V SA/Wa 1596/17

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od części wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi O. S. Spółka jawna w D. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia ... lipca 2017 r. nr ... w przedmiocie zobowiązania do zwrotu środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. O. System Spółka jawna w D. G. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od części wpisu sądowego od skargi, tj. zwolnienie od obowiązku zapłaty kwoty 1.934 zł. W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała, że jest stroną postępowań egzekucyjnych, których przedmiotem są jej zobowiązania w łącznej wysokości 444.103,29 zł. W ramach postępowań egzekucyjnych zajęto wierzytelności Spółki z tytułu zawartych umów najmu. Najem stanowi aktualnie jedyny rodzaj działalności gospodarczej prowadzonej przez Stronę. Posiadane ruchomości nie przedstawiają wartości. Nieruchomości nie zostały zbyte w toku postępowania egzekucyjnego, a Spółka nie zdołała ich sprzedać. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, iż wysokość kapitału zakładowego Skarżącej wynosi 100.000 zł, Spółka posiada środki trwałe o wartości 119.962,59 zł, a w ostatnim roku obrotowym uzyskała zysk z działalności w kwocie 105.617,85 zł. Na koncie bankowym nie wykazała jakichkolwiek środków. Skarżąca przedstawiła bilans i rachunek zysków i strat za lata 2015-2016, zawiadomienia dłużnika o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, postanowienie z 20.06.2017 r. o odmowie zwolnienia spod egzekucji wierzytelności należnej od JAXA Spółka Cywilna oraz o odmowie zwolnienia spod egzekucji rachunku bankowego. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. W postanowieniu z 24 października 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1186/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał, że przesłanki ustawowe przyznania prawa pomocy osobie prawnej są bardziej rygorystyczne, aniżeli przesłanki oceniane wobec osób fizycznych. Osoby prawne są bowiem jednostkami organizacyjnymi, które są wyposażone w określony majątek, prowadzą zazwyczaj działalność gospodarczą i osiągają zyski. Dlatego poza wykazaniem przesłanki materialnej (braku środków) muszą zaistnieć dodatkowe jeszcze warunki przemawiające za zasadnością uwzględnienia wniosku. Osoba prawna nie może po prostu powoływać się na to, że w danym momencie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego, lecz powinna także wykazać, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, aby je zdobyć na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Dodatkowo podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidywać konieczność uczestniczenia w postępowaniach sądowych i zabezpieczać na ten cel środki, stosownie do możliwości. Przerzucenie ciężaru (ryzyka) prowadzenia działalności na Skarb Państwa winno należeć do rzadkości, kiedy w inny sposób nie można zagwarantować stronie dostępu do sądu. Planowanie wydatków przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez uwzględnienia konieczności posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony. Rozpoznanie skargi w niniejszej sprawie zależy od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 2.134 zł (§ 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Skarżąca uiściła na poczet wpisu sądowego kwotę 200 zł i występuje o zwolnienie z obowiązku uiszczenia części wpisu sądowego w wysokości 1.934 zł. Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych oraz analizując stan faktyczny ustalony w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy starszy referendarz sądowy doszedł do wniosku, iż Spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca argumentuje, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, ponieważ są prowadzone wobec niej postępowania egzekucyjne, w ramach których zajęte zostały jej wierzytelności z tytułu umów najmu . Aktualnie Spółka nie posiada wolnych środków finansowych na uiszczenie wpisu sądowego i nie jest w stanie ich zgromadzić. Analizując sytuację majątkową Spółki nie sposób stwierdzić, że znajduje się w sytuacji finansowej, która wyklucza możliwość uiszczenia części wpisu sądowego w wysokości 1.934 zł. Według rachunku zysków i strat sporządzonego na dzień 22 kwietnia 2017 r., w 2016 r. Spółka uzyskała przychody netto ze sprzedaży towarów i materiałów w wysokości 420.101,71 zł oraz poniosła koszty działalności operacyjnej w kwocie 314.482,75 zł. Zysk netto wyniósł 105.617,85 zł i był wyższy od zysku wypracowanego w 2015 r. (94.438,12 zł). Spółka przedstawiła bilans sporządzony w dniu 22 kwietnia 2017 r. Wykazała w nim aktywa trwałe o wartości 189.440,69 zł, w tym wartości niematerialne i prawne – (wartość firmy) - 57.539,35 zł oraz środki trwałe – 119.962,59 zł (budynki, lokale, obiekty, urządzenia techniczne, maszyny, środki transportu, środki trwałe w budowie). Powołane dane wskazują, że Spółka posiada majątek - zarówno obrotowy, jak i trwały. W orzecznictwie przyjmuje się natomiast, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych, gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). Posiadanie majątku – w tym w szczególności nieruchomości – w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). Zgodnie z bilansem Spółka posiada aktywa obrotowe w wysokości 830.985,82 zł, w tym należności krótkoterminowe – 674.959,11 zł. Na formularzu PPPr Spółka oświadczyła natomiast, że jej zobowiązania wynoszą 444.103,29 zł, a więc stanowią kwotę około połowę niższą od posiadanych należności. Zgodnie z bilansem ogólna kwota zobowiązań wynosi 671.955,24 zł, w tym zobowiązania publicznoprawne stanowią kwotę 454.168,57 zł, a zobowiązania z tytułu dostawy towarów i usług - 208.151,80 zł. Według bilansu sporządzonego w dniu 22 kwietnia 2017 r. Skarżąca posiadała środki pieniężne w kasie i na rachunkach w wysokości 30.360,36 zł. W tym czasie wobec Spółki organy administracji prowadziły postępowanie w sprawie zwrotu środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego. Decyzja w sprawie zwrotu kwoty 213.355,84 zł została wydana przez organ I instancji w dniu 11 marca 2016 r. Spółka mogła więc przewidzieć ewentualność prowadzenia postępowania również przed sądem admiracyjnym i związaną z tą okolicznością koniecznością ponoszenia kosztów sądowych. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (vide postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze przedstawione informacje wskazać należy, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą w dużych rozmiarach (w 2016 r. przychody wyniosły 386.365,44 zł, w 2017 r. – 420.101,71 zł), uzyskuje zyski z działalności oraz posiada majątek. Nie można uznać, że wystarczającą okolicznością aby zwolnić Spółkę od kosztów postępowania w sprawie są zaległości wobec organów administracji państwowej (organów podatkowych, zakładu ubezpieczeń społecznych). Przedstawiony stan faktyczny może być stanem przejściowym, a więc utrata płynności finansowej nie musi nastąpić. Nie można uznać za wiarygodne oświadczenia Spółki, iż jej sytuacja finansowa uniemożliwiała zgromadzenie środków na koszty prowadzonych postępować sądowych. Zauważyć należy, że Spółka ma możliwość dokonywania rezerw środków pieniężnych na ewentualne, nagłe koszty które mogą pojawić się w toku prowadzonej działalności. Nie podjęcie podobnych działań w zakresie zabezpieczenia środków na ewentualne koszty postępowania sądowego, wskazuje, że Strona nie zachowała zasad ostrożności wymaganych od podmiotu działającego w obrocie gospodarczym. Ewentualne problemy ze zdobyciem środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania nie mogą zostać przerzucone na Sąd. Mając na uwadze informacje przedstawione przez Skarżącą oraz wynikające z przedłożonych dokumentów nie można uznać, że Spółka znajduje się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej uiszczenie kwoty 1.934 zł tytułem uzupełnienia w[piosu sądowego. i nie miała możliwości zgromadzenia środków w celu pokrycia kosztów postępowania sądowego. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności starszy referendarz sądowy uznał, że wniosek Skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.