V SA/Wa 1404/19

WyrokWSA w Warszawie2020-02-25

Skład orzekający: Bożena Zwolenik, Piotr Piszczek, Jarosław Stopczyński

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ rentowy prawidłowo ocenił sytuację materialną i rodzinną strony przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, uwzględniając przy tym zasady słusznego interesu strony oraz wiążącą moc wyroku sądu administracyjnego?
Ratio decidendi
Organ rentowy nie dokonał wszechstronnej analizy sytuacji materialnej i rodzinnej strony, naruszając tym samym zasady postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77 § 1 K.p.a.) oraz obowiązek uwzględnienia wiążącej mocy poprzedniego wyroku sądu administracyjnego (art. 153 p.p.s.a.). Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa, co uzasadnia jej uchylenie.
Stan faktyczny
Strona złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Organ pierwszej instancji odmówił umorzenia, a następnie utrzymał w mocy swoją decyzję po ponownym rozpatrzeniu. Po uchyleniu przez WSA pierwszej decyzji, organ wydał kolejną decyzję odmawiającą umorzenia, uchylając jednocześnie wcześniejszą decyzję. Strona wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów K.p.a. oraz przepisów materialnych dotyczących umorzenia składek.
Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Bożena Zwolenik (spr.), Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Protokolant st. specjalista - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2020 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS", "organ") z dnia [...] czerwca 2019 r. o numerze [...], uchylająca decyzję z [...] sierpnia 2017 r. nr [...] i odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 51 007,85 zł. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym. Decyzją z [...] sierpnia 2017 r. o numerze wskazanym wyżej, ZUS odmówił A. K. (dalej: "Skarżąca", "Strona") umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 40 154,25 zł, ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 17 370,10 zł oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie 3 192,28 zł za okresy wskazane w decyzji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ przedstawił sytuację majątkową i zdrowotną Skarżącej, ustaloną na postawie zebranego materiału dowodowego. Powołując się na przepisy art. 28 ust. 3 oraz ust. 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.), dalej: "u.s.u.s." oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie", ZUS nie stwierdził zaistnienia przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek. Wobec powyższego Skarżąca zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z [...] października 2017 r. o numerze wskazanym wyżej, ZUS utrzymał w mocy rozstrzygnięcie z [...] sierpnia 2017 r. Organ wskazał, że w przypadku Skarżącej nie zachodzi całkowita nieściągalność należności uzasadniająca umorzenie zaległych składek na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W ocenie organu Skarżąca nie udowodniła również, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej oraz jej rodziny. Wobec powyższego nie ma podstaw do umorzenia ww. należności. Od przedmiotowej decyzji Strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze zarzuciła naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), dalej: "K.p.a.", a także przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 2, 3, 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia. Wyrokiem z 27 czerwca 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 2244/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję z [...] października 2017 r. o wskazanym wyżej numerze. W uzasadnieniu wyroku zaznaczono, że organ ocenił sytuację Skarżącej w sposób dowolny, bez rozważenia wszystkich podnoszonych przez nią argumentów obrazujących faktyczne możliwości zarobkowe rodziny jak i jej sytuację życiową, bez właściwego rozważenia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, co doprowadziło do naruszenia treści art. 7, art. 77 § 1 jak również art. 80 K.p.a. Decyzją z [...] czerwca 2019 r. o wskazanym powyżej numerze, ZUS uchylił rozstrzygnięcie z [...] sierpnia 2017 r. i jednocześnie odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 51 007,85 zł. Uzasadniając decyzję organ przedstawił sytuację majątkową i zdrowotną Skarżącej, ustaloną na postawie zebranego materiału dowodowego. Powołując się na przepisy art. 28 ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia organ nie stwierdził zaistnienia przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek. Wskazując, że Skarżąca w dalszym ciągu jest przedsiębiorcą ZUS dokonał analizy wniosku również pod kątem wystąpienia przestanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.). W kontekście powyższego wyjaśniono, że zakres prowadzonej przez Skarżącą działalności oraz fakt, że jest mikroprzedsiębiorcą przemawiają za tym, że jej udział w rynku jest minimalny, a usługi świadczone są na rynku lokalnym. W ocenie organu nie zostały zatem spełnione przesłanki warunkujące udzielenie pomocy. Dalej wyjaśniono, że zadłużenie nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych lecz jest wynikiem nieopłacania składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto w ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie została udowodniona całkowita i trwała niezdolność do pracy zarobkowej. W kontekście powyższego organ wskazał, że od listopada 2018 r. Skarżąca pełni funkcję sołtysa we wsi L., a w okresie od 14 maja 2019 r. do 31 maja 2019 r. pracowała na umowę zlecenie. Zaznaczono, że mąż Skarżącej uzyskał kwalifikacje rolnicze i teraz może podjąć pracę zarówno w należącym do niego gospodarstwie rolnym jak i w okolicznych gospodarstwach, które oferują zatrudnienie. Natomiast okoliczność, że dochód uzyskiwany przez Skarżącą i jej męża jest niewysoki, nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Zaznaczono, że sam fakt pozostawania osobą bezrobotną nie stanowi elementu wyjątkowości, zatem nie może stanowić okoliczności skutkującej umorzeniem należności. W ocenie organu trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. Podkreślono, że niskie dochody, jak i konieczność ponoszenia zwyczajnych wydatków związanych z utrzymaniem nie stanowią przesłanki do umorzenia należności publicznoprawnych. Ponadto w przypadku Skarżącej nie ma przeciwwskazań zawodowych ani zdrowotnych do kontynuowania zatrudnienia i uzyskania środków finansowych niezbędnych do uregulowania zadłużenia z tytułu składek. Jednocześnie podkreślono, że zadłużenie posiadane z innych tytułów również nie stanowi przesłanki umorzenia należności. Na powyższą decyzję Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 107 § 3 K.p.a. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia. W motywach skargi wskazała na trudną sytuację materialną i rodziną. Wyjaśniła, że opieka nad dziećmi, edukacja córki jak również warunki środowiskowe i komunikacyjne, a także kwalifikacje i wykształcenie nie dają jej nieograniczonych możliwości podjęcia stałego zatrudnienia i uzyskania wynagrodzenia w wysokości pozwalającej na spłatę zadłużenia. Wyjaśniła, że całodniowa praca poza domem będzie wiązać się z koniecznością wynajęcia opiekunki lub opłacenia prywatnej opieki żłobkowej dla rocznego syna, wynajęcia osoby dowożącej starszą córkę do szkoły oddalonej o ok. 20 km od miejsca zamieszkania, czy zakupu opału na zimę w sytuacji gdy nie będzie miała możliwości samodzielnie pozyskać go z lasu. Wskazała również na ewentualne koszty przejazdu do pracy wynikające z odległości miejsca zamieszkania od ośrodków miejskich jak również na brak jakiegokolwiek połączenia komunikacyjnego z miejscem zamieszkania. W odniesieniu do zawartej umowy zlecenia wyjaśniła, że umowa ta była jednorazowa i krótkotrwała, a wiązała się z funkcją operatora internetowego przy wyborach do Parlamentu Europejskiego, za którą otrzymała 250 zł brutto. Skarżąca wyjaśniła również, że gospodarstwo prowadzone przez jej męża nie przynosi większych dochodów. W jego skład nie wchodzą żadne maszyny, a budynek gospodarskoinwentarski nie pozwala utrzymywać zwierząt gospodarskich bowiem wymaga długotrwałych i kosztownych prac porządkowo-remontowych. Natomiast drewniany, samodzielnie zbudowany kurnik nie może być wykorzystany do chowu takiej ilości kur, która przyniosłaby dochód kwalifikujący się do opodatkowania. Skarżąca zaznaczyła, że zysk z gospodarstwa nie zapewnia czteroosobowej rodzinie dochdu powyżej minimum socjalnego i nie umożliwia spłaty tak dużego zadłużenia względem ZUS. Odnośnie zmiany miejsca zamieszkania wyjaśniła, że w związku z brakiem własnego mieszkania, brakiem możliwości uzyskania kredytu hipotecznego oraz brakiem środków na wynajem mieszkania nie miała wyboru i nie mogła podjąć innej decyzji. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując motywy zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej: "p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. Strona zaskarżyła decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2019 r., uchylającą decyzję z [...] sierpnia 2017 r. i odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 51 007,85 zł. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 czerwca 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 2244/17, którym uchylono decyzję z [...] października 2017 r. odmawiającą umorzenia ww. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu wyroku zaznaczono, że organ ocenił sytuację Skarżącej w sposób dowolny, bez rozważenia wszystkich podnoszonych przez nią argumentów obrazujących faktyczne możliwości zarobkowe rodziny jak i jej sytuację życiową, bez właściwego rozważenia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, co doprowadziło do naruszenia treści art. 7, art. 77 § 1 jak również art. 80 K.p.a. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna dotyczy więc prawidłowości zastosowania w konkretnej sprawie określonych przepisów prawa, pozostających w logicznym związku z treścią rozstrzygnięcia (zob. np. wyrok NSA z 25 listopada 2014 r., sygn. akt II FSK 3065/12, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Wskazania co do dalszego postępowania, o których mowa w art. 153, są konsekwencją oceny prawnej i dotyczą sposobu procedowania w toku ponownego rozpatrzenia sprawy, w celu uniknięcia popełnienia błędów. Wytyczają one kierunek, w którym powinno zmierzać ponowione postępowanie, dla uniknięcia wadliwości w postaci np. uchybień procesowych związanych z wyjaśnieniem sprawy (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 3 września 2014 r., sygn. akt II SA/Gd 278/14, CBOSA). Z powoływanego przepisu wynika bezwzględny obowiązek zastosowania się przez organ administracji do poglądu prawnego i wynikających z niego wytycznych co do dalszego biegu postępowania, który może być wyłączony tylko w razie istotnej zmiany stanu faktycznego lub zmiany przepisów prawa. Zgodnie z art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), dalej: "K.p.a.". Jak wynika z treści sentencji, podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. zgodnie z którym, organ odwoławczy utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję. Katalog rodzajów orzeczeń jakie może zastosować w sprawie organ odwoławczy, zawarty w przepisie art. 138 K.p.a., obejmuje decyzje merytoryczne, merytorycznoreformacyjne, kasacyjne i decyzje umarzające postępowanie. Organowi odwoławczemu przysługują zarówno kompetencje kontrolne, jak i merytoryczne. Oznacza to, że organ odwoławczy jest zobowiązany do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, jak również do rozpoznania sprawy merytorycznie. Wynika to jednoznacznie z wyrażonej w art. 15 K.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Z dalszej treści sentencji i uzasadnienia decyzji wynika natomiast, że organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł co do istoty sprawy. Podstawę prawną takiego rozstrzygnięcia stanowi art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. W zaskarżonej decyzji zatem wskazano nieprawidłową podstawę prawną rozstrzygnięcia. Już tylko to naruszenie wskazanych wyżej przepisów prawa uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji. Z akt sprawy wynika, iż organ rozpatrywał wniosek o umorzenie zaległych składek w kontekście art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. i art. 28 ust. 3a u.s.u.s w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem postanowień ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i 361 pkt 1ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Orzekając w sprawie ZUS prawidłowo ustalił, że w rozpoznawanej sprawie nie występują przesłanki umożliwiające umorzenie należności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Natomiast zdaniem Sądu, organ dokonał w sposób nieprawidłowy analizy pod kątem zaistnienia przesłanek w zakresie możliwości umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, a w szczególności pkt 1 i 3 tego przepisu. W tym zakresie uzasadnienie decyzji nie poddaje się kontroli Sądu i narusza zasadę związania organu oceną prawną Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażoną w wyroku z 27 czerwca 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 2244/17, a tym samym dyspozycję art. 153 p.p.s.a. Należy jeszcze raz podkreślić, że niezastosowanie się przez organ administracji przy ponownym rozstrzyganiu do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku, narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że podjęte w ten sposób rozstrzygnięcie jest wadliwe. Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki dające możliwość umorzenia należności składkowych zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu dającym podstawę do jej uchylenia. Przede wszystkim organ, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 77 § 1 K.p.a., nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego. Ponadto nie odniósł się również do już zebranego materiału dowodowego, co spowodowało, że uzasadnienie zostało sporządzone z naruszeniem przepisu art. 107 § 3 i art. 11 K.p.a. Sąd podziela w tym względzie stanowisko zawarte w wyroku tut. Sądu z 13 grudnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1991/07 (LEX nr 484910), w którym wywiedziono, że: "Uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich należą decyzje w przedmiocie umorzenia należności (...). Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny przez organ wyższej instancji, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub też czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy, ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu". Należy podkreślić, że organ jedynie hipotetycznie rozważał przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, nie dokonując całościowej analizy sprawy Skarżącej. Organ w decyzji wskazuje na możliwość ratalnej spłaty należności, jednakże taka możliwości przy dochodach Skarżącej wydaje się być czysto iluzoryczna, o czym Strona również wspominała w swojej korespondencji. Sąd podziela stanowisko organu, że ZUS ma obowiązek stania na straży finansów ubezpieczeń społecznych. Jednakże stanie na straży tych finansów nie może być przesłanką przesądzającą, że w każdych okolicznościach organ odmawia umorzenia należności. Skoro racjonalny ustawodawca przewidział przesłanki umorzenia należności, to zdawał sobie także sprawę z konieczności dbania o stan finansów publicznych. Jednakże mimo to umożliwił w ściśle określonych wypadkach umorzenie należności, nakazując w takich sytuacjach uwzględniać "słuszny interes strony" (art. 7 k.p.a.). Jak zasadnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny analizując (w wyroku z 24 kwietnia 2013 r., sygn. II GSK 170/12) pojęcie "ważnego interesu dłużnika" nie można ograniczać tylko do sytuacji nadzwyczajnych czy zdarzeń losowych, gdyż funkcjonuje ono w zdecydowanie szerszym znaczeniu uwzględniającym także sytuację ekonomiczną Strony, wysokość dochodów, zakres wydatków. Zawężanie wymagań umorzenia należności do sytuacji, gdy spłata składek uniemożliwi stronie zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych byłoby niedopuszczalną interpretacja na niekorzyść dłużnika. Skoro strona powołuje się na własny interes w umorzeniu należności, to nie dopuszczalne było nie rozważenie tego interesu i poprzestanie tylko na wykazaniu interesu ogólnego (dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych, równość wobec prawa, domniemanie znajomości prawa), który legł u podstaw odmowy umorzenia należności. Mając powyższe na względzie w ocenie Sądu, w przeprowadzonym postępowaniu zabrakło należytego zastosowania art. 7 K.p.a. i 77 § 1 K.p.a. Organ winien, po dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, rozważyć i wyważyć interes społeczny i słuszny interes Strony. Twierdzenia ZUS wskazujące, że spłata należności z tytułu składek nie pociągnie za sobą zbyt ciężkich skutków oraz nie pozbawi strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jawią się obecnie jako zupełnie dowolne, gdyż organ nie odnosi jej do możliwości zarobkowych Strony, uzyskiwanych dochodów, ponoszonych wydatków oraz istniejącego zadłużenia i jego wysokości. Możliwości płatnicze strony winny być oceniane wg rzeczywistych możliwości, a nie tylko hipotetycznej możliwości. Zatem trzeba stwierdzić, że ZUS nie dokonał wszechstronnej analizy sprawy. Ponownie wydając decyzję ZUS winien uwzględnić przedstawioną w wyroku ocenę i w wypadku powstania określonych wątpliwości organ zwróci się do Skarżącej o informację w tym zakresie. Pełne przedstawienie toku rozumowania organu wydającego decyzję powinno być zawarte w uzasadnieniu decyzji zgodnym z art. 107 § 3 K.p.a. i realizującym zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a. Uchybienia w tym zakresie - zależnie od ich stopnia - mogą skutkować nawet uchyleniem decyzji obarczonej taką wadą, zwłaszcza, gdy decyzja ma charakter uznaniowy, a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszym przypadku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien ustalić stan faktyczny w oparciu o całość zebranego materiału dowodowego, uwzględniając przedstawione wyżej wywody i wykładnię prawa. W ocenie Sądu, w niniejszym postępowaniu doszło do naruszenia przepisów prawa, w tym m.in. art. 153 p.p.s.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło