V SA/Wa 1464/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Mirosława Pindelska po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T. P. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. T. P. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, zamieszkuje w wynajmowanym domu o pow. 100 m2, posiada działkę rolną o pow. 1 ha, natomiast nie posiada oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, iż osiąga miesięczny dochód w wysokości 1.600 zł z tytułu umowy o pracę, zaś jego matka w wysokości 1.000 zł z tytułu emerytury. Wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia, nadesłał pismo z dnia 18 sierpnia 2014 r., w którym wyjaśnił, iż posiada samochód osobowy z 1994 r., natomiast nie posiada żadnych oszczędności ani rachunków bankowych. Miesięczne wydatki wnioskodawcy to wydatki na: wyżywienie w wysokości około 600 zł, ubranie – około 200 zł, opłaty za telefon, światło, gaz, czynsz za mieszkanie – w łącznej wysokości około 600 zł, w tym czynsz w wysokości 239 zł, utrzymanie samochodu i zakup benzyny – 500 zł. Dodatkowo oświadczył, iż opłata roczna za zakup węgla i drzewa do ogrzewania domu wynosi – około 5.000 zł. W piśmie procesowym z dnia 20 sierpnia 2014 r. wskazał dodatkowo, iż jego matka nie posiada żądnych oszczędności ani rachunków bankowych, zaś jej wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem to wydatki na: wyżywienie – około 400 zł, ubranie – około 100 zł, telefon – około 70 zł, energię elektryczną – około 70 zł, lekarstwa – około 200 zł. Do pisma załączył m. in. kopię odcinka wypłaty swojego wynagrodzenia za miesiąc lipiec 2014 r. Postanowieniem z dnia 24 września 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu podniesiono, iż zarówno skarżący, jak też jego matka uzyskują stałe dochody w łącznej wysokości około 3.000 zł miesięcznie, zaś oświadczone wydatki niezbędne dla utrzymania wynoszą około 2.200 zł miesięcznie, co powoduje, że przeznaczenie kwoty 200 zł na opłaty sądowe nie spowoduje uszczerbku w tym utrzymaniu. Dodatkowo zauważono, iż nie jest w sprawie jasne czy wnioskodawca posiada rachunek bankowy, bowiem z przedstawionego odcinka wypłaty wynagrodzenia za miesiąc lipiec 2014 r. wynika, że skarżący otrzymał: "RAZEM 2.016,53; w tym: GOT 0,00; ROR 2.016,53", co może świadczyć o tym, że wynagrodzenie zostało przekazane na rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy (ROR). W sprzeciwie z dnia 9 października 2014 r. skarżący zarzucił postanowieniu referendarza, iż zostało ono oparte na błędnym wniosku, że posiada on rachunek bankowy. Wyjaśnił, iż jego wynagrodzenie jest wprawdzie przekazywane na rachunek, jednakże nie jest on jego posiadaczem. Wnioskodawca oświadczył, iż ani on ani jego matka nie posiadają rachunków bankowych ani oszczędności pieniężnych. Wskazał, iż dochody jego i matki wynoszą łącznie 3.022 zł, zaś ich wydatki to kwota około 3.000 zł, w związku z czym nie ma możliwości czynienia oszczędności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – wniesienie sprzeciwu na zarządzenie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącego podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem strona nie wykazała, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jej osoby. Wskazać przede wszystkim należy, iż zarówno wnioskodawca, jak też pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym matka uzyskują stałe miesięczne dochody, których łączna wysokość nie pozwala zaliczyć rodziny skarżącego do kategorii osób żyjących w ubóstwie, które nie posiadają środków na utrzymanie. Zgodnie z utrwalonym już stanowiskiem orzecznictwa, "obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę" (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06). Z kolei w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 podkreślono, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku" (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl).. Dokonując porównania dochodów wnioskodawcy z oświadczonymi wydatkami, w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, iż przy rozpoznaniu wniosku o prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędna dla utrzymania, do których nie można zaliczyć wydatków na utrzymanie samochodu i zakup benzyny (według oświadczenia w wysokości 500 zł). Oceniając zatem sytuację materialną skarżącego wzięto pod uwagę wyłącznie oświadczone wydatki niezbędne dla utrzymania, których wysokość to kwota około 2.200 zł. Zatem porównując omawianą kwotę z wysokością miesięcznego dochodu – w łącznej wysokości około 3.000 zł – nie można było przyjąć, że wnioskodawca wykazał brak dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Odnosząc się natomiast do zarzutu dotyczącego błędnego przyjęcia, że skarżący posiada rachunek bankowy wskazać należy, iż okoliczność ta nie legła u podstaw odmowy przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu do postanowienia referendarza sądowego zauważono jedynie, iż nie jest w sprawie jasne czy wnioskodawca posiada rachunek bankowy. Okoliczność ta została powołana niejako na marginesie, niezależnie od dokonanej oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Rozpoznając ponownie wniosek skarżącego, Sąd przyjął, iż wnioskodawca i jego matka nie posiadają rachunków bankowych, na których zostały zgromadzone środki pieniężne. W zakresie odmowy ustanowienia pełnomocnika z urzędu, wskazać należy, iż brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata), w żaden sposób nie wpływa na dostęp do sądu administracyjnego rozpoznającego złożoną skargę w pierwszej instancji. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co gwarantuje stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego wszechstronne rozpatrzenie jej sprawy w postępowaniu sądowym. Obowiązek określony w cytowanym przepisie, ciąży na sądzie niezależnie od stopnia skomplikowania sprawy. Skarga ma dla sądu wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Zatem na tym etapie postępowania przed sądem I instancji strona, działając bez profesjonalnego pełnomocnika, nie jest pozbawiona możliwości ochrony swoich praw. Tym bardziej, że jak wynika z treści art. 6 p.p.s.a., sąd ma obowiązek stronom działającym bez profesjonalnego pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (por. postanowienia NSA z dnia 1 marca 2011 r. o sygn. akt II FZ 27/11 oraz z dnia 25 maja 2011 r. o sygn. akt II FZ 219/11). W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż podstawą do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu jest fakt, iż w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym brak przymusu adwokacko-radcowskiego, zaś skarżący jest w stanie samodzielnie dochodzić swoich praw, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi do sądu I instancji, jak również składanie odpowiednich pism w postępowaniu dotyczącym prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.