V SA/Wa 1840/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia WSA – Bożena Zwolenik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. Sp. z o.o. w W. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia ... sierpnia 2017 r. nr ... w przedmiocie zobowiązania do zwrotu kwoty dofinansowania postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 11 grudnia 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 1840/17 I. Sp. z o.o. w W., dalej "Skarżąca" lub "Spółka" wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka oświadczyła, że nie posiada jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów postępowania ponieważ notuje ciągłe straty przeważające nad zyskami z prowadzonej działalności. Strona jest dłużnikiem urzędu skarbowego (... zł) i ZUS (... zł), nie posiada majątku, który po spieniężeniu mógłby zostać przeznaczony na zapłatę wpisu sądowego. Ciążą na niej również zobowiązania z tytułu pożyczek (aktualne zadłużenie wynosi ... zł - oprócz odsetek) oraz zobowiązania wobec kancelarii prawnej (... zł). W oświadczeniu o majątku i dochodach Skarżąca podała, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi ... zł, za ostatni rok obrotowy poniosła stratę w kwocie ... zł. Ponadto oświadczyła, iż nie posiada środków na rachunku bankowym. Odpowiadając na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów oraz informacji Spółka przedstawiła deklaracje VAT-7 złożone w 2017 r., zeznanie podatkowe CIT-8 za lata 2015-2016, wykaz środków trwałych, sprawozdanie finansowe wraz z bilansem i rachunkami zysków i strat za lata 2015-2016, pismo w sprawie wypowiedzenia Spółce przez bank umowy prowadzenia rachunku, dokumenty dotyczące postępowania egzekucyjnego, listę pożyczek udzielonych spółce przez głównego udziałowca oraz osobę prywatną, zestawienie zobowiązań wobec ZUS i US. Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Opierając się na zgromadzonym materiale dowodowym referendarz sądowy uznał, że sytuacja finansowa skarżącej spółki nie pozwala na zastosowanie przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej p.p.s.a. Skarżąca spółka wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, wnosząc o uchylenie postanowienia referendarza sądowego oraz przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła arbitralność oraz brak prawidłowych ustaleń faktycznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, przedmiotowe dofinansowanie Strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania. Powyższe koreluje z zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. W ocenie Sądu, w świetle przedstawionych przez stronę (zarówno we wniosku, jak i nadesłanych dokumentach) okoliczności należy podzielić stanowisko starszego referendarza sadowego, że Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Ustalone w orzecznictwie jest, że koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04), zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać - przede wszystkim - z uwzględnieniem osiąganych przychodów. Skarżąca w sprzeciwie argumentowała, że notuje ciągłe straty. Podkreśliła, że nieracjonalne jest oczekiwanie, iż w chwili przystępowania do realizacji projektu powinna liczyć się z odebraniem dotacji oraz gromadzić środki na związane z tym postępowania sądowe. Zaznaczyła, że nie jest dużym podmiotem gospodarczym, a jedyny udziałowiec już udzielił jej pożyczki w kwocie ponad 343 000 zł. Sąd uznał, że powyższe okoliczności nie stanowią wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Spółka w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinna liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej, a tym samym z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Skoro normalnym następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., I OZ 191/11, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak słuszne zauważył starszy referendarz sądowy, we wprowadzeniu do sprawozdania finansowego za 2016 r. Spółka stwierdziła, że z uwagi na toczące się spory prawne sytuacja Spółki pozostaje niestabilna i niepewna, ale działalność powinna być kontynuowana. Strona oświadczyła również, że postepowanie likwidacyjne nie zostało wszczęte uwagi na "drzemiący w spółce potencjał i szanse wznowienia działalności". Prawidłowo zatem ocenił referendarz sądowy, że Skarżąca nie może równocześnie twierdzić, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które jako podmiot gospodarczy powinna uwzględniać w strukturze swoich kosztów działalności. Wbrew twierdzeniom sprzeciwu, Sąd nie kwestionuje ani wielkości przedsiębiorstwa Skarżącej ani tym bardziej ponoszonych strat. Jednakże, jak słusznie zauważył referendarz sądowy, osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). W orzecznictwie wskazuje się również, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. Z definicji działalności gospodarczej – zawartej w art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t. j. Dz. U z 2016 r. poz. 1829 ze zm.) – wynika, iż działalnością gospodarczą jest działalność zarobkowa. Oznacza to, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wnosi o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14). W dacie wydawania niniejszego postanowienia Skarżąca spółka nie zawiesiła prowadzonej działalności i nie znajduje się w stanie upadłości. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą nastawioną na zysk, mając zapewnioną swobodę działalności gospodarczej i tym samym możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z tą działalnością, nie może przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie w takiej sytuacji wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do finansowania działalności spółki ze środków publicznych, co z kolei skutkowałoby zaprzeczeniem zasady, że spółka prowadzi działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Powyższa sytuacja mogłaby także prowadzić do naruszania zasad konkurencji między równoprawnymi podmiotami gospodarczymi (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13). Z tych względów zdaniem Sądu, orzeczenie starszego referendarza sądowego o odmowie przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy uznać za prawidłowe. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.