
opłacić
tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i
jego
rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego
rodzinę
możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego
nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek
mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad
przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości
uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów
postępowania w stopniu dającym podstawę do jej uchylenia. Przede wszystkim
organ,
wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 77 § 1 K.p.a., nie rozpatrzył w sposób
wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego. Ponadto nie odniósł
się
również do już zebranego materiału dowodowego, co spowodowało, że
uzasadnienie
zostało sporządzone z naruszeniem przepisu art. 107 § 3 i art. 11 K.p.a.
Sąd podziela w tym względzie stanowisko zawarte w wyroku tut. Sądu z 13
grudnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1991/07 (LEX nr 484910), w którym
wywiedziono,
że: "Uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji
podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich należą
decyzje
w przedmiocie umorzenia należności (...). Pozwala ono bowiem na dokonanie
oceny
przez organ wyższej instancji, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem
przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w
szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów
podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy
materiałów dowodowych lub też czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew
zasadom
logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się
ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a.
Wyjaśnianie
stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy,
ma
bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej
wykonaniu".
Należy podkreślić, że organ jedynie hipotetycznie rozważał przesłankę z § 3 ust.
1 pkt 1 rozporządzenia, nie dokonując całościowej analizy sprawy Skarżącej.
Organ w decyzji wskazuje na możliwość ratalnej spłaty należności, jednakże taka
możliwości przy dochodach Skarżącej wydaje się być czysto iluzoryczna, o czym
Strona
również wspominała w swojej korespondencji.
Sąd podziela stanowisko organu, że ZUS ma obowiązek stania na straży
finansów ubezpieczeń społecznych. Jednakże stanie na straży tych finansów nie
może
być przesłanką przesądzającą, że w każdych okolicznościach organ odmawia
umorzenia należności. Skoro racjonalny ustawodawca przewidział przesłanki
umorzenia
należności, to zdawał sobie także sprawę z konieczności dbania o stan finansów
publicznych. Jednakże mimo to umożliwił w ściśle określonych wypadkach
umorzenie
należności, nakazując w takich sytuacjach uwzględniać "słuszny interes strony"
(art. 7
k.p.a.). Jak zasadnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny analizując (w wyroku z
24
kwietnia 2013 r., sygn. II GSK 170/12) pojęcie "ważnego interesu dłużnika" nie
można
ograniczać tylko do sytuacji nadzwyczajnych czy zdarzeń losowych, gdyż
funkcjonuje
ono w zdecydowanie szerszym znaczeniu uwzględniającym także sytuację
ekonomiczną Strony, wysokość dochodów, zakres wydatków. Zawężanie wymagań
umorzenia należności do sytuacji, gdy spłata składek uniemożliwi stronie
zaspokojenie
niezbędnych potrzeb życiowych byłoby niedopuszczalną interpretacja na
niekorzyść
dłużnika. Skoro strona powołuje się na własny interes w umorzeniu należności, to
nie
dopuszczalne było nie rozważenie tego interesu i poprzestanie tylko na wykazaniu
interesu ogólnego (dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych, równość wobec
prawa,
domniemanie znajomości prawa), który legł u podstaw odmowy umorzenia
należności.
Mając powyższe na względzie w ocenie Sądu, w przeprowadzonym
postępowaniu zabrakło należytego zastosowania art. 7 K.p.a. i 77 § 1 K.p.a. Organ
winien, po dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, rozważyć i wyważyć
interes społeczny i słuszny interes Strony. Twierdzenia ZUS wskazujące, że spłata
należności z tytułu składek nie pociągnie za sobą zbyt ciężkich skutków oraz nie
pozbawi strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jawią się
obecnie jako zupełnie dowolne, gdyż organ nie odnosi jej do możliwości
zarobkowych
Strony, uzyskiwanych dochodów, ponoszonych wydatków oraz istniejącego
zadłużenia i
jego wysokości. Możliwości płatnicze strony winny być oceniane wg rzeczywistych
możliwości, a nie tylko hipotetycznej możliwości. Zatem trzeba stwierdzić, że ZUS
nie
dokonał wszechstronnej analizy sprawy.
Ponownie wydając decyzję ZUS winien uwzględnić przedstawioną w wyroku
ocenę i w wypadku powstania określonych wątpliwości organ zwróci się do
Skarżącej o
informację w tym zakresie. Pełne przedstawienie toku rozumowania organu
wydającego
decyzję powinno być zawarte w uzasadnieniu decyzji zgodnym z art. 107 § 3 K.p.a. i
realizującym zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a. Uchybienia w tym
zakresie - zależnie od ich stopnia - mogą skutkować nawet uchyleniem decyzji
obarczonej taką wadą, zwłaszcza, gdy decyzja ma charakter uznaniowy, a z taką
sytuacją mamy do czynienia w niniejszym przypadku.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien ustalić stan faktyczny w oparciu
o
całość zebranego materiału dowodowego, uwzględniając przedstawione wyżej
wywody
i wykładnię prawa.
W ocenie Sądu, w niniejszym postępowaniu doszło do naruszenia przepisów
prawa, w
tym m.in. art. 153 p.p.s.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik
sprawy, co musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art.
145 §
1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło