V SA/Wa 2177/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Bożena Zwolenik po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. Sp. z o.o. w W. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2016 r. o sygn. akt V SA/Wa 2177/16 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w W. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu pomocy dla wstępnie uznanych grup producentów owoców i warzyw postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Spółka z o.o. [...] z siedzibą w [...] wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi 17.375.171,68 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 101.391,60 zł, natomiast wysokość straty za ostatni rok obrotowy wyniosła 418.869,06 zł. Skarżąca wskazała, iż posiada rachunek bankowy na którym zgromadzono środki pieniężne w wysokości 12.206,93 zł. Ponadto oświadczyła, iż na dzień 31 grudnia 2015 r. stan środków w kasie wynosił 9.594,31 zł, zaś zobowiązania stałe wynosiły 147.195.105,04 zł. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść wydatku w wysokości 100.000 zł tytułem wpisu sądowego. Wyjaśniono przy tym, iż co prawda Spółka jest właścicielem nieruchomości o pow. [...] ha o wartości 63.294 zł, jednakże nieruchomość ta jest obciążona hipotekami przymusowymi w łącznej wysokości 37.102.398,78 zł. Na zarządzenie referendarza sądowego Spółka nadesłała kopie następujących dokumentów: zeznań podatkowych CIT-8 za 2014 i 2015 r., deklaracji podatku VAT za drugi i trzeci kwartał 2016 r., sprawozdań finansowych za 2014 i 2015 r., sprawozdania zarządu z działalności Spółki w roku 2014, rachunków zysków i strat za 2014 i 2015 r., bilansów z uwzględnieniem bufora za 2014 i 2015 r., protokołów zgromadzenia wspólników z dnia 7 lipca 2015 r. i z dnia 30 czerwca 2016 r., wartości bilansowych na dzień 30 września 2016 r., wypowiedzenia umowy rachunku bankowego z dnia 7 listopada 2014 r. oraz dokumentów określających należności Spółki za obsługę prawną za 2015 i 2016 r. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, iż z przedłożonych bilansów Spółki za lata 2014-2015 wynika, iż na koniec 2013 r. skarżąca dysponowała majątkiem trwałym o wartości 323.214.118,26 zł, posiadała także aktywa obrotowe o wartości 34.469.654,19 zł. Łączna wartość aktywów Spółki w roku 2013 wyniosła 357.683.772,45 zł. W roku 2014 wartość aktywów trwałych wyniosła 12.170.694,74 zł, aktywów obrotowych 31.603.247,61 zł, zaś ich łączna wartość wyniosła 43.773.942,35 zł. Z kolei w roku 2015 wartość aktywów trwałych wynosiła 12.101.391,60 zł, zaś aktywów obrotowych – 30.183.860,99 zł. W ocenie referendarza, wskazane wartości wielokrotnie przewyższają wysokość należnego w sprawie wpisu sądowego. Ponadto zauważył, iż z przedłożonego przez Spółkę bilansu za 2015 r. wynika, że na koniec 2015 r. posiadała ona również urządzenia techniczne i maszyny o wartości 26.222,60 zł, środki trwałe w budowie o wartości 8.000.000,00 zł, zaliczki na środki trwałe w budowie o wartości 4.000.000,00 zł, jak również aktywa obrotowe o wartości 30.183.860,99 zł. Okoliczność, iż Spółka posiadała środki trwałe również w 2016 r. potwierdza przedłożony wykaz, z którego wynika, że na dzień 30 września 2016 r. ich wartość wynosiła 101.391,60 zł. Wskazane okoliczności doprowadziły referendarza do przyjęcia stanowiska, że Spółka nie była pozbawiona od roku 2013 r. majątku, a wręcz przeciwnie dysponowała majątkiem o znacznej wartości, wobec czego prowadząc działalność gospodarczą, jak również licząc się z możliwością wystąpienia sporów sądowych, winna ona dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby zabezpieczyć z niego sumy potrzebne na pokrycie ewentualnych kosztów sądowych. Ponadto referendarz sądowy podniósł, iż na podstawie złożonych przez Spółkę oświadczeń oraz przedstawionych dokumentów, nie można stwierdzić czy skarżąca posiadała rachunek bankowy na dzień złożenia wniosku na formularzu PPPr, tj. na dzień 20 września 2016 r., jak również nie można potwierdzić, iż stan wskazanego we wniosku rachunku wynosił 12.206,93 zł, a także na jaki dzień saldo rachunku stanowiło wartość wskazaną w rubryce nr 9.3 wniosku. W sprzeciwie z dnia 3 stycznia 2017 r. skarżąca wniosła o zmianę postanowienia referendarza sądowego poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając sprzeciw pełnomocnik skarżącej wskazał, że zgodnie z informacjami uzyskanymi od Spółki, środki trwałe w budowie o wartości 8.000.000,00 zł, zaliczki na środki trwałe w budowie o wartości 4.000.000,00 zł, jak również aktywa obrotowe o wartości 30.183.860,99 zł, zostały ujęte w bilansie za 2015 r. "jedynie w wyniku omyłki księgowości", w rzeczywistości zaś Spółka w tym czasie już nimi nie dysponowała. Ponadto, w ocenie pełnomocnika, referendarz winien oceniać sytuację majątkową skarżącej na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a nie dokonywać analizy za lata 2014-2015. Dodatkowo wskazał, iż "kwota 12.206,93 zł" z rachunku w [...] nadal jest zajęta, lecz znajduje się na oddzielnym rachunku, gdzie została przelana z inicjatywy samego Banku". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.). Skarżąca Spółka nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przypomnieć zatem trzeba, iż ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Zdaniem Sądu, dokonana przez referendarza sądowego ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy jest prawidłowa. Przypomnieć przede wszystkim należy, że o kondycji finansowej osób prawnych decyduje wiele elementów. Podstawowym jest oczywiście zysk, który spółka uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak równocześnie, że w razie poniesienia przez nią straty, zasadnym jest automatyczne uznanie o potrzebie przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, lecz nie jest równoznaczne z brakiem środków finansowych. Strata nie oznacza więc utraty płynności finansowej. Dla oceny kondycji finansowej Spółki istotne znaczenie mają uzyskiwane przychody. Dokonując analizy oświadczeń złożonych przez wnioskującą, jak również przedstawionych przez nią dokumentów, słusznie zauważono, że Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, nie znajduje się w stanie likwidacji, nie wszczęto wobec niej postępowania upadłościowego. Skarżąca w 2014 r. uzyskała przychód w kwocie 9.277.788,48 zł, zaś w roku 2015 przychód w wysokości 176.436,30 zł. Spółka kontynuuje prowadzenie działalności gospodarczej w roku 2016, o czym świadczą przedłożone deklaracje VAT-7. Przypomnieć należy, iż w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2010 r. o sygn. akt I FZ 10/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji zasadnie referendarz podniósł, iż oceniając przesłanki przyznania skarżącej prawa pomocy należy odnieść się przede wszystkim do osiąganego przez nią przychodu i rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej. Odnosząc się do twierdzeń pełnomocnika podniesionych w sprzeciwie, uznać należy je za pozbawione racji. Przede wszystkim nie można zaaprobować stanowiska, by dokonując oceny sytuacji majątkowej Spółki ograniczyć się jedynie do wąskiego wycinka czasowego, obejmującego okres od wydania zaskarżonej decyzji. Zauważyć bowiem należy, że Spółka ciągle funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nie wystąpiła o ogłoszenie upadłości, wobec czego dokonując oceny jej możliwości majątkowych nie można pominąć skali osiąganych przez nią przychodów w dłuższym okresie czasu. Jednocześnie podkreślić należy, co ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie, że referendarz sądowy dokonywał analizy sytuacji majątkowej Spółki za lata 2014-2015, bowiem wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony w sierpniu 2016 r., wobec czego mógł oprzeć się tylko na rocznych dokumentach finansowych sporządzonych za zakończone okresy rozrachunkowe (bilans, rachunek zysków i strat, sprawozdanie finansowe), czyli za ostatni rok obrotowy i lata wcześniejsze. Dodatkowo referendarz dysponował deklaracjami VAT-7 za drugi i trzeci kwartał 2016 r. oraz dokumentem odnoszącym się do "wartości bilansowych na dzień 30 września 2016 r.", co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu do postanowienia z dnia 16 grudnia 2016 r. Podnieść przy tym należy, iż choć pełnomocnik zarzuca dokonanie oceny w oparciu o nieaktualne dane finansowe oraz powołuje się na "pogarszającą się" sytuację finansową Spółki, to w żaden sposób nie próbuje poprzeć tych wywodów dokumentami źródłowymi obrazującymi stan majątkowego poosiadania Spółki w roku 2016 r. Do sprzeciwu nie załącza żadnych dokumentów, ograniczając się jedynie do polemiki ze stanowiskiem referendarza. To samo dotyczy również twierdzeń pełnomocnika dotyczących – jak to ujmuje – "omyłki księgowości" w bilansie Spółki za 2015 r. Niezależnie od tego, iż nie przedkłada przy tym żadnych dokumentów, które potwierdzałyby stosowne korekty w bilansie za 2015 r., nie przedstawia także bilansu za rok 2016, to nie można pominąć tej okoliczności, iż – jak sam wskazuje – formułując omawiany zarzut, opiera się na "informacjach uzyskanych od Skarżącej", co w konsekwencji prowadzi do przyjęcia ich gołosłowności. W końcu zauważyć należy, iż w odpowiedzi na wskazane przez referendarza wątpliwości dotyczące rachunku bankowego Spółki, autor sprzeciwu wskazuje na "oddzielny rachunek", na który miała zostać przelane środki Spółki "z inicjatywy samego Banku". Również i w tym przypadku, na poparcie tej okoliczności, pełnomocnik nie przedstawia żądnego dokumentu, co słusznym czyni stanowisko referendarza, iż nie można potwierdzić tego, że stan wskazanego we wniosku rachunku wynosił 12.206,93 zł, a także na jaki dzień saldo rachunku stanowiło wartość wskazaną w rubryce nr 9.3 wniosku, skoro Spółka przedstawiła jedynie kopię dokumentu bankowego z dnia 7 listopada 2014 r., z którego wynika, że z uwagi na niedotrzymanie warunków umowy, [...] Oddział w [...] wypowiedział Spółce umowę rachunku bankowego, wzywając jednocześnie do zapłaty zadłużenia w wysokości 24 zł. W tych okolicznościach nie można w ogóle stwierdzić, czy Spółka posiada jakikolwiek rachunek bankowy, bowiem z jednej strony przedstawia ona dokument o wypowiedzeniu umowy rachunku bankowego, z drugiej zaś jej pełnomocnik wskazuje na jakiś "oddzielny" rachunek, na którym znajdują się "zajęte" środki skarżącej. Jak to zasadnie podniósł referendarz sądowy, w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, iż odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). Dodatkowo wskazać można, iż wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15), zaś Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13). Stwierdzając zatem, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia referendarza sądowego o odmowie zwolnienia Spółki od kosztów sądowych. O powyższym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.