V SA/Wa 1947/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska-Grońska po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków B. D. i D. D. – [...] z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. D. i D. D. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia ... kwietnia 2016 r. nr ... w przedmiocie zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich p o s t a n a w i a: odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie W złożonych na urzędowych formularzach (PPF) wnioskach o przyznanie prawa pomocy skarżący (będący małżeństwem) – B. D. i D. D. prowadzący działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej pod nazwą [...] z siedzibą w W. (obecnie reprezentowani przez adwokata B. W., uprzednio przez radcę prawnego J. T.) zażądali zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosków o przyznanie prawa pomocy (w zasadzie tożsamych w treści) oboje skarżący powołali się na bardzo trudną sytuację finansową spowodowaną narastającymi od 2014 r. stratami i brakiem dochodów bieżących. Małżonkowie wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. Oświadczyli, że skarżąca B. D. nie uzyskuje żadnego dochodu, a skarżący D. D. pobiera emeryturę w wysokości 1.500 zł netto. Natomiast do miesięcznych wydatków zaliczyli ratę kredytu – 3.000 zł oraz koszty utrzymania domu – ok. 200 zł. Jako składniki majątku małżonkowie wymienili współwłasność domu (położonego w miejscowości J.) o powierzchni 200 m kw i wartości ok. 400.000 zł oraz nieruchomość położoną w miejscowości S. o powierzchni 260 m kw i wartości ok. 380.000 zł. Nadto skarżący D. D. jest leasingobiorcą samochodu marki D. D. (rok produkcji 2013). W związku z tym, iż informacje zawarte we wnioskach skarżących okazały się niewystarczające do oceny ich rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, w wykonaniu zarządzenia starszego referendarza sądowego, wezwano pełnomocnika skarżących do nadesłania dodatkowych dokumentów, co pełnomocnik uczynił przy pismach z 12 i 13 października 2016 r. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Należy zatem przyjąć, że wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub Sądowi rozpatrującemu wniosek. Kierując się tymi kryteriami, uznać należy, iż wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie wykazali oni braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co skutkuje odmową przyznania im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z przedłożonych do akt sądowych sprawy dokumentów wynika, iż w roku 2015 skarżąca B. D. z tytułu świadczeń emerytalno-rentowych uzyskała dochód w kwocie 20.736,98 zł, a z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej odnotowała stratę w wysokości 33.014,91 zł - przy kosztach uzyskania przychodu w kwocie 102.886,76 zł (zeznanie podatkowe skarżącej PIT-36 za rok 2015 z załącznikiem PIT/B). Natomiast w roku 2015 skarżący D. D. z tytułu zatrudnienia osiągnął dochód w wysokości 15.360,68 zł, a z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej poniósł stratę w wysokości 3.707,24 zł - przy kosztach uzyskania przychodu w kwocie 13.711,74 zł (zeznanie podatkowe skarżącego PIT-36 za rok 2015 z załącznikiem PIT/B). Z kolei w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 31 maja 2016 r. oboje skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęli przychód w wysokości 1.500 zł przy kosztach w wysokości 1.770,66 zł (wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za miesiące: styczeń, luty, marzec, kwiecień i maj 2016 r.). Obecnie skarżący D. D. pobiera emeryturę wojskową, której wysokość do wypłaty zamyka się w kwocie 1.035,10 zł (decyzja o waloryzacji emerytury [...]). Jako miesięczne wydatki skarżący udokumentowali: opłatę za wodę - ok. 60 zł (159,29 zł – za okres trzech miesięcy), abonament internetowy – 137,96 zł i opłatę za energię elektryczną – ok. 270 zł. Ponadto zgodnie z ugodą [...] zawartą w dniu [...] lipca 2015 r. pomiędzy skarżącymi i [...] S.A. z siedzibą w W., skarżący – począwszy od 28 stycznia 2016 r. spłacają raty kredytu gotówkowego w wysokości 3.279,60 zł miesięcznie. W aktach sądowych sprawy znajduje się również wyciąg z rachunku bankowego należącego do [...] spółki cywilnej z siedzibą w W. (w której to formie oboje skarżący prowadzą działalność gospodarczą) za okres od 1 czerwca 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r., na którym saldo końcowe wynosiło 1.930,44 zł. Analiza transakcji na przedmiotowym rachunku bankowym wskazuje, iż skarżący nie opłacali ze środków zgromadzonych na tym rachunku należności za media, a raty spłaty kredytu nie były regulowane za pomocą tego konta w miesiącach czerwcu i lipcu 2016 r. Dopiero w sierpniu zeszłego roku została przekazana łączna kwota 3.000 zł na poczet spłaty raty kredytu (w dwóch transzach po 1.500 zł). Nadto począwszy od lipca 2016 r. na omawiany rachunek bankowy [...] Sp. komandytowa z siedzibą w W. dokonywała wpłat sum rzędu czterech – pięciu tysięcy zł (w skali miesiąca) tytułem "wynagrodzenia" i "podróży służbowej". W świetle powyższego uznać należy, iż skarżący nie wyjaśnili faktycznego stanu ich środków pieniężnych. Oznacza to niespójność złożonych oświadczeń dotyczących sytuacji majątkowej skarżących z przedstawionymi dokumentami źródłowymi, które tę sytuację mają potwierdzać. Zauważyć również wypada, że oboje skarżący jako główny wydatek związany z utrzymaniem wskazali ratę spłaty kredytu w wysokości 3.000 zł miesięcznie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym zobowiązania kredytowe nie mają charakteru priorytetowego przed kosztami sądowymi. Strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do pokrycia kosztów postępowania – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa przyznania jej prawa pomocy jest ograniczeniem dostępu do realizacji jej praw przed sądem. W postanowieniu z 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego kredyty zaciągnięte przez skarżących nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ponadto wskazywana przez skarżących strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie konieczności zwolnienia strony z kosztów sądowych. Wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 września 2013 r., sygn. akt II GZ 489/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorca, który nie wykazał, że utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (vide postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.