V SA/Wa 23/17

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. w P. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia (...) października 2016 r. nr (...) w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Poznański Akademicki Inkubator Przedsiębiorczości w P., dalej: "Strona" albo "Stowarzyszenie" wystąpił z wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Stowarzyszenie wskazało, że nie posiada dostatecznych środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania z uwagi na trudną sytuację finansową. W oświadczeniu o majątku i dochodach Strona wskazała, że za ostatni rok obrotowy poniosła stratę w wysokości 687.048,21 zł, na rachunku bankowym posiada 5.533,40 zł, aktualnie nie uzyskuje dochodów, w kasie posiada 80 zł, a miesięczne wydatki na prowadzenie działalności oszacowała na kwotę min. 2.000 zł. Odpowiadając na wezwanie do przedstawienia dodatkowych informacji oraz złożenia dokumentów Stowarzyszenie nadesłało część wymaganych dokumentów oraz udzieliło odpowiedzi na niektóre pytania zawarte w wezwaniu. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Prawo pomocy stanowi wyjątek od obowiązującej w postępowaniu przed sądem administracyjnym zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a w zakresie częściowym - stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. W niniejszej sprawie Stowarzyszenie złożyło wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w części. Na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, gdy jednostka taka wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pełne ich poniesienie. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony. Rozpoznanie skargi w niniejszej sprawie zależy od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 1.840 zł (§ 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) i na obecnym etapie postępowania jest to jedyna opłata sądowa ciążąca na Stronie. Ewentualne inne koszty sądowe zależą od wyniku postępowania przed sądem I instancji i mogą pojawić się w związku z koniecznością uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł, jeżeli skarga zostanie oddalona, a Strona wniesie o sporządzenie uzasadnienia do wyroku oraz opłaceniem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 920 zł (§ 3 rozporządzenia z dnia 16 grudnia 2003 r.), o ile zdecyduje się wystąpić z tym środkiem odwoławczym. Ponadto, w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. W przedmiotowej sprawie, oświadczenie zawarte we wniosku Stowarzyszenia złożonym na urzędowym formularzu PPPr było niewystarczające do oceny, czy Strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. Dlatego też niezbędne okazało się jej wezwanie do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej. Odpowiadając na wezwanie Strona oświadczyła, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pobiera składek członkowskich, nie posiada członków wspierających, zatrudnia dwie osoby, obecnie nie otrzymuje dotacji, a środki na realizację działań statutowych pozyskiwała z środków unijnych. Ponadto wskazała, że jej rachunek bankowy został zajęty przez komornika sądowego oraz wyjaśniła, że nie posiada sprawozdania finansowego za 2016 r. Strona przedstawiła odpis statutu, bilanse i rachunki zysków i strat za lata 2014-2015, deklarację podatkową za 2015 r. oraz wyciąg z rachunku bankowego. Oceniając sytuację finansową Stowarzyszenia na podstawie złożonych oświadczeń i dokumentów źródłowych starszy referendarz sądowy doszedł do wniosku, iż nie wykazało ono, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie wskazać należy, że Strona nie dopełniła ciążącego obowiązku wyczerpującego zaprezentowania sytuacji finansowej. Nie przedstawiła bowiem wszystkich informacji oraz dokumentów, o które została wezwana na podstawie art. 255 p.p.s.a. Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez Stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Stowarzyszenie przedstawiło sprawozdania finansowe za lata 2014 -2015 oraz oświadczyło, że sprawozdanie za rok 2016 nie zostało jeszcze sporządzone. Zauważyć jednak należy, że Stowarzyszenie nie zostało zobowiązane do przedstawienia sprawozdania finansowego za rok obrotowy, ale do przedstawienia aktualnego bilansu oraz rachunku zysków i strat. Ponadto Stronę wezwano do przedstawienia dokumentów wskazujących na wysokość dochodów uzyskanych w 2016. W tym zakresie oświadczyła, że nie uzyskuje już dotacji stanowiących główne źródło jej dochodów. Jednocześnie wyjaśniła, że miesięczne koszty działalności wynoszą min. 2.000 zł. Wobec oświadczenia, że nie uzyskuje dochodów, nie posiada środków na rachunku bankowym, a równocześnie ponosi miesięczne koszty działalności złożone wyjaśnienia należy ocenić jako niewiarygodne. Podsumowując dotychczasowe ustalenia stwierdzić należy, że Strona nie przedstawiła dokumentów pozwalających odnieść się do jej sytuacji majątkowej i finansowej w 2016 r., a więc nie wykazała swojej aktualnej sytuacji finansowej. Z przedstawionego rachunku bankowego wynika, że w dniu 31 stycznia 2017 r. Strona nie posiadała środków na rachunku bankowym. Analizując natomiast wyciągi za okres od 1 października 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. wskazać należy, że w tym okresie na konto bankowe wpływały środki tytułem: "częściowy zwrot pożyczki" – w dniu 25 listopada 2016 r. w wysokości 20.000 zł oraz w dniu 14 października 2016 r. w wysokoci 5.000 zł, "zwrot pożyczki" – w dniu 21 listopada 2016 r. w wysokości 5.000 zł. Przelewy realizowane były przez Project Hub Sp. z o.o. w Poznaniu. Równocześnie Strona w tym okresie wypłacała środki, np. w dniu 29 listopada 2016 r. na rzecz GP M. sp. z o.o. sp. k. w P. w wysokości 20.664 zł, w dniu 21 listopada 2016 r. na rzecz Akta Archiwum sp. z o.o. w B. w wysokości 6.562,30 zł. Podkreślić należy, że w okresie realizacji tych wypłat Stronie doręczono decyzję określającą kwotę dotacji do zwrotu. Stowarzyszenie mogło więc przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów sądowych w związku z rozważaniem złożenia skargi od decyzji (skargę wniesiono w dniu 30 listopada 2017 r.). Przyjmując, że Strona była obowiązana realizować płatności na rzecz podmiotów trzecich, to nie można przyjąć, że zobowiązania prywatnoprawne miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Dodatkowo odnosząc się do oświadczenia, że rachunek bankowy został zajęty przez komornika w związku z toczącym się postępowaniem administracyjnym wskazać należy, że Strona nie przedstawiła dokumentów potwierdzających powoływaną okoliczności, a tym samym nie uprawdopodobniła jej. Władze Stowarzyszenia oświadczyły, że Strona nie prowadzi działalności gospodarczej, aktualnie nie uzyskuje dochodów, nie pobiera składek członkowskich. W statucie zapisano, że źródło majątku Stowarzyszenia stanowią dochody z majątku własnego, w tym z nieruchomości i ruchomości oraz dochody z tytułu udziału w spółce prawa handlowego. Źródłami powstania majątku są również darowizny, zapisy, spadki, wpływy z działalności statutowej, wpływy z ofiarności publicznej, dotacje, subwencje, inne środki przekazywane przez organy państowe, samorządowe, organizacje międzynarodowe, jednostki gospodarcze i osoby prawne. Zauważyć również należy, że Stowarzyszenie nie przedstawiło informacji dotyczących posiadanego majątku. Nie przewidziało natomiast możliwości finansowania swojej działności przez członków. Podkreślić należy, że okoliczności, że Strona nie prowadzi działalności gospodarczej oraz nie uzyskuje dochodów ze składek nie mogą przemawiać za uprzywilejowanym jej traktowaniem przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy podkreślić, że rezygnacja z pobierania składek członkowskich, jak również określenie wysokości składek członkowskich na poziomie uniemożliwiającym realizację zadań stowarzyszenia nie oznacza, że działalność stowarzyszenia ma być "de facto" finansowana ze Skarbu Państwa. Stowarzyszenie realizując cele określone w statucie powinno liczyć się z tym, że prowadzenie każdej działalności, w tym działalności stowarzyszenia wiąże się z koniecznością ponoszenia kosztów, również kosztów sądowych. Zauważyć również należy, że Stowarzyszenie nie wskazało, ilu członków liczy. Podano jedynie, że nie posiada członków wspierających oraz nie uzyskuje dochodów ze składek członkowskich. Należy także dodać, że Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło działania w celu zgromadzenia środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że żądanie Strony zmierza w istocie do tego, aby jej działalność realizowana była z budżetu Państwa. "Przerzucanie" ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (porównaj: postanowienie NSA z dnia 9.06.2006 r., sygn. akt II OZ 317/06, postanowienie NSA z dnia 31.03.2008 r., sygn. akt II OZ 263/08, postanowienie z dn. 17.06.2011 r., sygn. akt II OZ 491/11). W postanowieniu z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt I OZ 428/11 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że organizacja, ustanawiając symboliczne składki członkowskie, sama pozbawia się możliwości zdobycia środków na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy udzielenia pomocy prawnej (LEX nr 990354). Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewidując prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w organizacje w formie stowarzyszeń, nie gwarantuje wszystkim organizacjom obywateli prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.). Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10 oraz z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11). Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.