V SA/Wa 2141/16

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 22 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. Sp. z o.o. w [...] na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] maja 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: 1) przyznać prawo pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej ponad kwotę 2.000 zł (słownie: dwa tysiące złotych); 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. P. Spółka z o.o. z siedzibą w Ł, dalej "Skarżąca" lub "Spółka" wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, iż posiada kapitał zakładowy w wysokości 5.000 zł, środki trwałe o wartości 9.745.404,17 zł, za ostatni rok obrotowy poniosła stratę w wysokości 287.295,47 zł. Na rachunku bankowym ulokowano 8,14 zł, a "w kasie" Spółka posiada środki pieniężne w kwocie 151,58 zł. Według stanu na dzień 31.05.2017 r. Skarżąca posiada zobowiązania wobec kontrahentów (15.474,68 zł), urzędu skarbowego i zakładu ubezpieczeń społecznych (150.665,42 zł), wobec pracowników z tytułu wynagrodzeń (117.213,58 zł). W uzasadnieniu podniesiono, iż Spółka nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej z uwagi na niezrealizowanie projektów oraz żądanie przez organy administracji zwrotu środków przekazanych tytułem dofinansowania. Do wniosku Skarżąca załączyła w kserokopiach: bilans oraz rachunek zysków i strat na dzień 31.12.2015 r., wyciąg z rachunku bankowego z kwietnia i maja 2017 r., przedsądowe wezwanie do zapłaty z tytułu nieuregulowanych faktur za usługi telekomunikacyjne, wypowiedzenie przez P4 Sp. z o.o. umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, obwieszczenie o licytacji ruchomości należących do spółki, wezwanie do zapłaty zobowiązania i innych dokumentów wystawionych w postępowaniu egzekucyjnym. W dodatkowym oświadczeniu z 7 sierpnia 2017 r. Skarżąca wyjaśniła, iż wspólnicy nie podjęli uchwały w sprawie zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej ani w sprawie dopłat. We wskazanych w wezwaniu okresie Spółka nie dokonywała operacji kasowych i nie sporządzała raportów, nie zostało wobec niej wszczęte postępowanie likwidacyjne ani nie ogłoszono upadłości. Spółka nie posiada zasobów finansowych ani należności, ma zobowiązania wobec urzędu skarbowego, zakładu ubezpieczeń społecznych oraz osób fizycznych w wysokości wynikającej z przedstawionej w sprawie dokumentacji. Wyjaśniła również, że środki pieniężne na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w sprawie VSA/Wa 450/16 uzyskała na podstawie umowy pożyczki. Ponadto Spółka nie reguluje kosztów związanych z bieżącym funkcjonowaniem, ponoszone koszty działalności powiększają jej zobowiązania, w 2017 r. uzyskała przychód w wysokości 8.300 zł w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego (przedstawiono kserokopię faktury). Do pisma załączyła kopie następujących dokumentów: deklaracje VAT-7 za okres od stycznia 2017 r. do czerwca 2017 r., zeznania podatkowe CIT-8 za 2016 rok, zestawienie obrotów i sald za okres od 01.06.2017 do 30.06.2017, listę środków trwałych na dzień 30.06.2017 r., bilans według stanu na dzień 31.12.2016 r. oraz na dzień 30.06.2017 r., rachunek zysków i strat za 2016 r. oraz za okres 01.01 2017 – 30.06.2017, wstęp do sprawozdania finansowego za 2016 r. wraz z informacją dodatkową, wyciągi z rachunku bankowego, postanowienie SR dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi z 11 lipca 2017 r. w sprawie wpisu Spółki do KRS: Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, dokumenty egzekucyjne oraz umowę pożyczki kwoty 73.000 zł zawartą 21 września 2016 r. pomiędzy Spółką i A. K.. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (wyrażonej w art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") i może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Na wstępie wskazać należy, iż rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu stanu majątkowego posiadania wnioskującej strony z wysokością ciążących na niej kosztów sądowych. W niniejszej sprawie jest to wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 20.898 zł. W ocenie referendarza sądowego, wnioskująca Spółka nie jest w stanie ponieść wydatku w kwocie 20.898 zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej. Jednakże analiza stanu faktycznego, oświadczeń majątkowych, dokumentów finansowych złożonych w niniejszej sprawie oraz w sprawie V SA/Wa 450/16 nie daje podstaw do przyjęcia, że Skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (jako warunku zwolnienia od kosztów sądowych w całości). W takiej sytuacji przepisy p.p.s.a. dają możliwość częściowego zwolnienia wnioskującej strony od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane poprzez zwolnienie od opłat sądowych w części. W niniejszej sprawie zauważyć należy, że Skarżąca wnosiła o zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu prowadzonym przed Sądem I instancji. Należny wpis sądowy od skargi wynosił 41,795 zł. Postanowieniem z 14 września 2016 r. starszy referendarz sądowy tut. Sądu zwolnił Spółkę od wpisu sądowego od skargi ponad 2.000 zł. Spółka uiściła 2.000 zł i jej skarga została rozpoznana przez Sąd I instancji. W ocenie starszego referendarza sądowego Spółka jest w stanie zgromadzić środki pieniężne w wysokości 2.000 zł i uiścić część wpisu sądowego również od skargi kasacyjnej. Powołać należy argumenty Sądu I instancji, który w postanowieniu z 27 października 2016 r. utrzymującym w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z 14 września 2016 r. wskazał, że podnoszone przez Spółkę twierdzenie, że nie prowadzi działalności zarobkowej, nie uzyskuje dochodów oraz posiada liczne zobowiązania, kłóci się z definicją działalności gospodarczej zawartą w art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz. U z 2015 r. poz. 1829) zgodnie z którą działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Skarżąca nie wykazała, że jest organizacją non profit, a więc jej wyjaśnienia, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje jakichkolwiek przychodów, nie reguluje ponoszonych wydatków zwiększając o ich wartość wysokość zobowiązań stawiają pod znakiem zapytania sens prowadzenia działalności gospodarczej. Podkreślić należy, że również we wnioskach o przyznanie prawa pomocy złożonych w sprawie VSA/Wa 450/16 Spółka uzasadniając wniosek wskazywała, że nie prowadzi działalności zarobkowej i nie uzyskuje dochodów. Stwierdzić należy, że Spółka nie znajduje się w stanie likwidacji, nie wszczęto wobec niej postępowania upadłościowego. W sprawozdaniu finansowym za 2016 r. stwierdzono, że zostało ono sporządzone przy założeniu kontynuowania działalności gospodarczej przez Spółkę i nie istnieją okoliczności wskazujące na zagrożenie kontynuowania działalności. W sprawozdaniu stwierdzono również, że strata za 2016 r. zostanie pokryta z zysków przyszłych okresów. Zatem jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą nastawioną na zysk i mając możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z tą działalnością Skarżąca nie może w całości przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie w takiej sytuacji wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do finansowania działalności Spółki ze środków publicznych. To z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że Spółka prowadzi działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Taka sytuacja prowadzić mogłaby również do naruszania zasad konkurencji między równoprawnymi podmiotami gospodarczymi (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem orzeczenia.wsa.gov.pl). W pobranej ze strony internetowej https://ems.ms.gov.pl/krs/danepodmiotu i załączonej do akt sprawy informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu na dzień 21 września 2017 r. z rejestru przedsiębiorców, pobranej na podstawie art. 4 ust. 4aa ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186 ze zm.) nie ma wpisów w rubrykach dotyczących likwidacji, postępowania naprawczego, układowego czy upadłościowego, a także brak informacji o zawieszeniu działalności gospodarczej. Brak również wpisów, że prowadzone przeciwko Spółce egzekucje zostały umorzone z uwagi na fakt, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych. Warto wskazać na pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, zgodnie z którym, skoro przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Z orzecznictwa sądowego wynika, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (vide postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Gdyby bowiem brać pod uwagę jedynie straty Skarżącej, należałoby stwierdzić, że jej działanie w obrocie profesjonalnym jest nielogiczne i nieopłacalne, skoro prowadzi nierentowną działalność. Zauważyć należy, że pomimo opisywanej trudnej sytuacji finansowej i równocześnie pozytywnych prognoz co do kolejnych lat jej działalności wspólnicy Spółki nie podjęli uchwał o dopłatach, co mogłoby mieć pozytywny wpływ na sytuację finansową Skarżącej. W orzecznictwie sądów administracyjnych znany jest pogląd zgodnie z którym, spółki mają możliwość pozyskiwania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze. zm.), umową spółki można zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). W postanowieniu z dnia 24 czerwca 2015 r. o sygn. akt II GZ 294/15 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. także postanowienie NSA z dnia 13 września 2012 r. o sygn. akt I FZ 287/12 – i powołane tam orzeczenie Sądu Najwyższego z 19 września 1937 r. o sygn. akt CII 618/37, publ. Zb. Urz. 1938, poz. 193, oraz postanowienia NSA z dnia 20 lutego 2014 r. o sygn. akt II FZ 145/14 i II FZ 146/14). Dokonując porównania sytuacji materialnej Skarżącej – w świetle oświadczeń złożonych na formularzu PPPr z 28 czerwca 2016 r. oraz z 21 czerwca 2017 r. – stwierdzić należy, iż Strona eksponuje te same przesłanki, które w jej ocenie przemawiają za udzieleniem jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka oświadczyła zbliżoną wartość środków trwałych według bilansu za poprzedni i ostatni rok obrotowy (poprzednio - 9.768.503,82 zł, obecnie 9.745.404,17 zł), co prowadzi do przyjęcia aktualności poprzedniego stanowiska w zakresie odniesienia wartości posiadanego majątku trwałego do wysokości ciążących na Spółce kosztów sądowych, które obecnie są o połowę niższe. Na formularzu PPPr z dnia 28 czerwca 2016 r. wskazała, że w roku obrotowym poprzedzającym złożenie wniosku o prawo pomocy poniosła stratę w wysokości 225.276,03 zł. W ocenianym aktualnie formularzu PPPr wskazała stratę w wysokości 287.295,47 zł. Z przedłożonych dokumentów finansowych (według stanu z 30 czerwca 2017 r.) wynika, że Spółka posiada należności w wysokości 1.366.594,42 zł, w tym "należności "inne" w wysokości 1.364.202,42 zł. Spółka nie przedstawiła spisu tych należności. Ponadto w bilansie na dzień 30 czerwca 2017 r. wskazano, że Skarżąca posiada inwestycje krótkoterminowe w postaci środków pieniężnych w kasie i na rachunkach bankowych w wysokości 8.513,49 zł. Wszystkie wskazane wartości przewyższają zatem kwotę 2.000 zł, którą Skarżąca na mocy niniejszego postanowienia winna ponieść tytułem kosztów sądowych. Przypomnieć w tym miejscu należy, iż w orzecznictwie dotyczącym porównywania wysokości ciążących na stronie kosztów sądowych z posiadanym majątkiem podnosi się, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych gdy dysponuje majątkiem, którego wartość przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie NSA z dnia 15 marca 2012 r. o sygn. akt II GZ 89/12). Spółka wyjaśniła, że jedynym dochodem uzyskanym w 2017 r. jest kwota 8.300 zł uzyskana w toku postępowania egzekucyjnego. Zauważyć należy, że w 2016 r. koszty ogólne zarządu wyniosły 279.553,74 zł. W I półroczu 2017 r. koszty ogólnego zarządu wyniosły 98.749,64 zł. Spółka nie wyjaśniła, jakie wydatki poniosła w ramach tych kosztów, oświadczyła natomiast, że koszty nie są na bieżąco regulowane i powiększają jej zobowiązania. Mając na uwadze powyższe ustalenia, w ocenie referendarza sądowego, Spółka zasługuje na częściowe zwolnienie od kosztów sądowych poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej ponad kwotę 2.000 zł. Analizując bowiem jej sytuację majątkową przyjąć należało, że poniesienie jednorazowego wydatku w wysokości 2.000 zł nie przekracza możliwości majątkowych Spółki. Z tych względów – na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a – orzeczono, jak w sentencji postanowienia.