V SA/Wa 2235/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Irena Jakubiec-Kudiura po rozpoznaniu w dniu 6 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 kwietnia 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie opłat sądowych w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 kwietnia 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie opłat sądowych. A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej jako: "skarżąca", "strona" lub "spółka") wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie opłat sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach kapitał zakładowy skarżącej został określony na kwotę [...] zł, wartość środków trwałych na kwotę 0 zł, na dzień 31 grudnia 2016 r. Spółka odnotowała stratę w wysokości [...] zł. Skarżąca wraz ze skargą nadesłała również wyciąg z rachunków bankowych oraz sprawozdanie finansowe na dzień 31 grudnia 2016 r. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, iż [...] W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca przedstawiła wyciągi z rachunków bankowych, rachunek zysków i strat na dzień 31 grudnia 2017 r. i 31 stycznia 2018 r. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Opierając się na zgromadzonym materiale dowodowym referendarz sądowy uznał, iż sytuacja finansowa spółki nie wypełnia przesłanki przyznania prawa pomocy wskazanej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako: "p.p.s.a."). Wskazał m.in., że [...]. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia . Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania tj. art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 i art. 184 Konstytucji RP poprzez błędne uznanie, że spółka nie wykazała, że nie dysponuje środkami na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania w sytuacji, gdy z akt postępowania oraz dokumentów znanych Sądowi z urzędu wynika, że Spółka utraciła płynność finansową i nie posiada środków umożliwiających pokrycie kosztów opłaty sądowej, co skutkowało niezasadnym odmówieniem przyznania prawa pomocy, a w rezultacie pozbawieniem skarżącej prawa do Sądu. Spółka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ewentualnie o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od opłat sądowych ponad kwotę [...] zł, tj. kwotę środków pieniężnych zgromadzonych łącznie na rachunkach bankowych i w kasie spółki na dzień złożenia sprzeciwu. W uzasadnieniu sprzeciwu podniosła, że przed tut. Sądem toczą się dwa postępowania wszczęte jej skargami. Łączne wpisy sądowe w tych postępowaniach wynoszą [...] zł ([...] zł w sprawie niniejszej oraz [...] zł w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 306/18). Spółka wskazała, że podjęła działania w celu uzyskania środków finansowych w formie dopłat na sfinansowanie opłaty sądowej w niniejszej sprawie, ale jedyny wspólnik odmówił jej dokapitalizowania z uwagi na swoją trudną sytuację finansową. W ocenie spółki poniesione przez nią straty w działalności finansowej nie miały charakteru incydentalnego, lecz były i są w ostatnich latach ponoszone w znacznych wysokościach, a zatem sytuacja finansowa spółki ulega systematycznemu, stałemu pogorszeniu. Dodała, że nie posiada majątku, nie świadczy usług objętych przedmiotem jej działalności. Posiada jedynie środki pieniężne w łącznej wysokości [...] zł. Jednocześnie wskazała, że obciążają ją zobowiązania, których nie jest w stanie na bieżąco regulować. Wobec braku środków na ich spłatę zmuszona była podjąć negocjacje z kontrahentami w sprawie odroczenia terminów zapłaty za faktury VAT z 2015 i 2017 roku. Spółka zwróciła uwagę, że powstała jako tzw. start-up, spółka celowa do realizacji konkretnych projektów, wskazane w zaskarżonym postanowieniu środki pieniężne w wysokości [...] zł pochodziły w głównej mierze ze zwrotu podatku VAT i zostały w 2017 r. przeznaczone na spłatę najpilniejszych zobowiązań spółki wobec kontrahentów. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z 30 maja 2018 r. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i przedstawienia dodatkowych wyjaśnień skarżąca wraz z pismem z 13 czerwca 2018 r. nadesłała sprawozdanie finansowe za 2015 i 2017 rok, bilans i rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia do 30 kwietnia 2018 r., deklaracje VAT-7 za 2017 rok (styczeń-grudzień) i 2018 rok (styczeń kwiecień) oraz zeznanie PIT-8 za lata 2015-2017. Wyjaśniła, że [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a. od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Skarżąca nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie opłat sądowych. W pierwszej kolejności wskazać należy, że przesłanki udzielenia takiego wsparcia - tj. brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania - ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Niezasadny zatem jest zarzut naruszenia art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., który to przepis w rozpoznawanej sprawie nie był stosowany. Referendarz sądowy nie badał, czy spółka wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, ale oceniał, czy strona wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Następnie przypomnieć wypada, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a jedyne odstępstwa przewidują przepisy szczególne. Przyznanie prawa pomocy, w tym zwolnienie od opłat sądowych stanowi formę dofinansowania strony ze środków publicznych. Możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach. Nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania Strony. W ocenie Sądu, w świetle przedstawionych przez skarżącą okoliczności należy podzielić stanowisko referendarza sądowego, że spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. W postanowieniu z 24 października 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1186/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał, że przesłanki ustawowe przyznania prawa pomocy osobie prawnej są bardziej rygorystyczne aniżeli przesłanki oceniane wobec osób fizycznych. Osoby prawne są bowiem jednostkami organizacyjnymi, które są wyposażone w określony majątek, prowadzą zazwyczaj działalność gospodarczą i osiągają zyski. Dlatego poza wykazaniem przesłanki materialnej (braku środków) muszą zaistnieć dodatkowe jeszcze warunki przemawiające za zasadnością uwzględnienia wniosku. Osoba prawna nie może po prostu powoływać się na to, że w danym momencie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego, lecz powinna także wykazać, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, aby je zdobyć na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Opisaną zasadę należy zastosować również wobec skarżącej. Dodatkowo podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidywać konieczność uczestniczenia w postępowaniach sądowych i zabezpieczać na ten cel środki, stosownie do możliwości. Przerzucenie ciężaru (ryzyka) prowadzenia działalności na Skarb Państwa winno należeć do rzadkości, kiedy w inny sposób nie można zagwarantować stronie dostępu do sądu. Planowanie wydatków przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez uwzględnienia konieczności posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Spółka nie neguje, że na koniec 2016 r. posiadała środki pieniężne w wysokości [...] zł. Fakt, że pochodziły one ze zwrotu VAT nie ma znaczenia przy ocenie przesłanek przyznania prawa pomocy. Skarżąca wyjaśniła w sprzeciwie, że wskazane środki pieniężne przeznaczyła na spłatę najpilniejszych zobowiązań tj. zobowiązania, którego spłata miała zostać dokonana na podstawie faktury z 18 grudnia 2015 r. Skarżąca nie wskazała daty wydatkowania wskazanej kwoty, tytułem uregulowania zobowiązania wobec jej kontrahenta. Wyjaśniła jedynie, że zgodnie z zestawieniem operacji na rachunkach bankowych strony w dniu 1 listopada 2017 r. spółka nie dysponowała już ww. kwotą. Złożone wyjaśnienia w ocenie Sądu nie mogą zadecydować o zmianie zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego. Aktualne pozostaje stanowisko wypracowane w orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie z którym koszty postępowania sądowoadministracyjnego korzystają z pierwszeństwa przed zobowiązaniami cywilnoprawnymi (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 1934/16, postanowienie NSA z dnia 15 czerwca 2012 r. sygn. akt I FZ 189/12). Zauważyć również należy, że w zaskarżonym postanowieniu starszy referendarz sądowy stwierdził, że Spółka na dzień 31 grudnia 2016 r. dysponowała środkami pieniężnymi w wysokości [...] zł, które to środki zostały wydatkowane w 2017 r. (uzasadnienie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji). W tym okresie przeciwko spółce organy administracji prowadziły postępowanie w sprawie określenia kwoty dofinansowania do zwrotu. Wynikiem postępowania administracyjnego było wydanie w dniu 25 listopada 2016 r. decyzji zobowiązującej spółkę do zwrotu dofinansowania. Sąd podziela ocenę referendarza sądowego zgodnie z którą skarżąca powinna zaplanować (poczynić oszczędności) na poczet ewentualnych kosztów sądowych, skoro posiadała środki pieniężne w czasie, gdy prowadzone było postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu kwoty dofinansowania (przed wszczęciem postępowania sądowego). Odnosząc się zaś do wykazywanej przez skarżącą straty, w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że fakt odnotowania straty nie przesądza, że podmiot utracił płynność finansową. Strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r. sygn. akt II GZ 172/14). Na podstawie danych wynikających z nadesłanych dokumentów oraz informacji przedstawionych w sprawozdaniu finansowym stwierdzić należy, że spółka zakładała kontynuowanie działalności. Nie może więc równocześnie twierdzić, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które - jako podmiot gospodarczy – powinna uwzględniać w strukturze swoich kosztów działalności. We wskazanych okolicznościach o uwzględnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może decydować odmowa dokapitalizowania spółki przez jej jedynego wspólnika (z uwagi na trudną sytuację finansową w jakiej się znajduje). Spółka zakładała kontynuowanie działalności, ale nie wskazała, jakie podjęła inne działania aby ten cel zrealizować. Wbrew złożonym wyjaśnieniom, nie stanowi wyjątkowej okoliczności konieczność podjęcia negocjacji z kontrahentami w sprawie odroczenia terminów zapłaty za faktury VAT w związku z brakiem środków na spłatę zobowiązań Spółki. Podkreślenia również wymaga, że skarżąca w dniu 21 lipca 2018 r. uiściła wpis sądowy od skargi w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 306/18 (potwierdzenie uiszczenia opłaty – k. 258 akt sądowych sprawy V SA/Wa 306/18), co również wskazuje na istniejące po stronie skarżącej możliwości finansowe partycypowania w kosztach przedmiotowego postępowania. Sąd uznał zatem, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Nie dopatrzył się naruszenia w niniejszej sprawie przepisów art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.