V SA/Wa 2146/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant spec. - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu rent strukturalnych; 1. Oddala skargę; 2. Zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz r.pr. K. P. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). Przedmiotem skargi wniesionej przez J. W., dalej: ,,skarżący’’, jest decyzja z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...], znak [...], którą Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, dalej: ,,Prezes ARiMR’’, utrzymał w mocy decyzję własną z [...] stycznia 2010 r. nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu rent strukturalnych. Zaskarżone orzeczenie wydane zostało w następującym stanie faktycznym. Skarżący w dniu 12 maja 2006 r. złożył wniosek o przyznanie renty strukturalnej. Po przeprowadzeniu postępowania Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K., dalej: ,,Kierownik Biura’’, decyzją nr [...] z [...] listopada 2006 r. przyznał skarżącemu rentę strukturalną. W dniu 14 kwietnia 2008 r. do Kierownika Biura wpłynęło postanowienie Sądu Rejonowego w K. [...] z [...] kwietnia 2007 r., sygn. akt [...], którym stwierdzono, że skarżący i jego żona nabyli z dniem [...] listopada 1971 roku jako posiadacze samoistni do wspólności ustawowej nieodpłatnie własność nieruchomości położonej w P. gmina Blizanów składającej się z działek: numer [...] o powierzchni 01,00,00 ha i numer [...] o powierzchni 00,42,00 ha dla której nie urządzono księgi wieczystej ani zbioru dokumentów. Do organu wpłynął akt notarialny z którego wynika, że skarżący wraz z żoną w dniu 15 lutego 2008 r. przekazali swojemu synowi nieruchomość rolną oznaczoną numerami działek [...] i [...] o łącznej powierzchni 01.42,00 ha. Wpłynęła także umowa dzierżawy zawarta pomiędzy skarżącym a P. B. obejmująca powyższe działki, na okres od [...] lipca 2006 r. do końca lutego 2008 r. Uwzględniając powyższe Kierownik Biura - postanowieniem z [...] maja 2008 r. wznowił postępowanie administracyjne zakończone decyzją ostateczną z [...] listopada 2006 r. o przyznaniu skarżącemu renty strukturalnej, a następnie - decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. uchylił decyzję własną o przyznaniu renty strukturalnej i orzekł jednocześnie o odmowie przyznania skarżącemu renty strukturalnej. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w P., który rozpatrywał odwołanie wniesione przez skarżącego od decyzji wydanej w trybie wznowieniowym – postanowieniem z [...] sierpnia 2008 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Na postanowienie powyższe skarżący nie wniósł skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Następnie zawiadomieniem z [...] listopada 2009 r. poinformowano skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych, na podstawie decyzji o przyznaniu skarżącemu renty strukturalnej. Decyzją z [...] stycznia 2010 r. Prezes ARiMR ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności w łącznej wysokości [...] zł powiększonej o należne odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ wskazał: na art. 29 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r., Nr 98, poz. 634 ze zm.), dalej: ,,ustawa o ARiMR’’; art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej: ,,k.p.a.’’; art. 28 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2007 r., Nr 64, poz. 427 ze zm.) oraz art. 73 ust. 1 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE nr L 141 z 30.04.2004 r. str. 18, ze zm.). W uzasadnieniu decyzji Prezes ARiMR stwierdził, że skarżący składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej nie podał pełnych danych na temat areału swojego gospodarstwa rolnego, do czego zobowiązywał go § 18 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r., Nr 114, poz. 1191 ze zm,) dalej: ,,rozporządzenie’’. Zaznaczył, że z akt sprawy wynika, iż skarżący, przed wydaniem decyzji o przyznaniu renty, przedłożył dokumenty potwierdzające posiadanie gospodarstwa rolnego o pow. 9,88 ha (składającego się z działki nr [...]). Tymczasem postanowienie Sądu Rejonowego w K. z [...] kwietnia 2007 r. potwierdziło, że skarżący wraz z żoną nabył z dniem [...] listopada 1971 r. własność dwóch działek rolnych nr [...] i [...] o łącznej pow. 1,42 ha. Postanowienie to ma charakter deklaracyjny, co potwierdza orzecznictwo sądów powszechnych. Organ zwrócił uwagę na § 9 pkt 1 rozporządzenia, zgodnie z którym konieczny do uzyskania uprawnień do renty strukturalnej – warunek zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej uważa się za spełniony jeżeli po przekazaniu gospodarstwa rolnego łączna powierzchnia użytków rolnych posiadanych przez uprawnionego do renty strukturalnej i jego małżonka nie przekracza 0,5 ha, a działalność rolnicza prowadzona na tych użytkach służy wyłącznie zaspokajaniu potrzeb własnych uprawnionego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Warunek przekazania gospodarstwa, zgodnie z § 6 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia, uważa się za spełniony jeżeli zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności. W ocenie organu w sprawie nie można mówić o zaprzestaniu przez skarżącego działalności rolniczej w rozumieniu § 4 pkt 5 rozporządzenia, nie można również uznać, że skarżący spełnił wymóg wskazany w § 4 pkt 4 rozporządzenia, dotyczący obowiązku przekazania gospodarstwa rolnego. Okoliczności te zaistniałe przed dniem wydania decyzji przyznającej wnioskodawcy rentę strukturalną, wskazują, że skarżący nie spełnił warunków pozwalających na przyznanie renty strukturalnej, a pobrane dotąd świadczenia z tytułu tej renty mają charakter nienależnych. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący nie zgodził się z powyższą decyzją. Zarzucił niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych oraz sprzeczność istotnych ustaleń organu z treścią zebranego materiału dowodowego. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że organ nie przyjął daty wydania orzeczenia przez sąd, t.j. okresu po przyznaniu renty strukturalnej, lecz datę wynikającą z orzeczenia od kiedy nabył nieruchomość. Organ jest w błędzie gdyż na dzień składania wniosku o przyznanie renty sporna nieruchomość nie była przypisana skarżącemu oraz jego żonie. Skarżący nie zgodził się, że zataił prawdę we wniosku bowiem do wydania orzeczenia uwłaszczeniowego przez sąd nie był prawnym właścicielem spornego gruntu o pow. 1,42 ha. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przypomniał dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego i przedstawił sposób wyliczenia nienależnie pobranej renty strukturalnej. Stwierdził, że niniejsze postępowanie prowadzone jest w oparciu o ostateczną decyzję Kierownika Biura z [...] lipca 2008 r. o uchyleniu decyzji własnej oraz o odmowie przyznania renty strukturalnej. W tej sytuacji zarzuty skarżącego dotyczące prawidłowości przyznania renty strukturalnej należy uznać jako nie mieszczące się w zakresie rozpoznania w postępowaniu w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej. Organ stwierdził, że postanowienie Sądu Rejonowego w K. z [...] kwietnia 2007 r. nie przyznało nowego prawa własności beneficjentowi i jego małżonce, lecz mając jedynie deklaracyjny charakter, potwierdziło, że osoby te nabyły własność dwóch działek rolnych o powierzchni 1,42 ha z dniem [...] listopada 1971r. Skarżący składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej nie uwzględnił w nim działek nr [...] i [...] o powierzchni 1,42 ha, co winien był uczynić zgodnie z § 18 ust. 5 rozporządzenia. Nie można przyjąć, że składając wniosek skarżący spełnił warunek z rozporządzenia dotyczący przekazania wszystkich użytków rolnych wchodzących w skład jego gospodarstwa, a także warunek zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. Na końcu Prezes ARiMR wskazał podstawy prawne do naliczenia odsetek od nienależnie pobranych płatności. W skardze zarzucono naruszenie: 1. prawa proceduralnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 8,9,10, 75, 77 oraz 80 k.p.a., 2. prawa materialnego, przez bezkrytyczne i chybione prawnie zastosowanie norm prawnych § 6 ust. 1 pkt 1, w związku z § 4 pkt 4 i 5 rozporządzenia – gdzie skarżący nigdy od złożenia wniosku nie był posiadaczem gospodarstwa rolnego powyżej 0,5 ha gdyż działki [...] i [...] w momencie składania wniosku nie były jego własnością i podlegały dzierżawie na rzecz P. B., a z uwłaszczeniem przez Sąd natychmiastowo przekazane zostały notarialnie synowi. W motywach skargi podkreślono, że na dzień składania wniosku do Agencji skarżący nie dysponował działkami nr [...] i [...], które były w dzierżawie i faktycznie nie stanowiły jego własności. W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR w Warszawie wniósł o jej oddalenie. Pismem procesowym z 1 kwietnia 2011 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę wniesioną przez skarżącego. Podniósł, że przepisy § 6 ust. 1 pkt 1 i § 9 pkt 1 rozporządzenia należy analizować łącznie. Drugi z tych przepisów zastrzega, że po przekazaniu gospodarstwa rolnego łączna powierzchnia użytków rolnych posiadanych (współposiadanych) przez uprawnionego do renty strukturalnej i jego małżonka nie może przekraczać 0,5 ha. Posłużenie się przez ustawodawcę pojęciem ,,posiadania’’ związanego z prowadzeniem działalności rolniczej, a nie ,,własności’’, oznacza, iż decydujące znaczenie ma kwestia faktycznego władztwa nad gruntami rolnym, które nie w każdym przypadku wykonywane jest przez właściciela. Z punktu widzenia wymogów przyznania renty strukturalnej nie ma znaczenia fakt pozostawania właścicielem (współwłaścicielem) użytków rolnych. Stanowisko powyższe znajduje potwierdzenie w wyrokach NSA: z 5 listopada 2008 r., sygn. akt II GSK 435/08 (LEX nr 5261199), z 13 listopada 2009 r., sygn. akt II GSK 627/08 (LEX 526044), z 17 lutego 2009 r., sygn. akt II GSK 765/08 (LEX nr 517035), z 13 stycznia 2010 r., sygn. akt II GSK 294/09. Zdaniem pełnomocnika skarżącego powołana powyżej argumentacja jest aktualna również na gruncie postępowania prowadzonego na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR. Uchylenie decyzji przyznającej skarżącemu rentę strukturalną pozbawiało go tego świadczenia ,,na przyszłość’’ , to nie powodowało, że wypłacone kwoty były skarżącemu nienależne. Tym samym w postępowaniu wszczętym na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR organ administracji badając, czy skarżący zobowiązany jest do zwrotu wypłaconej renty powinien był przeanalizować przesłanki takiego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2001 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej: ,,p.p.s.a.’’, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Wskazać należy, że rozstrzygnięcie ‘’w granicach danej sprawy’’ oznacza, że Sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę (por. postanowienie NSA z 23 października 2007 r., sygn. akt I GSK 2218/06). Wobec powyższego przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa ARiMR z [...] lipca 2010 r. oraz poprzedzająca ją decyzja z [...] stycznia 2010 r., mocą których ustalono, na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o ARiMR, wysokość nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej. Przepis powyższy stanowi, że Prezes ARiMR ustala w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych : pochodzących z funduszy Unii Europejskiej. Kontrola sądowa ograniczała się do tych czynności, które podjęto od wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych należności, tj. od dnia zawiadomienia skarżącego o tym postępowaniu pismem z 20 listopada 2009 r., do dnia wydania decyzji w drugiej instancji, tj. [...] lipca 2010 r. Nie mogło być przedmiotem rozważań Sądu postępowanie, prowadzone w trybie wznowieniowym, w wyniku którego uchylono decyzję Kierownika Biura z [...] listopada 2006 r. o przyznaniu skarżącemu renty strukturalnej i jednocześnie odmówiono skarżącemu przyznania renty strukturalnej - decyzją ostateczną Kierownika Biura z [...] lipca 2008 r. Postępowanie to było postępowaniem odrębnym, opartym na odmiennych przesłankach faktycznych i prawnych. Zmierzało ono do ustalenia czy wcześniejsze postępowanie dotknięte było wadą stanowiącą podstawę do wznowienia postępowania oraz do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej rozstrzygniętej ostateczną decyzją z [...] listopada 2006 r. o przyznaniu skarżącemu renty strukturalnej. W tej sytuacji za uwzględnieniem skargi nie mogą przemawiać zarzuty skarżącego odnoszące się do nieprawidłowego – według skarżącego- zastosowania § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w związku z § 4 pkt 4 i 5 rozporządzenia. Zarzuty te w istocie sprowadzają się do podważania przez skarżącego zasadności uchylenia decyzji o przyznaniu renty oraz pozbawienia skarżącego prawa do renty strukturalnej. Skarżący mógł kwestionować prawidłowość stosowania przepisów rozporządzenia w postępowaniu prowadzonym w trybie wznowieniowym i w ewentualnej skardze do sądu administracyjnego. Tymczasem z akt sprawy wynika, że skarżący od decyzji Kierownika Biura z [...] lipca 2008 r. o uchyleniu decyzji o przyznaniu renty oraz o odmowie przyznania renty wniósł odwołanie po upływie przewidzianego prawem terminu, co spowodowało wydanie przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] postanowienia z [...] sierpnia 2008 r. o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Skarżący pomimo prawidłowego pouczenia o prawie wniesienia skargi na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z uprawnienia tego nie skorzystał. Tym samym sprawa dotycząca wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej skarżącemu rentę strukturalną została ostatecznie zakończona. Z tych samych względów, bez istotnego znaczenia dla rozpatrywanej sprawy, pozostają argumenty pełnomocnika skarżącego zaprezentowane w piśmie procesowym z 1 kwietnia 2011 r., dotyczące interpretacji przepisów rozporządzenia, w tym § 9 pkt 1. Przepis ten określa w jakiej sytuacji uważa się za spełniony warunek zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, stanowiąc m. in., że łączna powierzchnia użytków rolnych (po przekazaniu gospodarstwa rolnego) posiadanych (współposiadanych) przez uprawnionego do renty strukturalnej i jego małżonka nie przekracza 0,5 ha. Przepis ten podlegał interpretacji organu w postępowaniu wznowieniowym, zakończonym jak zostało już wyjaśnione powyżej decyzją ostateczną. Nadmienić należy również, że przytoczone przez pełnomocnika, na poparcie stanowiska interpretacyjnego, wyroki NSA wydane zostały w sprawach, których przedmiotem nie były kwestie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu rent strukturalnych. Zdaniem Sądu brak jest jakichkolwiek podstaw by organ w ramach prowadzonego postępowania, w zakresie ustalenia nienależnie pobranych płatności, na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o ARiMR, analizował prawidłowość rozstrzygnięcia zawartego w decyzji ostatecznej o uchyleniu decyzji o przyznaniu skarżącemu renty oraz odmowy przyznania renty. Mając na względzie powyższy stan faktyczny Sąd stwierdza, że Prezes ARiMR słusznie uznał, że skarżący utracił prawo do uzyskania płatności z tytułu renty strukturalnej. W takiej sytuacji środki pieniężne przekazane skarżącemu z tytułu wypłaty renty strukturalnej należało uznać za pobrane nienależnie świadczenie w świetle art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o ARiMR, a to musiało skutkować zobowiązaniem skarżącego do ich zwrotu. Jednocześnie wskazać trzeba, iż organ orzekając w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR prawidłowo określił kwotę podlegającą temu zwrotowi, jak również zgodnie z prawem obciążył skarżącego odsetkami. Stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego. Przepisy krajowe w tym zakresie zawarte zostały – w myśl dyspozycji art. 29 ust. 2 ustawy o ARiMR – w Dziale III ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2005 r. Nr 8 poz. 60 ze zm.). Nadto należy w tym miejscu zaznaczyć, iż rozstrzygnięcie to jest zgodne nie tylko z ww. przepisem prawa krajowego, ale również z art. 73 ust. 1 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE L 2004.141.18 z 30 kwietnia 2004 r.). Stosownie do treści tego przepisu, w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone za okres między powiadomieniem o obowiązku rolnika do zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem. Konkludując kontrolowane decyzje zawierają rozstrzygnięcia, jak również prawidłowe uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji odwoławczej jest szczegółowe i oparte na wyczerpująco zebranym materiale dowodowym. Decyzja zawiera również uzasadnienie prawne z przytoczonymi przepisami oraz wyjaśnieniem podstawy prawnej orzeczenia. Sąd nie dopatrzył się ponadto innych naruszeń, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik postępowania a tylko takie uchybienia, stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., stanowią podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.).