V SA/Wa 1551/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Jarosław Stopczyński po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. P. na pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych postanawia: odrzucić skargę. J. P. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę z 23 grudnia 2010 r. wskazując, iż dotyczy ona decyzji z dnia [...] lipca 2010 r. Postanowieniem z 4 marca 2011 r. o sygn. akt V SA/Wa 168/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę z uwagi na uchybienie terminowi do jej wniesienia. Na powyższe postanowienie sądu pierwszej instancji strona złożyła skargę kasacyjną z dnia 12 kwietnia 2011 r., którą Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił, w następstwie czego postanowieniem z 5 lipca 2011 r. o sygn. akt II GSK 1067/11 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na treść znajdujących się w aktach administracyjnych dokumentów, w szczególności odpowiedzi organu z [...] listopada 2010 r. na wniosek o "przywrócenie terminu do złożenia wezwania do usunięcia naruszenia prawa". W ocenie NSA analiza tych dokumentów winna doprowadzić do odpowiedzi na pytanie czy złożona w niniejszej sprawie skarga jest dopuszczalna. Rozpatrując sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niedopuszczalna i jako taka podlega odrzuceniu. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż stosownie do przepisu art. 22 ust. 3 ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64 z 2007 r., poz. 427 ze zm), dalej: ustawa o wspieraniu, w przypadku gdy nie są spełnione warunki przyznania pomocy (w ramach działań wskazanych w ustępie 1 tego artykułu), podmiot wdrażający informuje wnioskodawcę, o odmowie jej przyznania z podaniem przyczyn odmowy. Jednocześnie w art. 22 ust. 4 ustawy o wspieraniu, zagwarantowano wnioskodawcom prawo do złożenia na takie pismo skargi do sądu administracyjnego, na zasadach i w trybie określonych dla aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a. Zatem aby skutecznie wnieść środek zaskarżenia, o którym mowa w omawianym przepisie art. 22 ust. 4 ustawy o wspieraniu, sięgnąć należy do odpowiednich regulacji p.p.s.a., określających zasady i tryb skarżenia aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4. W myśl art. 52 § 1 p.p.s.a., skargę do sądu administracyjnego można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Jednocześnie, zgodnie z art. 52 § 3 p.p.s.a., jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu – w terminie 14 dni – do usunięcia naruszenia prawa. Z powyższego jednoznacznie wynika, iż wystąpienie z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa stanowi obligatoryjny warunek wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Zauważyć należy, iż w zaskarżonym piśmie z [...] lipca 2011 r. organ zawarł pouczenie, że wnioskodawcy przysługuje skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, po uprzednim wezwaniu na piśmie Prezesa ARiMR do usunięcia naruszenia prawa, w terminie 14 dni od dnia otrzymania pisma (vide k. 276 akt administracyjnych). Skarżący – stosując się do pouczenia organu – złożył pismo z [...] lipca 2010 r. zatytułowane "Wniosek o przywrócenie terminu", w którego dalszej części zawarł "Wezwanie do usunięcia naruszenia prawa" (vide k. 280-282 akt administracyjnych). W następstwie powyższego wystąpienia, organ wystosował do strony pismo z [...] listopada 2010 r., w którym poinformował, że brak jest przepisów prawnych umożliwiających przywrócenie terminu do wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa, w szczególności nie mogą znaleźć zastosowania przepisy rozdziału 6 p.p.s.a., jak również przepisy art. 58-60 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: k.p.a. (vide k. 291-292 akt administracyjnych). W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż Sąd nie podziela powyższego stanowiska organu, przychylając się do poglądu wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 lipca 2011 r. o sygn. akt I FSK 1063/10 (vide: LEX nr 950513), zgodnie z którym, termin do wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa, o którym mowa w art. 52 § 3 p.p.s.a., jest terminem prawa procesowego i – w oparciu o odpowiednie przepisy o.p. – jako taki podlega przywróceniu. Wprawdzie jest to pogląd wyrażony na gruncie przepisów Ordynacji podatkowej, ale znajduje on analogiczne zastosowanie w niniejszej sprawie, opartej na regulacjach k.p.a. W uzasadnieniu omawianego wyroku podniesiono, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku składu siedmiu sędziów z dnia 14 marca 2011 r., sygn. akt I FPS 5/10 uznał, że czternastodniowy termin do wezwania na piśmie właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa, o którym mowa w tym przepisie, jest terminem prawa procesowego. Nie ma przesłanek do tego aby wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, stanowiące, jak podnosi się w orzecznictwie (np. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2010 r., sygn. akt II OSK 1199/10), surogat środka odwoławczego, którego zastosowanie jest niezbędne do uruchomienia sądowej kontroli w tych przypadkach, gdy prawo nie przewiduje zwykłych środków odwoławczych, traktować odmiennie od tych środków. W związku z tym brak jest podstaw do tego, aby uznawać terminy do wniesienia odwołania, wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy lub zażalenia za typowe terminy procesowe, zaś termin do dokonania czynności procesowej, analogicznej z punktu widzenia spełnienia warunków formalnych niezbędnych do skutecznego uruchomienia kontroli sądowej, jaką jest wezwanie do usunięcia naruszenia prawa - jako termin prawa materialnego. W orzecznictwie (także w postanowieniu NSA z dnia 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II OSK 552/08), gdy analizowano możliwość wielokrotnego korzystania z wezwania do usunięcia naruszenia prawa, podkreślono, że ten środek prawny powinien być tak samo wykorzystywany jak klasyczne środki zaskarżenia, wymienione w art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, wykluczając wielokrotne korzystanie z tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia podkreślił, że byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą równości wszystkich podmiotów wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji, jak i z art. 78 Konstytucji. Ponadto zwrócił uwagę, że strony, którym przysługują tradycyjne środki odwoławcze (odwołania, zażalenia) nie mogą być w gorszej sytuacji prawnej niż podmioty, którym z uwagi na specyfikę postępowania przysługują środki prawne wskazane tylko w u.p.p.s.a. To rozumowanie należy zastosować także w odniesieniu do skarżących, którzy z uwagi na swoją sytuację procesową muszą skorzystać z art. 52 § 3 u.p.p.s.a. Niezgodne zarówno z wymienionymi wyżej przepisami ustawy zasadniczej, jak i ograniczające ich prawo do sądu, wynikające z art. 45 ust. 1 Konstytucji, byłoby pozbawienie ich możliwości do uruchomienia sądowej kontroli poprzez przyjęcie, że termin wskazany w art. 52 § 3 u.p.p.s.a. ma charakter terminu prawa materialnego, który nie może zostać przywrócony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni akceptuje zaprezentowaną wykładnię prokonstytucyjną art. 52 § 3 u.p.p.s.a. i dopuszczalność wniosku o przywrócenie terminu do wezwania o usunięcie naruszenia prawa w oparciu o odpowiednie przepisy k.p.a. Zatem w sytuacji, w której wniosek strony z [...] lipca 2010 r. o przywrócenie terminu do wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa nie został przez organ rozstrzygnięty formalnie (w trybie odpowiednich przepisów k.p.a.), przyjąć należy, iż nie można stwierdzić, że wezwanie zostało złożone w terminie, o którym mowa w art. 52 § 3 p.p.s.a., co z kolei warunkuje dopuszczalność dalszej drogi sądowoadministracyjnej. Jeśli bowiem stwierdzone zostanie, że wezwanie zostało złożone po upływie ustawowego terminu i organ nie uwzględni wniosku o jego przywrócenie, nie będzie możliwe skorzystanie przez stronę ze skargi do sądu administracyjnego. W obecnym stanie sprawy skarga jest niedopuszczalna, bowiem strona nie złożyła wezwania do usunięcia naruszenia prawa zgodnie z treścią art. 52 § 3 p.p.s.a. Jednocześnie wskazać należy, iż organ pozostaje w bezczynności, bowiem winien rozpoznać wniosek w trybie omówionych wyżej regulacji. Na koniec już tylko zauważyć wypada, iż strona ma prawo oczekiwać, że organ rozpozna jej wniosek z [...] lipca 2010 r., zaś w razie dalszej bezczynności organu służy jej skarga do sądu administracyjnego na bezczynność organu. Pamiętać jednakże należy, iż również i w tym przypadku prawo do wystąpienia ze skargą na bezczynność uzależnione jest od uprzedniego wykorzystania środków prawnych służących w postępowaniu administracyjnym, w niniejszej sprawie określonych w art. 37 § 1 k.p.a. Z wyłożonych względów skargę uznać należało za niedopuszczalną i jako taką podlegającą odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., wobec czego orzeczono jak w sentencji postanowienia.