V SA/Wa 1566/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Irena Jakubiec-Kudiura po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 15 listopada 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi G. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... kwietnia 2016 r. nr ... w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 15 listopada 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W złożonym na urzędowym formularzu (PPPr) wniosku o przyznanie prawa pomocy G. Sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej jako: "skarżąca" lub "strona") wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podała, że jest organizacją non-profit i jej majątek jest udostępniony członkom – producentom nieodpłatnie lub po kosztach własnych. Nieruchomości jeszcze przez 5 lat w 75% będą stanowić własność Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, przy czym koszty administrowania tymi nieruchomościami w całości obciążają skarżącą. Strona wskazała też, iż w roku 2010, kiedy budowano chłodnię, nastąpiła powódź, która opóźniła tę inwestycję, a także spowodowała straty w sadach należących do członków grupy. W pierwszym roku po powodzi spółka poniosła stratę przekraczającą milion zł. Przez trzy lata udziałowcy wnosili dopłaty do kapitału zapasowego zwrotnego (ponad milion zł), ale trudna sytuacja sadowników (spowodowana "embargiem rosyjskim") uniemożliwiła dalsze dopłaty. Skarżąca jest obciążona kredytem obejmującym kwotę 2.720.000 zł, którego miesięczna rata spłaty (wraz z odsetkami) wynosi ok. 36.000 zł. Posiada również zobowiązania wobec dostawców owoców. Z kolei firma N. jest zadłużona wobec skarżącej spółki na kwotę ponad 350.000 zł z tytułu zakupu jabłek. W konkluzji skarżąca podniosła, iż nie ma zdolności kredytowej, a także brakuje jej środków finansowych na bieżącą działalność. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 1.740.000 zł, wartość środków trwałych spółki (według bilansu za ostatni rok) wyniosła 9.902.778 zł, a za ostatni rok obrotowy odnotowała stratę w kwocie 166.544 zł. Ponadto oświadczyła, iż posiada dwa rachunki bankowe (na jednym zgromadzone są środki w wysokości 267 zł, a stan drugiego konta to 0 zł), zaś w kasie spółki brak jest środków. W roku 2016 dochody skarżącej sięgnęły kwoty 688.690 zł, a jej zobowiązania wyniosły 4.436.836 zł. Z rachunku zysków i strat sporządzonego na dzień 31 grudnia 2015 r. wynika, iż w roku ubiegłym spółka, przy przychodzie netto ze sprzedaży w wysokości 3.446.046,06 zł, poniosła stratę w kwocie 166.544,05 zł. Bilans spółki za rok obrotowy 2015 zamknął się po stronie aktywów i pasywów kwotą 15.585.088,71 zł. Natomiast jednostronny rachunek zysków i strat sporządzony na 31 lipca 2016 r. wskazuje, iż w okresie pierwszych siedmiu miesięcy bieżącego roku spółka odnotowała stratę w kwocie 199.495,80 zł przy przychodzie netto ze sprzedaży w wysokości 1.306.439,53 zł. Z kolei według bilansu sporządzonego na 31 lipca 2016 r., stan - zarówno po stronie aktywów, jak i po stronie pasywów - sięgnął kwoty 15.018.039,92 zł. Skarżąca przedłożyła również wyciągi z dwóch rachunków bankowych: 1) prowadzonego w A. S.A. za okres od [...] czerwca 2016 r. do [...] sierpnia 2016 r., na którym saldo końcowe wynosiło 105,58 zł, 2) prowadzonego w C. S.A. za okres od [...] czerwca 2016 r. do [...] sierpnia 2016 r., na którym saldo końcowe wynosiło 0 zł. Postanowieniem z 28 października 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza nadesłane przez skarżącą dokumenty świadczą o jej dobrej kondycji finansowej, zatem brak było podstaw do uznania, że spółka nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, które na obecnym etapie sprawy sprowadzają się do wpisu sądowego od skargi w kwocie 7.953 zł. W ustawowym siedmiodniowym terminie skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego orzeczenia zarzucając referendarzowi pobieżną i płytką analizę stanu rzeczywistego finansów spółki. Uzasadniając złożony sprzeciw spółka ponownie przedstawiła argumentację zawartą we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Skarżąca nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., że jest nią brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Zdaniem Sądu, oceniając możliwości płatnicze spółki referendarz sądowy prawidłowo uznał, że są one wystarczające do poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Należy wskazać, że o kondycji finansowej spółki decyduje wiele elementów. Podstawowym jest oczywiście zysk, który spółka uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak równocześnie, że w razie poniesienia przez nią straty, zasadnym jest automatyczne uznanie o potrzebie przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, lecz nie jest równoznaczne z brakiem środków finansowych. Strata nie oznacza więc utraty płynności finansowej. Dla oceny kondycji finansowej spółki istotne znaczenie ma także uzyskiwany przychód. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że skarżąca zarówno w roku ubiegłym, jak i ciągu pierwszych siedmiu miesięcy bieżącego roku osiągnęła znaczny przychód z prowadzonej działalności gospodarczej (w 2015 r. – 3.446.046,06 zł, a w okresie od 1 stycznia do 31 lipca 2016 r. – 1.306.439,53 zł). Na uwagę zasługuje także duża skala wydatków na koszty działalności operacyjnej (w 2015 r. – 4.535.775,48 zł, a w okresie od 1 stycznia do 31 lipca 2016 r. – 1.903.596,56 zł), na które składają się m.in. amortyzacja, zużycie materiałów i energii, usługi obce, wynagrodzenia oraz wartość sprzedanych towarów i materiałów. Pomimo odnotowywanej straty spółka utrzymuje dotychczasową skalę prowadzonej działalności gospodarczej. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (vide postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem, jak słusznie zauważył referendarz, w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z takim przypadkiem. Spółka w oczywisty sposób nie utraciła płynności finansowej, skoro osiąga znaczne przychody. Jednocześnie o jej możliwościach płatniczych świadczy regularne pokrywanie wydatków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej zarówno o charakterze cywilnoprawnym (np. zapłata na rzecz kontrahentów: M. T. kwoty 17.036,80 zł w dniu [...] sierpnia 2016 r., czy też D. J. kwoty 41.970,38 zł w dniu [...] sierpnia 2016 r.), jak i publicznoprawnym (regularne wpłaty na rzecz Urzędu Skarbowego w P. i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych). Podkreślić należy, że koszty sądowe również są wydatkami związanymi z bieżącą działalnością spółki. Prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się bowiem z możliwością powstania konieczności prowadzenia postępowań sądowych. Inne zobowiązania związane z bieżącą działalnością spółki nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (vide postanowienie NSA z 18 lipca 2012 r., sygn. akt I GZ 155/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć jednocześnie wypada, iż skarżąca uiszcza opłaty należne w sprawach prowadzonych w sądach powszechnych oraz nie ma trudności w spłacaniu kredytu, którego miesięczna rata spłaty oscyluje wokół kwoty 29.000 zł. Ponadto referendarz sądowy poddając analizie transakcje dokonywane na rachunku bankowym (prowadzonym w A. S.A.) słusznie wskazał, że często przekazywane są z niego znaczne sumy na rachunek bankowy prezesa zarządu M. Z. I tak np. w [...] czerwca 2016 r. została przelana mu kwota 17.500 zł, a w dniu [...] czerwca 2016 r. – kwota 27.000 zł (obie wpłaty tytułem pożyczki). Natomiast na drugim rachunku bankowym (prowadzonym w C. S.A.) w okresie od [...] czerwca 2016 r. do [...] sierpnia 2016 r. miały miejsce zaledwie dwie transakcje – obie w dniu [...] czerwca 2016 r. (z konta skarżącej w A. S.A. została przekazana na omawiany rachunek kwota 2.013,84 zł, a następnie kwota ta została w tym samym dniu przelana na rzecz prezesa zarządu M. Z. tytułem wynagrodzenia za 1 miesiąc). Ponadto, poddając ocenie wniosek o przyznanie prawa pomocy, ważne są takie kwestie jak wysokość kapitału zakładowego, czy wartość środków trwałych. Te ostatnie mają przecież wymierną wartość i mogą być źródłem konkretnych środków finansowych, a zatem są "środkami", o których mowa w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Zaakcentować w tym miejscu należy, że wartość środków trwałych według bilansu sporządzonego na dzień 31 lipca 2016 r. wynosi 9.902.778,43 zł, a więc wielokrotnie przewyższa opłatę sądową w wysokości 7.953 zł. W orzecznictwie dotyczącym porównywania wysokości ciążących na stronie kosztów sądowych z posiadanym majątkiem podnosi się, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych jeżeli dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie NSA z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). Ze znajdującej się w aktach sądowych niniejszej sprawy informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców (stan na dzień [...] lipca 2016 r.) nie wynika, aby skarżąca spółka zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej, znajdowała się w fazie upadłości czy likwidacji bądź posiadała zaległości. Mając na uwadze okoliczność, że skarżąca (pomimo odnotowywanej straty) osiąga dobre wyniki finansowe, wykazane poziomem przychodów, stwierdzić należy, iż skutki ryzyka związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej nie stanowią w analizowanym przypadku okoliczności uzasadniającej przyznanie prawa pomocy (vide postanowienie NSA z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt II FZ 1265/14). Wskazać również należy, że w złożonym sprzeciwie skarżąca jedynie powieliła argumentację przedstawioną na etapie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Do sprzeciwu nie załączyła natomiast żadnych dokumentów, które wskazywałyby na fakt, że nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, które na obecnym etapie sprawy sprowadzają się do wpisu sądowego od skargi w kwocie 7.953 zł. W świetle zatem ciągłej aktywności gospodarczej spółki, wysokości jej kapitału zakładowego, jak i wartości posiadanych środków trwałych, udzielenie jej wsparcia przez Skarb Państwa oznaczałoby swoistego rodzaju uprzywilejowanie jej. Stwierdzając zatem, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia starszego referendarza sądowego o odmowie zwolnienia Spółki od kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie. O powyższym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.